Кіріспе
Токсикалық лектин
Фитогемаглютинин (PHA, немесе фитогемаглютинин) – өсімдіктерде, әсіресе кейбір көкбұршақтарда кездесетін лектин. PHA, шындығында, лейкоагглютинин (PHA L) және PHA E деп аталатын екі өте жақын ақуыздың қосындысы болып табылады. Бұл ақуыздар қан жасушаларының бірігіп қалуына себеп болады. PHA E эритроциттердің (қызыл қан клеткаларының) бірігуіне, ал PHA L лейкоциттердің (ақ қан клеткаларының) бірігуіне себепші болады. Фитогемаглютининнің көмірсулармен байланысу ерекшелігі галактоза, N-ацетилглюкозамин және манноза бар күрделі олигосахаридтерге қатысты. Ол ең жоғары концентрацияда пісірілмеген қызыл бұршақ пен ақ бұршақ бұршақтарында (сонымен қатар каннеллини деп те аталады) кездеседі, сондай-ақ көптеген басқа жасыл бұршақтар мен қарапайым бұршақтарда (Phaseolus vulgaris), және кең бұршақтарда (Vicia faba) да табылады. Оның көптеген физиологиялық әсерлері бар және медициналық зерттеулерде қолданылады. Жоғары дозада ол у болып табылады. Британдық ғалымдардың зерттеулері бұршақты кем дегенде бес сағатқа суға малып, сосын суын құйып тастап, одан кейін таза суда кем дегенде отыз минут қайнатуды ұсынады. 15 фунт/квадрат дюйм қысыммен қысымды пісіруге арналған қазанды қолданып, бұршақты алдын ала малмай отырып 45 минутта пісіруге болады. 75°C / 167°F температурадағы баяу пісіру сияқты жеткіліксіз пісіру токсиндерді толығымен жоймауы мүмкін. Бұршақта альфа-амилаза ингибиторы да бар, бірақ бұршақ жегеннен кейін крахмалдың қорытылуына әсер ететіндей жеткілікті мөлшерде емес. Төрт шикі бұршақтан да улану мүмкін. Симптомдар әдетте жұтылғаннан кейін бір-үш сағат ішінде күшті лоқсып, құсумен басталады, содан кейін диарея пайда болады. Кейбір адамдарда іш ауруы туралы хабарламалар түскен. Қайта қалпына келу әдетте спонтанды және жылдам болады, симптомдардың пайда болуынан кейін үш-төрт сағат ішінде жүреді, бірақ кейбір жағдайларда ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін.
galactose, N acetylglucosamine, and mannose. It is found in the highest concentrations in uncooked red kidney beans and white kidney beans (also known as cannellini), and it is also found in lower quantities in many other types of green beans and other common beans (Phaseolus vulgaris), as well as broad beans (Vicia faba) such as fava beans. It has a number of physiological effects and is used in medical research. In high doses, it is a toxin. Studies by British scientists recommend soaking beans for at least five hours, discarding the water, and then boiling the beans in fresh water at for at least thirty minutes. A pressure cooker at 15 psi may be used to cook beans in 45 minutes without presoaking. Insufficient cooking, such as in a slow cooker at 75 °C/ 167 °F, may not completely destroy the toxins. Beans also contain alpha amylase inhibitor, but not in sufficient quantities to affect the digestion of starch after consumption of beans. Poisoning can be induced from as few as four raw beans. Symptoms usually begin with extreme nausea and vomiting within one to three hours of ingestion, followed by diarrhea. Abdominal pain has been reported in some people. Recovery is usually spontaneous and rapid, occurring within three to four hours after onset of symptoms, although some cases have required hospitalization.
Қолданылуы
Медицинада бұл ақуыздар пайдалы және T лимфоциттері клеткаларының бөлінуін қозғау үшін, сондай-ақ адамның перифериялық лимфоциттерінен жасырын HIV-1 вирусын белсендіру үшін митоген ретінде қолданылады. Нейроғылымда, антероградты іздеу – бұл белок өнімі фитогемагглютинін PHA-L-ды молекулалық маркер ретінде пайдаланатын зерттеу әдісі. Бұл маркер клеткаға сіңіріліп, аксондардың проекциялары мен байланыстарын анықтауға мүмкіндік береді, соның арқасында нерв импульстарының жолы перикарионда (клетка денесі немесе сома) басталып, нейронның эфференттік аксоны арқылы эфференттік синапстағы аяқталу нүктесіне дейін қалай жүретінін бақылауға болады, ал ол басқа нейронға кіріс береді. Фитогемагглютинінмен өсірілген лимфоциттерді кариотиптік талдау үшін қолдануға болады. Фитогемагглютинінмен перифериялық қан лимфоциттерін стимуляциялау – жасуша циклінің G0 фазасынан G1 фазасына клеткалардың өтуінің классикалық моделі, содан кейін циклдің S, G2 және M фазалары арқылы дамуы.
Тарих
1960 жылға дейін PHA-ның шикі экстракттары қызыл қан жасушаларының бетін қаптауы, оларды ауырлатуы және осылайша ақ қан жасушаларының тұнбасын бөлуді жақсартуы белгілі болды. Филадельфиядағы Пенсильвания университетінің иммунологы және патологы Питер Ноуэлл 1960 жылы осы мақсатта PHA-ны қолданған кезде, оның қалыпты перифериялық қаннан лимфоциттердің митоздық бөлінуін күшейту қабілеті бар екенін анықтады. Оның ашылуына дейін бұл жасушалар дифференциацияның соңғы нәтижесі деп есептелді. Бұл жұмыс хромосомалық ауруларды конституциялық тұрғыдан зерттеуге зор әсер етті. Т. С. Хсудың 1979 жылғы "Адам және сүтқоректілердің цитогенетикасы: Тарихи шолу" (ISBN 978 1 4612 6159 9) кітабы осы тарих бойынша құнды мәліметтер береді.