Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропада 14-19 ғасырлардағы мектеп түрі – Еуропа мен АҚШ мектептерінің бір түрі.
School type in Europe from the 14th to 19th centuries
a type of school of Europe and the United States
Латын мектебі 14-19 ғасырлардағы Еуропаның грамматикалық мектебі болды, бірақ бұл термин Англияда көбірек таралған. Басқа аталымдарға Германиядағы Lateinschule немесе кейінірек гимназия жатады. Латын мектептері Америкада да ашылды. Латын тілін оқытуға ерекше мән берілді, бастапқыда орта ғасырлық латын тілінде. Грамматика – тривиум мен гуманитарлық ғылымдардың ең негізгі бөлігі. Латын мектептері студенттерді университеттерге дайындауды және орта тапқа жататын адамдарға олардың әлеуметтік жағдайынан жоғары көтерілуге мүмкіндік беруді мақсат етті. Сондықтан қарапайым халықтың балалары да латын мектептеріне баруы мүмкін болды, әсіресе егер олар шіркеуде қызмет етуге дайындалса. Латын мектептері 14 ғасырда Еуропаның көптеген аймақтарында болғанмен, бұрынғыдан қарағанда қарапайым халыққа көбірек қол жетімді болды. Ал одан бұрын шіркеу тек болашақ дін қызметкерлерін даярлау үшін ғана латын мектептерін ашуға рұқсат берген. Латын мектептері 1450 жылдар шамасында Ренессанс гуманизмінің ықпалымен дамуға бастады. Кейбір елдерде, бірақ Англияда емес, олар кейіннен университеттер мен кейбір католик ордендерінің жергілікті тілдерге басымдық беруіне байланысты халық арасында бұрынғыдай танымал болмады.
The Latin school was the grammar school of 14th to 19th century Europe, though the latter term was much more common in England. Other terms used include Lateinschule in Germany, or later Gymnasium. Latin schools were also established in Colonial America. Emphasis was placed on learning Latin, initially in its Medieval Latin form. Grammar was the most basic part of the trivium and the Liberal arts. Latin schools aimed to prepare students for university, as well as seeking to enable those of middle class status to rise above their station. It was therefore not unusual for children of commoners to attend Latin schools, especially if they were expected to pursue a career within the church. Although Latin schools existed in many parts of Europe in the 14th century and were more open to the laity, prior to that the Church allowed for Latin schools for the sole purpose of training those who would one day become clergymen. Latin schools began to develop to reflect Renaissance humanism around the 1450s. In some countries, but not England, they later lost their popularity as universities and some Catholic orders began to prefer the vernacular.
Ортағасырлық өмір
Орта ғасырлардағы Еуропа грамматиканы барлық ғылымның негізі деп есептеген. Грамматика мектептері, әйтпесе латын мектептері, латын тілінде оқытылып, латын тілін үйреткен. Көптеген ұлдар жеті жасында білім ала бастады, бірақ үлкендер де, егер оқу ақысын төлей алса, оқуға қабылданды. Студенттер көбінесе жасөспірім шағында бітіріп шықты, ал дін қызметкері болуға ниеттенгендер қабылдану үшін жиырма төрт жасқа дейін күтуге тиіс болды. Әдетте студент мектепте қанша уақыт оқитынының шегі болды, бірақ егер туысы мектептің негізін қалаушылардың бірі болса, онда оқу мерзімін ұзартуға болады. Мектептерді басқару үшін комиссия тағайындалып, ол мұғалімдерді жұмысқа алып, оларға жалақы төлейтін. Мұндай мектептер қала билігінен көбінесе аз бақылауда болды. Латын тілінде тәуелсіз сабақ беретін шеберлер өз мектептерін жиі ашып, білім алуға ниет білдірген әркімге ақылы қызмет көрсетті. Бұл жеке мектептерде оқушылар көбінесе шебердің үйінде оқыды. Ал кейбіреулері студенттердің үйінде тұрып немесе күнделікті сабақ беру үшін барып-қайып оқытты. Оқушылардың арасында қарапайым шаруалар да, жоғары топ өкілдері де болды. Егер шаруаның баласы мектепке баруды қаласа, ол еңбегінің орнын толтыру үшін жер иесіне төлем жасауға және оның рұқсатын алуға тиіс болды.
Medieval Europe thought of grammar as a foundation from which all forms of scholarship should originate. Grammar schools otherwise known as Latin schools taught Latin by using Latin. Most boys began at the age of seven but older men who wanted to study were not discouraged as long as they could pay the fees. Students usually finished their schooling during their late teens, but those who desired to join the priesthood had to wait until they were twenty four in order to get accepted. There was usually a limit to how long a student could stay in school, although if a relative was one of the school's founders then an extended stay was possible. Schools were managed by appointing a committee who then employed a teacher and paid their salary. These schools usually had limited supervision from the town authorities. Freelance Latin masters opened up their own schools quite frequently and would provide Latin education to anyone willing to pay. These freelance schools usually taught students in the master's home. Others taught as a tutor in a student's household by either living there or making daily visits to teach. Students ranged from those who were members of the peasantry to those of the elite. If a serf's child wanted to go to school, payment given to the lord was required (to replace the value of his labour) as well as his consent.
Қайта өрлеу дәуірі мен ерте заманғы түсініктер
Еуропалықтар Ренессанс дәуірінің интеллектуалдық, саяси, экономикалық және әлеуметтік жаңалықтарын сезінген сайын, ортағасырлық латын мектептеріне деген көзқарастары да өзгерді. Ренессанс гуманистері ортағасырлық латын тілін "варварлық жаргон" деп сынады. Голландиялық гуманист Дезидерий Эразм (1466–1536) сияқты ғалымдар шіркеуді және оның оқыту әдісін айыптады. Ол Рим-католик шіркеуінің классикалық еңбектерді зерттеумен бірге қайта жандануын қалады. Гуманистік идеялар соншалықты ықпалды болды ki, итальяндық мемлекеттердің тұрғындары латын тіліндегі жаңа білім беру жүйесін талап ете бастады. Классикалық әдебиет, тарих, риторика, диалектика, табиғаттану, арифметика, ортағасырлық мәтіндер, грек тілі, сондай-ақ қазіргі заманғы шетел тілдерін оқытуға бағытталған мектептер мен академиялар пайда болды. Олар осы жаңа оқу бағдарламасын "Studia Humanitatis" деп атады. Грамматикалық мектептердің директоры немесе латын грамматикасы, риторикасы және диалектикасының профессоры сияқты лауазымдар білімді гуманистермен толтырылды. Тағы бір гуманист, Гуарино да Верона, гуманистік білімнің үш сатысын белгіледі: бастауыш, грамматикалық және риторикалық. Гуманистер білімді адам болу арқылы қоғамға үлес қосатындарына сенді. Сондықтан гуманистік білім қалалық халықтың көпшілігі үшін орта және жоғары деңгейді құрады. Бұл жеке тұлғаның әлеуметтік статусын арттыруға мүмкіндік берді, себебі интеллектуалдық, саяси және экономикалық институттар классикалық латын тілінде білім алған және гуманистік жазуда тәжірибесі бар жұмыскерлерді іздеді. Латын тілі әлі де білімділердің тілі саналды, оған үлкен құрмет көрсетіліп, академиялық салаларда жиі қолданылды. Алайда, 14 ғасырдың басында жазушылар ана тілінде жаза бастады. Осы оқиғадан және оқудың жоғары сатыларында да латын тілін диалектпен араластырудың кең таралған тәжірибесінен латын мектептерінің басқа педагогикалық мекемелерден басымдығы төмендеді.
As Europeans experienced the intellectual, political, economic and social innovations of the Renaissance so did their attitudes towards Medieval Latin schools. Renaissance humanists criticized Medieval Latin calling it "barbaric jargon". Scholars like the Dutch humanist, Desiderius Erasmus (1466–1536), denounced the church and the way it taught. He desired that a Renaissance in the Roman Catholic Church should accompany the study of the classics. Humanist ideas became so influential that residents in Italian states began to call for a new kind of education in Latin. Schools and academies that centred on instructing classical literature, history, rhetoric, dialectic, natural philosophy, arithmetic, medieval texts, the Greek language, as well as modern foreign languages, emerged. They called this new curriculum the Studia Humanitatis. Positions such as headmaster of grammar schools or professor of Latin grammar, rhetoric and dialect, were filled in by erudite humanists. Guarino da Verona, another humanist, devised three stages for humanistic learning: the elementary, the grammatical and the rhetorical. Humanists held the belief that by being a learned individual they were contributing to society. Hence, humanistic education constituted the intermediate and advanced levels for most of the urban population. It created an opportunity to advance an individual's social status since more institutions intellectual, political and economic sought workers who possessed a background in classical Latin as well as training in humanistic scripts. Still considered as the language of the learned, Latin was esteemed and used frequently in the academic field. However, at the start of the 14th century, writers started writing in the vernacular. Due to this event and the common practice of interweaving Latin with a dialect even at advanced stages in learning, the precedence of Latin schools from other pedagogical institutions diminished.
Латын шіркеуінің мектептері
Діни қызметкерлер көбінесе діни мектептерді қаржыландырып, онда дін қызметкерлері сабақ берген. Көптеген тарихшылар 1300 жылға дейін Ортағасырлық Италияда білім беруде Шіркеудің монополиясы болды деп санайды. Протестанттық реформациядан кейін Католик Шіркеуі, шіркеу басшыларын және пасторларды бағыт-бағдарлауға қатысқан протестанттық латын мектептерінің пайда болуына қарсы күресті. 16 ғасырдың соңында Католиктік Контрреформация муниципалды мектептер ашуды қолдады. Иезуиттер өздерінің мектептерін құрып, ұлдарға латын грамматикасы, философия, теология, география, діни ілім және тарих пәндерін тегін оқытты. Иезуиттер үшін де, Католик реформациясы үшін де дін қызметкерлерін де, дін еместерді де осы біліммен қамту маңызды болды. Иезуиттер өз ордені үшін білім берудің маңыздылығын ұстана отырып, бірнеше католик аймақтарындағы басқа католик ордендерімен бірге латын мектептерінде және орта мектептерде оқыту жауапкершілігін өз мойнына алды. Оқу материалдары көбінесе аңыздар немесе өлеңдер түрінде болды. Жаңа студенттер әдетте қарапайым негізгі грамматикадан бастап, бірте-бірте Donatus (Ars Minor сатысы) сияқты күрделі латын мәтіндерін оқыды, ол жатталған синтаксистік нұсқаулық немесе глоссарийлер мен сөздіктерден тұратын. Көптеген мұғалімдер әртүрлі кітаптарды қолданғанмен, ең танымал оқулық "Доктринале" болды. "Доктринале" – латын грамматикасының ұзын өлең түрінде жазылған нұсқасы. Бұл оқулық сөздердің түрлері, синтаксис, сан, метр және сөздердің көркемдік ерекшеліктері туралы мәліметтерді қамтыды. "Доктринале", сондай-ақ көптеген басқа кітаптар (бірақ олар одан әлдеқайда аз танымал болғанмен) көбінесе "оқулықтардың каноны" деп аталды.
Clergy often funded ecclesiastical schools where clerics taught. Many historians argue that up until 1300 the Church had a monopoly on education in Medieval Italy. After the Protestant Reformation, the Catholic Church tried to deal with the surfacing of Protestant Latin schools that involved itself with orienting church authorities and pastors. In the latter part of the 16th century, the Catholic Counter Reformation supported the establishment of municipal schools. Jesuits founded their own schools and offered free training in Latin grammar, Philosophy, Theology, Geography, Religious Doctrine and History for boys. It was important for Jesuits as well as the Catholic Reformation to instruct clergymen as well as laymen in this type of education. The Jesuits pursued the significance of education to their order and took over the teaching responsibilities in Latin schools and secondary schools along with other Catholic orders in several Catholic areas. These were usually in the form of fables or poems. New students generally started off with easy basic grammar, and steadily moved into harder Latin readings such as the Donatus (Ars Minor stage), which was a syntax manual that was memorized, or even more advanced with glossaries and dictionaries. Although many teachers used many books that varied from person to person, the most popular textbook would have been the Doctrinale. The Doctrinale was a long verse of Latin grammar. This textbook dealt with parts of speech, syntax, quantity and meter, as well as figures of speech. The Doctrinale as well as a large sum of other books (though not nearly as popular) was often referred to as the "canon of textbooks".
Студия гуманитатисі
Studia Humanitatis – ерте заманада гуманистер негіздеген жаңа оқу жоспары. Әйелдер көбінесе үйде немесе монастырьларда білім алғандықтан, студенттердің көп бөлігі ерлерден құралды.
Studia Humanitatis was the new curriculum founded in the Early Modern Era by humanists. Men were the usual students since women were either taught at home or in nunneries.