Кіріспе

Бұрынғы университет (1559–1887)

Дуай университеті (Universiteit van Dowaai) – Францияның Дуай қаласындағы бұрынғы университет. Дуайдағы ғылыми қызметтердің ортағасырлық мұрасын қамтитын университет 1559 жылы құрылып, 1562 жылы дәрістер бастады. 1795 жылдан 1808 жылға дейін жабық болды. 1887 жылы Дуайдан 27 шақырым қашықтықтағы Лилль университетіне айналдырылды. 16 ғасырдың ортасынан бастап Дуай университеті нео-латын әдебиетінің Еуропа бойынша белгілі орталығы болды және баспа білімінің таралуына үлкен үлес қосты. 1500-ден 2000-ға дейін тіркелген студенттері мен бірнеше жүз профессорымен 17-18 ғасырларда Францияның екінші ірі университеті саналды. Дуай өнер факультетіндегі математика және физика пәндерін оқу артиллерия саласының дамуына жағдай жасады. Дуай теология факультеті католик ғылымының маңызды орталығы болды. Ол Еуропадағы діни доктриналар мен саяси пікір таластарына қатысты; оның ғалымдары гуманитарлық ғылымдарға жаңа көзқарастарды әзірлеуге атсалысты.

Дуай - орта ғасырдың аяғынан қайта өрлеу дәуіріне дейінгі ғалымдардың орталығы

Университет ресми түрде құрылмас бұрын, Дуайдағы ғылыми дәстүрлер орта ғасырдың соңына дейін сақталған. Дуайға жақын орналасқан Аншин аббаттығы 11-13 ғасырларда маңызды мәдени орталық болып табылды, көптеген қолжазбалар мен харталар жасады; оған Маршиен аббаттығы мен Флин аббаттығының жазу бюролары бәсекелес болды. Осы аббаттардағы ғылыми қызметтерге қоса, Дуайда тағы да монастырлар болды, осылайша 16 ғасырда "қаланың жанындағы бірнеше өте бай аббаттар жаңа университет үшін кеңістік пен ресурстар ұсынуға мүмкіндік берді". Фландрия графтығының Франция Корольдігіне тәуелділігін білдіретін вассалдық байланыстар 1526 жылы жойылды, соның нәтижесінде Фландрия Мадрид шарты (1526) бойынша императорлық провинцияға айналды, оған Франция королі Франциск I және Киелі Рим императоры Карл V қол қойды, ал Кембре шарты (1529) оны бекітті. Сондықтан 1531 жылы Дуай қаласының билеушілері императорға қалада университет құру туралы өтініш жолдады. Университетке ресми мақұлдау Испанияның Филипп II патшалығы кезінде, саяси және діни жағдайдың өзгеруіне байланысты ғана берілді.

Университеттің құрылуы (1559)

Испан Төменгі елдерін біріктірудің жалпы бағдарламасының бір бөлігі ретінде 1559–1562 жылдары қалада Филипп II алғаш рет университет құрды, ол 1426 жылы негісталған Лёвен университетімен біршама байланысты, бауырлас университет болды. Университеттің негізі Папа Павел IV-нің 1559 жылғы 31 шілдедегі Булымен бекітілді, ал Папа Пий IV 1560 жылғы 6 қаңтарда оны растады. Филипп II-нің 1561 жылғы 19 қаңтардағы патенттік хаты теология, канондық құқық, азаматтық құқық, медицина және өнер факультеттерінің ашылуына рұқсат берді. Ресми ашылу 1562 жылғы 5 қазанда өтті, сол күні Қасиетті Жәрдемнің салтанатты шеруі болды және Аррас епископы Франсуа Ришардо базар алаңында уағыз айтты. Университеттің алғашқы канцлері – ағылшын Ричард Смит болды. Жақындағы зерттеулер Дуай университетінің XVI ғасырдағы негізін сол заманның маңызды институты ретінде қарастыруда, және оның профессорлары мен студенттерінің, әсіресе Габсбургтер кезеңіне қатысты просопографиясын қоса, өмірінің әртүрлі жақтарын қайта жаңартуға күш салынуда.

Король колледжі (1562), Анчин колледжі (1568) және Маркиен колледжі (1570)

Дуайда құрылған алғашқы университет колледжі 1562 жылы ашылған "College du Roi" (Патша колледжі) болды. 1564 жылы тағы бір колледж құрылды, бірақ ол 1568 жылы College d'Anchin колледжімен алмастырылды. 1570 жылы Маршиенн аббаттығының қолдауымен тағы бір колледж ашылды. Бұл колледждер студенттер үшін жатақ ғана емес, сонымен қатар дәріс оқылатын орындар болды. Король тағайындаған оқытушылар факультеттегі үш жүз оқытушының тек он пайызын құрады. Езуит колледжінің факультетіне 145-ке дейін мұғалім кірді және ол университеттегі ең ірі және маңызды орталық саналды.

Дуайдағы ағылшын колледжі (15621793)

Университет Лувен үлгісінде құрылған, оның алғашқы профессорларының көпшілігі де сол жерден келген болатын, бірақ ол алғашқы жылдары ағылшыздардың да ықпалына түсті, көптеген бас лауазымдарды ағылшындар, әсіресе Оксфордтан келгендер атқарды. Университеттің алғашқы канцлері Ричард Смит болды, ол Оксфордтағы Мертон колледжінің бұрынғы мүшесі және дінтану профессоры еді. Дуайдағы канондық құқық профессоры.

Дуай университетінің құрылуы Елизавета I таққа отырғаннан кейін және Англияда протестантизм қайта орнатылғаннан кейін Дуай қаласында көптеген ағылшын католиктерінің болуымен бірге жүрді. Осы қатысу және университет атқарған рөл Уильям Алленді 1569 жылы Дуайда ағылшын католик дін қызметкерлері үшін семинария құруға жетеледі, олардың білімі университетпен байланысты болды және өз елдеріне оралу үшін сол жерде дайындалды. Осы Дуайдағы ағылшын колледжінде 1609 жылы «Дуай-Реймс» деп белгілі Киелі кітаптың ағылшын тіліне аудармасы аяқталды. Реймс Жаңа Ғаһиднамасы мен Дуай Ескі Ғаһиднамасын біріктірген алғашқы ағылшын католик Киелі кітабы 1764 жылы ғана жарық көрді.

Дуайдағы шотланд колледжі (15731802)

Шотланд колледжін 1573 жылы епископ Джон Лесли құрды, ол Шотландия реформасына және Франция мен Шотландия арасындағы Ескі Одақты протестанттық Англияның тұрақсыздандыруына қарсы болды. Ол 1608 жылы қайта құрылды. Француздар Дуайды басып алғаннан кейін, онда тұратын шотландтар Ескі Одақ шеңберінде француз және шотланд азаматтығын автоматты түрде алды. Дуайдағы колледж шотландтық Стюарттарды қолдаушылардың ғалымдарын, сондай-ақ 1688 және 1692 жылдар аралығында Якобит көтерілістерінен қашқан босқындарды қабылдады. Англия королі Джеймс II және Шотландия королі VII (Ұлыбританияның соңғы католик монархы), сонымен қатар жер аударылған шотландтық католиктер онда тарихи жинақтар қалдырды.

Дуайдағы Ирландия колледжі (1603-1905)

Дуайдағы Сент-Патрик ирланд колледжі 1603 жылы Кристофер Кусак, Испанияның Филипп III-нің қолдауымен, Ирландияның ағылшын билігінің Ирландияны жаулап алуына қарсы ирланд католиктерінің одақтасы ретінде құрылды. Ирландиядағы Тоғыз жылдық соғыс кезінде ирланд қарсылығының жетекшісі, Тиронның 2-ші графы Хью О Нилл 1607 жылы Ирландиядан Римге жер аударылған жолда Дуай университетінде болды. Ирланд колледжі 1610 жылы Дуай университетінің теология факультетіне бекітілді.

Бронхорст стипендиялық қоры (1629)

1629 жылғы 20 маусымда Генри Бронхорст өсиетімен Брюссельдің жеті ақсүйек үйінің мүшелеріне Дуай университетінде оқу үшін тоғыз жылға стипендия белгіледі. Осының нәтижесінде Брюссель қалалық әкімшілігінің көптеген өкілдері осы университетте білім алған.

Басқа қорлар

Қала католик өмірінің жарқын орталығы болды және университетпен ғана емес, сонымен қатар ағылшын колледжімен бірге ирланд және шотланд колледждері (яғни семинариялар), бенедиктин, иезуит және францискан үйлері де байланысты болды. Бір кезде мұнда Чартерхаус та болған. Анчин колледжі ағылшын колледжі ашылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, көршілес Анчин монастырының аббатының қаржыландыруымен ашылды және иезуиттерге тапсырылды. 1570 жылы Маршиенн аббаты заңды оқу үшін колледж құрды. Сент-Васт аббаты да сол атпен колледж құрды. Кейіннен доминикандықтарға тиесілі Сент-Томас Аквинский колледжі, Коллеж-дю-Руа және басқалары да қосылды. Бенедиктиндер 1605 жылы Августин Брэдшоу құрған Дуайде колледж ашты, ол Анчин колледжіне жататын жалға алынған пәтерлерде орналасқан еді. Бірақ бірнеше жылдан кейін Сент-Васт монастырының аббаты Филипп де Каверелдің жомарттығы арқасында олар жер алып, 1611 жылы ашылған монастырь салды. 1776 және 1781 жылдар аралығында қайта жаңартылған бұл үй білім беру саласында жоғары беделге ие болды, және университет профессорларының көптегені әртүрлі уақытта оның мүшелерінен таңдалды. (Англо-бенедиктиндері француз революциясы кезінде Англияға жер аударылып, Дуайдағы өздерінің ежелгі монастырын сақтап қалған жалғыз мекеме болды; және Санкт-Грегори қауымы Даунсайдта тұрақты түрде орналасқандықтан, олар Дуайдағы үйін бұрын Парижде орналасқан Санкт-Эдмунд қауымына тапсырды. Бұл бенедиктиндер Дуайда 1903 жылға дейін мектеп ашты, бірақ Вальдек Руссоның 1901 жылғы Заңнамалар заңы оларды Франциядан кетуге мәжбүр етті. Олар Англияға оралып, Редингке жақын Вулхамптонға қоныстанды, онда Дуай аббаттығын құрды, ол өзінің мектебімен – Дуай мектебімен танымал болды, ол 1999 жылы жабылды.) Дуайдағы бенедиктин және францискан үйлері бір-біріне жақын орналасқан және екеуінің де тарихы Англиядағы тиісті ордендердің қайта жаңғыруымен байланысты болды. Францискан монастырының құрылуына негізінен шейіт Эдмунд Геннингстің інісі Джон Геннингс үлкен үлес қосты. Ол 1618 жылы уақытша жайларда құрылды, сол кезде студенттер иезуит мектептеріне қатысты; бірақ 1621 жылға қарай олар монастырь салып, өз қабырғаларында барлық қажетті білім беруді қамтамасыз етті.

Бап-бақыры

XVIII ғасырда Дуай университеті Франция корольдығында студенттер саны бойынша екінші ірі университет болды, оның студенттерінің жалпы саны 1500-ден 2000-ға дейін ауысып тұрды.

Француз төңкерісі кезінде жабық университет (17951808)

Университет Француз революциясы кезінде таратылды, ал кітапхана қоры қаладағы Bibliothèque Municipale (Луи XV 1767 жылы құрған) кітапханасына берілді. Бұл кітапхана Аншин колледжі иезуиттерінің жинақтарын да қабылдады. Дегенмен, осы жинақтардың көп бөлігі 1944 жылғы 11 тамызда, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Нормандияға түскен әскерлерден соң, бомбалау салдарынан кітапхана өртенгенде жойылды.

Дуайдың қазіргі заманғы университеті (18081887)

Дуай әдебиет және ғылым факультеттері 1808 жылы қайта іске қосылды. Дуай 1854 жылы заң факультетін қайта алды, бірақ 1887 жылы ол Лилль қаласына көшірілді. Қазіргі таңда Лилль университеті және "Артуа университеті" Филипп II-нің Дуай университетінің мұрагерлері саналады және Лилль Норд де Франция университеттері мен институттары қауымдастығының құрамына кіреді.

Лиль университеті ретінде өзгеру (1896)

1887 жылы Дуайдағы барлық факультеттер көршілес Лилль қаласына көшірілді. Лилль университеті 1896 жылы құрылды, оған ғылым, құқық, медицина және фармация, әдебиет және гуманитарлық ғылымдар сияқты барлық факультеттер енді.

Өнер факультеті (15621795)

Дуайдағы өнер факультеті белсенді қызмет атқарды және теология мен құқық салаларын оқудың алғышарты болған өнер магистрі дәрежесін берді. Лувен және Париж университеттеріндегідей, өнер факультетінде магистр дәрежесін алу басқа факультеттерде оқуға кіріспес бұрынғы міндетті бірінші қадам болды. Дуай университетінің атағы, әсіресе иезуит колледжімен (немесе оған қарсы бәсекелесе отырып) философия және математика салаларында қалыптасты. "Өнер факультетінде 1704 жылға дейін үш кафедра болды (Тарих, иврит, грек тілі), содан кейін математика кафедрасы құрылды ( ). 1704 жылдан бері гидрография кафедрасы жұмыс істеп келеді". "Факультеттер арасында 16 ғасырда математика басым болды, ал 1705 жылы маркиз де Поммерейльдің математика кафедрасын жаңартуы оптика, геометрия, астрономия, сәулет өнері, қорытпа химиясының әскери мақсатта қолданылуы, тригонометрия салаларына жаңа серпіліс берді, жақсы армия офицерлерін даярлауды қамтамасыз етті. Математика және ғылым Дуайда 17 ғасырдың басында математик Шарль Малаперт арқылы даңққа ие болды, ол күн дақтарын ашты – бұл, мүмкін, Кирхнерден бұрын болған, оны Ингольштадт қаласында кездестірген. Ал ғасырдың екінші жартысында Энтони Томас, Вербистің Қытайдағы иезуит ізбасары, Пекин математикалық трибуналының төрағасы болды. Осы Ғылым академиясының тілшісі үлкен мұра қалдырды". 1679 жылы Франциядағы артиллерия офицерлері үшін алғашқы мектеп Дуай қаласында король Людовик XIV-нің жарлығымен құрылды. "18 ғасырда философияда Дуай факультеті математикалық логикаға басымдық берді. Осы білім саласының дамуы бағдарламаға физиканы: механика, математика, физиканың өзі, оптика, перспектива, астрономия, космография, табиғат тарихының негіздерін (химия, тарих, география, филология) қосты. Бұл математикаға бағытталған оқыту әскери және теңіз офицерлерін даярлау үшін маңызды болды; Дуайда сонымен қатар бай кітапхана, этнология және археология мұражайы, сондай-ақ табиғаттану ғылымдары мұражайы болды. Ғылымға қатысты Шіркеудің күдігіне қарамастан, Дуай ғылымның дамуын жақыннан қадағалап, жаңалықтарға ынталандырды". Француз тілі латын тілін тек 1750 жылы ығыстырды, бірақ бұл процесс Француз революциясына дейін толыққан жоқ. 8 Prairial IV (1795 ж.) француз заңы бойынша, Дуайдың өнер факультетінің мұрагері Lille Ecole centrale мектебі Дуайда емес, көршілес Лилль қаласында құрылды. Дуай ғылым факультетін тек 1808 жылы қайта иеленді.

Теология факультеті (15621793)

Осы факультетте Дуа-Реймс Киелі кітабы жазылды. Теология факультетінің үш екі жылдық курсы бакалавр, лицензиат және доктор дәрежелерін қамтамасыз етті. Бір танымал профессор – Пауылдың хаттарына түсіндірме жазған Виллем Гесселс ван Эст болды. Ол Утрехта классикалық пәндерді оқыды, содан кейін Лувенде философия, теология және Киелі жазбаларды оқып, жиырма жылға жуық уақыт өткізді. 1580 жылы теология докторы ғылымын қорғады. 1582 жылы Дуада теология профессоры болды, бұл лауазымды отыз бір жыл атқарды және өмірінің соңғы он сегіз жылын университет канцлері лауазымымен, сондай-ақ көп жылдар бойы епархиялық семинарияның ректоры қызметімен бірге атқарды. Эстийдің еңбектері латын тілінде жазылған және көбісі авторы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген. Басқа оқытушылар құрамына философия профессоры Лессиус Леонардус (1554–1623), Франсуа дю Буа, Франсискус Сильвий (1581–1649) – теология профессоры және университет вице-канцлері, Немиус Гаспард Дюбуа, Джордж Колвеньере және Дуайдағы дау-дамайға қатысқан Филипп Босуэ Коспеан кірді. Теология факультетінде маңызды діни пікірсайыстар өтті, біріншіден, 1683 жылы Дуада қарсылық көрсеткен «Төрт мақала туралы декларациямен» Галликанизмнің қарсыластары, содан кейін иезуиттер мен янсеншілер арасында. Эстийдің Еуропада алғашқы даңқын алғаннан кейін, «Теология факультеті ең беделді факультет болып саналады, Рене Декарт өзінің «Әдіс туралы толғау» еңбегін талқылау үшін бірнеше рет академиктермен, әсіресе Францискус Сильвиймен кездесу үшін барады», – ол ғасырының ең ұлы теологтарының бірі және университеттегі бірінші мақтан тұтатын тұлға, ол Ипр епискобы Яссениус Аугустиніне қарсы күреске қатысты. [40] Янсеншілерді қолдаған академиктер 1692 жылы «летр де кашет» арқылы жер аударылды, бұл оқиға «Дуайдың алдауы» (Fourberie de Douai) деп аталды.

Заң факультеті (15621795)

Канондық және азаматтық құқық факультеттері Дуай университетінің құрылуынан бастап Француз революциясына дейін белсенді қызмет атқарды. Фландрия Парламенті 1713 жылдан бастап Дуай қаласында орналасып, кейін Дуайдың апелляциялық сотына айналды, бұл Дуайдағы құқық мектептерінің дамуына ықпал етті. Дуай құқық факультетінің көрнекті түлегі – Филипп Антуан Мерлин де Дуай. Құқық мектептері Фландрияда Адриан Майлларт, Франсуа Модиус, Франсуа Пату, Жак Полет, Матье Пино, Сезар Баджио және Бертран Кахуак сияқты көптеген заңгерлерді тәрбиеледі.

Медицина факультеті (15621793)

Дуаи медицина факультеті басқа танымал факультеттердің көлеңкесінде қалады, бірақ ол заманауи емес: 1700 жылға дейін медициналық анатомия театры болған. Аме Бурдон хирургия және анатомия, Мишель Бризо офтальмология, ал Жан Батист Лестибудоис медицина және ботаника салаларындағы оқытуды көрсетеді. 1805 жылы Лильде 1705 жылы құрылған хирургия мектебінің жалғасы ретінде медицина мектебі ашылды. Бұл Лильдегі медициналық білім беру Дуаидегісінен басымдық алып кетті. Оның мұрагері қазір Лилль университетінің құрамында.

Ғылым факультеті (18081815)

1808 жылы ғылым факультеті қайта іске қосылды. Бірақ ғылым саласындағы жоғары білім Лилль қаласына көшірілді және Луи Пастер ашқан оның ғылым факультеті құрылды. Бүгінгі күні оның мұрагері Лилль университетінің бір бөлігі болып табылады.

Заң факультеті (18541887)

1887 жылы Дуайдағы құқық факультеті Лилль қаласына көшірілді. Оның жалғасы бүгінде Лилль университетінің бөлігі болып табылады.

Әдебиет факультеті (18081815, 18541887)

Әдебиет факультеті 1808 жылы қайта ашылды және 1887 жылы Лилль қаласына көшірілді. Оның бүгінгі мұрагері Лилль университетінің бір бөлігі болып табылады.

Баспаға басылған білімді тарату

Дуай неолатин әдебиетінің маңызды орталығы болды. Дуай тек зияткерлік өркендеуімен ғана емес, сонымен қатар білім таратуға, негізінен латын тілінде, ал Нидерландының оңтүстігінде француз тілінде атсалысқан көптеген шебер баспагерлерімен де әйгілі болды.

Дуаи-Реймс Киелі кітап және католиктік зерттеулер

Дуай католик зерттеулерінің маңызды орталығы болды. Ватикан Киелі кітапты халық тілдеріне аударуға рұқсат берген кезде, Дуай-Реймс Киелі кітабы 1609 жылы латын тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы ресми католик Киелі кітабы болды, ал оның кейінгі түзетулері ағылшын тіліндегі католик Киелі кітаптарының эталоны саналды. Міне, осы Дуай-Реймс Киелі кітабы. Джон Фицджеральд Кеннеди 1961 жылы АҚШ президенті қызметіне ант берді. Дуай семинариясында Контрреформация кезеңінде көптеген ағылшын католик дін қызметкерлері даярланды. Дуайда білім алған дін қызметкерлері, мысалы, Пьер-Филипп Потье Жаңа Францияда, Чарльз Кэрролл Мэриленд колониясында және Николас Триго Қытайда миссионерлік қызмет атқарды.

Діни және саяси ықпал

Дуай университеті діни-саяси пікір таластарының орталығы болды. Протестанттық реформацияға қарсы тұру үшін құрылған бұл оқу орны, Боссуэ мен Галликанға қарсы күресі арқылы корольдік билікті де теріске шығарды. Оның уақытша билік алдындағы тәуелсіздігі, Испаниялық Нидерланд және Франция Корольдігінің арасындағы шекаралық аймақтағы тарихымен байланысты. Университеттің канцлерлері мен шенеуніктері Испания және Францияның католик монархтарының кеңесшілері болды. Дуай университетінің басқармасы Людовик XIV және Людовик XV сарайларымен, соның ішінде Филип Коспеан және Боссуэ арқылы байланысқа түсті, сондай-ақ кейбір әріптестеріне қаржылық көмек көрсеткен Папалармен де байланысты болды. 1791 жылғы Француз революциясы кезінде дін қызметкерлері, 1791 жылдың 10 наурызындағы *Quod Aliquantum* және 1791 жылдың 13 сәуіріндегі *Caritas* бұйрықтарын ескере отырып, дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясына ант беруге дайындық жасады. Бұл шарттар республикалық билікке адалдықтың жоққа шығарылуы ретінде қабылданып, түсіндірілді.

Гуманитарлық ғылымдар мен заманауилық

XVIII ғасыр энциклопедияшыларының көптеген еңбектері, мысалы Дидро мен Д’Аламбердің «Энциклопедиясы», сондай-ақ XIX ғасырдағы «Grand dictionnaire universal» сөздігі сияқты кейінгі еңбектер қара тізімге енгізілгенімен, университет біртіндеп жаңашылдық, ғылыми революция және маңызды жаңалықтар идеяларымен сіңіп кетті. Математика мен анатомия саласындағы алғашқы жұмыстар, Галеннің жүйесін негізгі қалыпқа келтіру, сондай-ақ ботаникалық және зоологиялық жіктелімдердегі осыған байланысты өзгерістерге куә болыңыз, бұларды Ричард Гиббонс [53], Чарльз Малаперт, Аме Бурдон және Жан Батист Лестибудои Дуаи университетінде зерттеді.