Кіріспе

4-Гидроксибензой қышқылы, сондай-ақ p-гидроксибензой қышқылы (ПХБА) деп аталады, ол бензой қышқылының фенолды туындысы, моногидроксибензой қышқылы. Бұл ақ кристалды қатты зат, су мен хлороформда аз еруге бейім, бірақ спирттер мен ацетон сияқты полярлы органикалық еріткіштерде жақсы ериді. 4-Гидроксибензой қышқылы негізінен парабендер деп аталатын эфирлерін дайындау үшін қолданылады, олар косметикада және кейбір офтальмологиялық ерітінділерде сақтаушы ретінде пайдаланылады. Ол аспириннің алдындағы заты – салицил қышқылы деп аталатын 2-гидроксибензой қышқылымен және 3-гидроксибензой қышқылымен изомерлі.

Табиғи құбылыстар

Ол Vitex туысына жататын өсімдіктерде, мысалы V. agnus castus немесе V. negundo, және Hypericum perforatum (Жохан шөп) түрлерінде кездеседі. Сондай-ақ, ол тұщы судың жасыл балдыры – Spongiochloris spongiosa-да табылады. Бұл қосылыс ең ұзақ қолданыс тарихына ие дәрілік саңырауқұлақ – Ganoderma lucidum-да да кездеседі. Cryptanaerobacter phenolicus – 4 гидроксибензоат арқылы фенолдан бензоат шығаратын бактерия түрі.

Тамақта кездесетін заттар

4-Гидроксибензой қышқылы кокоста табиғи түрде кездеседі. Ол жасыл шай тұрымдарын ішкеннен кейін адам организмінде табылатын негізгі катехин метаболиттерінің бірі болып табылады. Сондай-ақ, шарапта, ванильде, Macrotyloma uniflorum (ат бұршағында), каробта және Phyllanthus acidus (Otaheite жидесінде) де кездеседі. Асаи пальмасының (Euterpe oleracea) жемісінен алынатын асаи майы p-гидроксибензой қышқылына (892) бай. Бұлтты зәйтүн майы мен жеуге жарамды Russula virescens (жасыл жарылатын русла) саңырауқұлағында да кездеседі.

Қауысқан қосылыстар

Гидроксибензой қышқылының глюкозиді Норвегия шыршасының (Picea abies) микоризалық және микоризалық емес тамырларында кездеседі. Виолделфин – көк гүлдерде табылған, екі гидроксибензой қышқылы қалдығы, бір рутинозид және дельфинидинмен байланысты екі глюкозидті қамтитын антоцианин, өсімдік пигменттерінің бір түрі. Агнусид – аукубин мен гидроксибензой қышқылының эфирі.

Биосинтез

Хоризмат лиаза - хоризматты 4-гидроксибензоат пен пируватқа түрлендіретін фермент. Бұл фермент Escherichia coli және басқа да Gram теріс бактериялардағы убиквинон биосинтезінің алғашқы қадамын катализдейді. Бензоат-4 монооксигеназа - бензоат, НАДФН, H+ және O2 пайдаланып 4-гидроксибензоат, НАДФ+ және H2O өндіретін фермент. Бұл фермент Aspergillus niger-де табылады. 4-гидроксибензоат сонымен қатар тирозиннен де пайда болады.

Аралық зат ретінде

4 метоксибензоат монооксигеназа (O деметилдеу) ферменті 4 метоксибензоатты, электрон қабылдағыш AH2 және O2-ні 4 гидроксибензоатқа, формальдегидке, А және H2O тотығу өнімдеріне айналдырады. Бұл фермент Pseudomonas putida-да 2,4 дихлорбензоаттың ыдырау процесіне қатысады. 4 гидроксибензальдегид дегидрогеназа ферменті 4 гидроксибензальдегидті, NAD+ және H2O-ны 4 гидроксибензоатты, NADH және H+ өндіру үшін қолданады. Бұл фермент Pseudomonas mendocina сияқты бактерияларда толуол және ксиленнің ыдырауына қатысады. Ол сондай-ақ морковьта (Daucus carota) кездеседі. 2,4'-дигидроксиацетофенон диоксигеназа ферменті 2,4'-дигидроксиацетофенон мен O2-ні 4 гидроксибензоат пен форматқа түрлендіреді. Бұл фермент бисфенол А-ның ыдырауына қатысады. Ол Alcaligenes туысында кездеседі. 4 хлорбензоат дегалогеназа ферменті 4 хлорбензоат пен H2O-ны 4 гидроксибензоат пен хлорид өндіру үшін қолданады. Ол Pseudomonas туысында кездеседі. 4 гидроксибензоил CoA тиоэстераза ферменті 4 гидроксибензоил CoA және H2O-ны 4 гидроксибензоат пен CoA өндіру үшін қолданады. Бұл фермент 2,4 дихлорбензоаттың ыдырауына қатысады. Ол Pseudomonas туысында кездеседі. 4 гидроксибензоат полипренилтрансфераза ферменті полипренил дифосфат пен 4 гидроксибензоатты 4 гидрокси-3 полипренилбензоат пен дифосфат өндіру үшін қолданады. Бұл фермент убиквинон биосинтезіне қатысады. 4 гидроксибензоат геранилтрансфераза ферменті геранил дифосфат пен 4 гидроксибензоатты 3 геранил-4 гидроксибензоат пен дифосфат өндіру үшін қолданады. Биосинтетикалық жолмен алканнин өсімдіктерде 4 гидроксибензой қышқылы мен геранил пирофосфатынан түзіледі. Бұл фермент шиконин биосинтезіне қатысады. Ол Lithospermum erythrorhizon құрамында кездеседі. 3 гидроксибензоат-CoA лигаза ферменті АТФ, 3 гидроксибензоат және CoA-ны АМФ, дифосфат және 3 гидроксибензоил-CoA өндіру үшін қолданады. Фермент 4 гидроксибензоатпен де бірдей жақсы жұмыс істейді. Оны Thauera aromatica тұқымдасынан табуға болады.

Биологиялық ыдырау

4 гидроксибензоат 1 гидроксилаза ферменті 4 гидроксибензоатты, NAD(P)H, 2 H+ және O2 гидроквинонға, NAD(P)+, H2O және CO2 түрлендіреді. Бұл фермент 2,4-дихлорбензоаттың ыдырауына қатысады. Ол Candida parapsilosis-те кездеседі. 4 гидроксибензоат 3 монооксигеназа ферменті 4 гидроксибензоатты, NADPH, H+ және O2 протокатечуатқа, NADP+ және H2O-ға түрлендіреді. Бұл фермент бензоаттың гидроксилделуі және 2,4-дихлорбензоаттың ыдырауына қатысады. Ол Pseudomonas putida және Pseudomonas fluorescens түрлерінде кездеседі. 4 гидроксибензоат 3 монооксигеназа (NAD(P)H) ферменті 4 гидроксибензоатты, NADH, NADPH, H+ және O2 3,4-дигидроксибензоатты (протокатехуино қышқылы), NAD+, NADP+ және H2O өндіру үшін пайдаланады. Бұл фермент бензоаттың гидроксилделуі және 2,4-дихлорбензоаттың ыдырауына қатысады. Ол Corynebacterium cyclohexanicum және Pseudomonas sp-те кездеседі. 4 гидроксибензоат декарбоксилаза ферменті 4 гидроксибензоатты фенол мен CO2 өндіру үшін пайдаланады. Бұл фермент CoA коферментін байлау арқылы бензоаттың ыдырауына қатысады. Ол Klebsiella aerogenes (Aerobacter aerogenes) түрінде кездеседі. 4 гидроксибензоат-CoA лигаза ферменті ATP, 4 гидроксибензоат және CoA-ны AMP, дифосфат және 4 гидроксибензоил-CoA-ға түрлендіреді. Бұл фермент CoA лигациясы арқылы бензоаттың ыдырауына қатысады. Ол Rhodopseudomonas palustris түрінде кездеседі. Coniochaeta hoffmannii – өсімдік патогені, ол көбінесе құнарлы топырақта тіршілік етеді. Ол p-гидроксибензой қышқылы сияқты төмен молекулалық салмақты ароматты қосылыстарды метаболизмдейді.

Гликозилдеу

4 гидроксибензоат 4 O бета-глюкозилтрансфераза ферменті UDP-глюкозаны және 4 гидроксибензоатты UDP мен 4 (бета-глюкозилокси)бензоатқа айналдырады. Ол Pinus densiflora тұқымдастығының тозаңдарында кездеседі.

Химия

Хаммет теңдеуі, мета және пара-топтаушылары бар бензой қышқылының туындыларына қатысты көптеген реакциялар үшін реакция жылдамдықтары мен тепе-теңдік тұрақтыларын байланыстыратын сызықтық еркін энергия байланысын сипаттайды.

Химиялық өндіріс

4-Гидроксибензой қышқылы калий феноксиді мен көмірқышқыл газынан Колбе-Шмидт реакциясы арқылы өндірісте жасалады. Оны зертханада калий салицилатын калий карбонатымен 240°C-қа дейін қыздырып, кейін қышқылмен өңдеу арқылы да алуға болады.

Химиялық пайдалану

Векран - сұйық кристалды полимерден жасалған синтетикалық талшық. Химиялық тұрғыдан, ол 4-гидроксибензой қышқылы мен 6-гидроксинафтален-2-карбоксил қышқылының поликонденсациясы арқылы алынатын ароматикалық полиэстер. Бұл талшық күшті сәулеленуден қорғау қасиеттерін көрсетеді және Bigelow Aerospace компаниясы қолданып, StemRad компаниясы өндіреді. 4,4'-дигидроксибензофенон әдетте p-гидроксифенилбензоатты қайта құру арқылы дайындалады. Балама ретінде, p-гидроксибензой қышқылын p-ацетоксибензоил хлоридіне түрлендіруге болады. Бұл қышқыл хлориді фенолмен реакцияласып, деацетилденгеннен кейін 4,4'-дигидроксибензофенонға айналады. PHBA-дан жасалған дәрілердің мысалдары: нифуроксазид, ортокаин, ормелоксифен және проксиметакаин.

Биоактивтілік және қауіпсіздік

4 Гидроксибензой қышқылының уыттылығы төмен болғандықтан, ол танымал антиоксидант болып табылады. Тышқандардағы (ауыз жолымен) дозасы 2200 мг/кг құрайды. 4 Гидроксибензой қышқылы in vitro және in vivo жағдайында эстрогендік активтілікке ие, сондай-ақ адам сүт безі қатерлі ісігі жасушаларының өсуін күшейтеді. Ол метилпарабен сияқты парабен эфирлерінің кең таралған метаболиті. Оның эстрогенге қатысты қуаты эстрадиолдан 0,2-1% төмен.