Кіріспе

Париж университеті, Франция (1150–1970)

Париж университеті, 1150 жылдан 1970 жылға дейін Францияның Парижіндегі жетекші университет болды, тек 1793–1806 жылдары Француз революциясы кезінде ерекшелік болды. 1150 жыл шамасында Париж соборының мектебімен байланысты корпорация ретінде пайда болған ол Еуропадағы екінші ескі университет саналды. 1200 жылы Франция королі Филипп II ресми түрде жарғысын бекітіп, 1215 жылы Папа Иннокентий III мойындады. Ол Роберт де Сорбон құрған және шамамен 1257 жылы король Людовик IX жарғысын бекіткен Сорбонна теологиялық колледжінің атымен аталды. 1793 жылы Француз революциясы кезінде университет жабылып, революциялық конвенцияның 27-тармағы бойынша колледждің қаражаты мен ғимараттары сатылды. 1806 жылы Франциядағы жаңа университет оны төрт тәуелсіз факультетпен алмастырды: гуманитарлық факультет, заң факультеті (кейін экономиканы қоса алғанда), ғылым факультеті, медицина факультеті және теология факультеті (1885 жылы жабылды). 1896 жылы Париждің жаңа университеті Париждің ғылым, әдебиет, заң, медицина, протестанттық теология және Париждің жоғары фармацевтикалық мектебінің факультеттерін біріктіру арқылы қайта құрылды. Оның ашылуы 1896 жылдың 19 қарашасында Франция президенті Феликс Форе тарапынан жасалды. 1970 жылы 1968 жылғы мамыр айындағы әлеуметтік толқулардан кейін университет 13 тәуелсіз университеттерге бөлінді, олар бүгінде Сорбонна университеті, Пантеон-Сорбонна университеті, Ассас университеті, Сорбонна Новель университеті, Париж-Сите университеті, PSL университеті, Сакле университеті, Нантер университеті, Сорбонна Париж Солтүстік университеті және Париж 8 университеті болып табылады.

Шығу тегі

1150 жылы болашақ Париж университеті Париж кафедралық мектебінің қосымшасы ретінде жұмыс істейтін студенттік-оқытушылар корпорациясы болды. Оған ең алғашқы тарихи сілтеме Матью Паристің өзінің мұғалімі (Сент-Олбанс аббаты) зерттеулеріне және оның шамамен 1170 жылы «сайланған ұстаздар қауымына» қабылдануына жасаған сілтемесінде кездеседі. Сондай-ақ, болашақ Папа Иннокентий III Лотарио деи Конти ди Сегни 1182 жылы 21 жасында оқуын аяқтағаны белгілі. Корпорация 1200 жылы король Филипп Августтың жарлығымен «Universitas» ретінде ресми түрде мойындалды: жарлықта болашақ студенттерге берілетін басқа да жеңілдіктермен қатар, корпорацияға Нотр-Дам соборы мектебінің ақсақалдары басқаратын діни заңдар бойынша жұмыс істеуге рұқсат берілді және онда курстарды аяқтағандардың барлығына диплом беріледі деп кепілдік берілді. Университетте төрт факультет болды: өнер, медицина, құқық және теология. Өнер факультеті ең төмен дәрежелі, бірақ ең ірі факультет болды, себебі студенттер жоғарырақ факультеттердің біріне қабылдану үшін оны бітіруі керек еді. Студенттер тіл немесе географиялық шығу тегіне қарай төрт ұлтқа бөлінді: Франция, Нормандия, Пикардия және Англия. Соңғысы Алеманн (Германия) ұлты деп аталды. Әр ұлтқа студенттерді қабылдау атауларынан да кеңірек болды: ағылшын-герман ұлтына Скандинавия және Шығыс Еуропадан келген студенттер де кірді. Париж университетінің факультет және ұлт жүйесі (Болон университетімен бірге) кейінгі ортағасырлық университеттердің үлгісіне айналды. Шіркеу басшылығымен студенттер киім киіп, бастарының үстін қырқып, тоңзу жасайтын, бұл олардың шіркеудің қорғауында екенін көрсететін. Студенттер шіркеудің ережелері мен заңдарын сақтады және корольдің заңдарына немесе соттарына бағынбады. Бұл Париж қаласына қиындықтар туғызды, өйткені студенттер тәртіпсіздік жасады, ал қалалық шенеуніктер әділет іздеу үшін шіркеу соттарына жүгінуге мәжбүр болды. Студенттер көбінесе өте жас болды, мектепке 13 немесе 14 жаста түсіп, 6 жылдан 12 жылға дейін білім алды.

12 ғасыр: Ұйымдастыру

Парижде үш мектеп ерекше танымал болды: сарай мектебі, Нотр-Дам мектебі және Сент-Женевье абаттығы. Корольдік биліктің құлдырауы біріншісінің де құлдырауына әкелді. Қалған екеуі ежелгі болғанмен, алғашқы ғасырларда көп көрінбеді. Сарай мектебінің даңқы, әрине, оларды басып өтті, толығымен оларға жол берді. Бұл екі орталыққа көптеген адамдар келіп, олардың көптеген ұстаздары білімдері үшін құрметке ие болды. Сент-Женевье мектебінің алғашқы танымал профессоры Хюбольд болды, ол он бірінші ғасырда өмір сүрді. Лиеждегі курстармен қанағаттанбай, ол Парижде оқуын жалғастырды, Сент-Женевье капелласына қосылды немесе оның мүшесі болды және оқыту арқылы көптеген оқушыларды тартты. Он бірінші ғасырда Нотр-Дам мектебінің көрнекті профессорларының арасында Шартрлық Фулберттің шәкірті Ламберт, Париждің Дрогосы, Германияның Манегольды және Лаондық Ансельм болды. Бұл екі мектеп әр елден ғалымдарды тартты және көптеген көрнекті тұлғаларды тәрбиеледі, олардың ішінде: Краков епископы – әйісқади Сент-Станислав Щепановский; Зальцбург архиепискобы Геббард; Сент-Стивен, Сіто аббаттығының үшінші абаты; Фонтевро аббаттығының негізін қалаушы Роберт д’Арбриссель және т.б. Нотр-Дам және Сент-Женевье мектептеріне бедел әкелген тағы үш адам – Шампоның Вильгельмы, Абеляр және Питер Ломбард. Гуманитарлық білім грамматика, риторика, диалектика, арифметика, геометрия, музыка және астрономияны (тривиум және квадривиум) қамтыды. Жоғары білімге догматикалық және моральдық теология жатты, олардың бастауы Киелі кітаптар мен Әулие Әкелердің еңбектері болды. Ол канондық құқықты оқытумен толықтырылды. Сент-Виктор мектебі Нотр-Дам және Сент-Женевье мектептерімен бәсекелесу үшін пайда болды. Ол Вильгельм Шампоның Сент-Виктор аббаттығына көшкен кезде құрылды. Оның ең танымал профессорлары – Сент-Викторлық Игуан және Сент-Викторлық Рихард. Париж мектептеріндегі оқу жоспары басқа жерлердегідей кеңейді. Болоньядағы «Грацианның Декреті» деп аталатын канондық құқық жинағы теология факультетінің бөлінуіне әкелді. Бұрын Шіркеу пәндері «теология» деп аталатын пәндерден бөлек болмаған; олар бір профессордың басшылығымен бірге оқытылды. Бірақ бұл үлкен жинақ арнайы курс қажет етті, ол алдымен Рим құқығы оқытылатын Болоньяда жүргізілді. Францияда, бірінші Орлеанда, содан кейін Парижде канондық құқық кафедралары құрылды. Он екінші ғасырдың соңына дейін Грацианның Декретіне Жерар Ла Пусельдің, Матье д’Анже және Париждің Ансельмнің (немесе Анселлдің) Декреттері қосылды. Алайда, Парижде азаматтық құқық кірген жоқ. Он екінші ғасырда медицина Парижде ашық түрде оқытыла бастады: Париждегі алғашқы медицина профессоры – Гюго, quadrivium-ды оқыған physicus excellens. Профессорлар өлшенетін білімге ие болуы және университетпен тағайындалуы керек еді. Өтініш берушілер емтихан арқылы бағалауға жататын; сәтті болған жағдайда емтихан комиссиясының төрағасы, scholasticus, capiscol және канцлер оқытуға адам тағайындады. Бұл оқытуға лицензия алу деп аталды. Лицензия тегін берілуі керек еді. Оқушысыз ешкім сабақ бере алмайды, ал емтихан комиссиясы өтініш беруші лайық болған жағдайда одан бас тарта алмайды. Сент-Виктор мектебі аббаттықтан өз құқығымен лицензия берді; Нотр-Дам мектебі епархияға, Сент-Женевье мектебі аббаттыққа немесе капеллаға тәуелді болды. Епархия және аббаттық немесе капелла өздерінің канцлерлері арқылы өздерінің юрисдикциясы бар аумақтарында профессорлық қызметке бекіту құқығын берді. Нотр-Дам, Сент-Женевье және Сент-Виктордан басқа «Аралда» және «Тауда» бірнеше мектептер болды. Крейвье былай деді: «Кімде-кім оқыту құқығына ие болса, ол қалаған жерінде мектеп аша алады, бірақ ол басты мектептің жанында болмауы керек». Осылайша, ағылшын текті Адам өзінің мектебін «Кіші көпірдің жанында» сақтады; париждік Адам «Гранд Понтта оқыды, ол Понт-о-Шанж деп аталады» (Hist. de l'Univers. de Paris, I, 272). Елордалық мектептегі оқушылар саны үнемі өсіп, жатақханалар жеткіліксіз болды. Француз студенттері арасында ханзадалардың ұлдары, ақсүйектердің ұлдары және жоғары дәрежелі ақсүйектер болды. Париждегі курстар оқуды аяқтау үшін қажет деп есептелді, сондықтан көптеген шетелдіктер оларға ағылды. Папалар Селестин II, Адриан IV және Иннокентий III Парижде оқыды, ал Александр III өзінің немерелерін сонда жіберді. Көрнекті неміс және ағылшын студенттерінің арасында Фрайзингеннің Оттосы, Майнц архиепискобы кардинал Конрад, Кентерберидің Сент-Томасы және Солсберидің Иоанны болды; ал Сент-Женевье Дания үшін іс жүзінде семинарияға айналды. Замандас тарихшылар Парижды әдебиет қаласы деп атады, оны Афина, Александрия, Рим және басқа қалалардан жоғары қойды: «Сол кезде Парижде философия мен білімнің барлық саласы гүлденді, және онда жеті өнер Афина, Египет, Рим немесе әлемнің басқа жерінде болғаннан гөрі жоғары бағаланды». («Филипп Августтың істері»). Ақындар университет туралы өлеңдерінде әлемдегі ең ұлы, құрметті және құнды нәрселермен салыстырды. Кедей студенттердің оқуы үшін алғашқы колледж des dix Huit Иерусалимнен келген рыцарь Жоссе де Лондон құрды, онда 18 студентке жатақ берілді және айына 12 пенс немесе денарий берілді. Университет дамыған сайын, ол институционалдануға ұшырады. Біріншісі, профессорлар бірлестік құрды, өйткені Мэттью Париждің сөзіне сәйкес, Англияның Сент-Албан аббатының жиырма бірінші аббаты Иоанн Келлс Париждің оқыту құрамының мүшесі ретінде қабылданды, ол курстарды тыңдағаннан кейін (Vita Joannis I, XXI, abbat. S. Alban). Оқытушылар да, студенттер де ұлттық тегі бойынша бөлінді. Албан корольдік Англияның II Генрихы Сент-Томас Кентерберимен туған қиындықтарында оның ісін Париж профессорларынан құралған трибуналға ұсынуды қалады, олар әртүрлі провинциялардан таңдалды (Hist. major, Henry II, 1169 жылдың соңы). Бұл, әрине, «ұлттар» бойынша бөліністің бастауы болды, ол кейінірек университетте маңызды рөл атқарды. III Селестин профессорлар мен студенттердің тек рухани соттарға бағыну құқығына ие екенін, азаматтық соттарға емес, шешім қабылдады. Үш мектеп: Нотр-Дам, Сент-Женевье және Сент-Виктор, Universitas scholarium-ның үш бесігі деп есептелуі мүмкін, ол профессорлар мен студенттерді қамтыды; сондықтан университет деген ат пайда болды. Генрих Денифль және басқалар бұл құрметке Нотр-Дам мектебінің ғана лайықты екенін айтады (Chartularium Universitatis Parisiensis), бірақ себептер көндіре алмайды. Ол Сент-Викторды IX Григорийдің 1237 жылы аббат пен Сент-Виктордың дінтастарының өтініші бойынша теология оқытуын қайта бастауға рұқсат бергендіктен шығарады. Бірақ университет шамамен 1208 жылы, III Иннокентийдің бұйрығымен құрылды. Сондықтан Сент-Виктор мектептері оның құрылысына үлес қосуы мүмкін. Екіншіден, Денифль Сент-Женевье мектептерін либералдық өнер оқытуда үзіліс болмағандықтан шығарады. Бұл күмәнді және осы кезеңде теология оқытылды. Сент-Женевье канцлері әлі де өнер бойынша дипломдар берді, егер оның аббаттығы университет ұйымына қатыспаса, ол тоқтатар еді.

13-14 ғасырлар: кеңейту

1200 жылы король Филипп II "Париж ғалымдарының қауіпсіздігі үшін" диплом шығарды, онда студенттердің тек рухани сотқа бағынысты екені расталды. Провизор мен басқа да лауазым иелеріне студентті рухани билікке тапсырмаса, қандай да бір қылмыс үшін тұтқындауға тыйым салынды. Корольдің қызметкерлері рухани биліктің санкциясы болмаса, ешкімге араласа алмады. Бұл қадам студенттер мен қызметкерлер арасында қала қабырғаларының сыртындағы тавернада болған жанжалдан кейін жасалды. 1215 жылы апостолдық легаты Роберт де Курсон профессорлық қызметке қабылдау шарттарын регламенттеген жаңа ережелер шығарды. Өнерді оқытуға үміткер кемінде жиырма бір жаста болуы, осы өнерді кем дегенде алты жыл оқыған және кем дегенде екі жыл профессор болып жұмыс істеуге міндеттенуі керек еді. Теология кафедрасына кандидаттың жасы отызға толған, теологияны сегіз жыл оқыған болуы керек, соның ішінде магистрлікке дайындалу үшін соңғы үш жыл арнайы лекцияларға жұмсалуы тиіс еді. Оқу жергілікті мектептерде магистрдің жетекшілігімен жүргізілуі керек еді. Парижде белгілі бір магистрлермен оқыған адам ғана ғалым деп есептелді. Сонымен қатар, ізгілік пен адалдық оқумен бірдей маңызды болды. Лицензия әдеттегідей, тегін берілді, ант немесе шарт талап етілмеді. Магистрлер мен студенттерге өз құқықтарын қорғау үшін бірігуге, тіпті ант беруге рұқсат етілді, егер олар маңызды мәселелерде әділдікке қол жеткізе алмаса. Заң және медицина туралы ештеңе айтылмады, мүмкін, олар сол кезде осы ғылымдар аса дамымағандықтан. 1229 жылы королеваның әділетсіздік жасауы курстардың тоқтатылуына әкелді. Папа университетті жоғары бағалап, былай деді: "Грегорий IX: "Париж – ғылымдардың анасы, ол Кариат Сефердің тағы бірі, әріптер қаласы"". Ол Ле-Ман және Сенлис епископтарына, сондай-ақ Шалон архидиаконына француз королінің сарайымен келіссөздер жүргізіп, университетті қалпына келтіруді тапсырды, бірақ 1230 жылдың соңына дейін олар ешқандай нәтижеге қол жеткізе алмады. Содан кейін Грегорий IX 1231 жылы Париж магистрлері мен студенттеріне үндеу жолдады. Ол дауды шешіп қана қоймай, университеттерге мектептердің тәртібін, оқыту әдістемесін, диссертациялардың қорғалуын, профессорлардың киім-кешегін және магистрлер мен студенттердің қоштасу рәсімдерін регламенттеуге қатысты жарғылар жасауға өкілеттік берді (Роберт де Курсонның жарғыларын кеңейте отырып). Ең бастысы, папа университеттерге әділдік бұзылған жағдайда, толық өтемақы алғанша оқуды тоқтату құқығын берді. Папа Пьер Ле Манжерге профессорлық лицензия үшін шамалы төлем алуға рұқсат берді. Сонымен қатар, алғаш рет студенттер білім алу үшін оқу ақысын төлеуге міндеттелді: аптасына екі су, ол ортақ қорға түсірілуі керек еді.

Ректор

Университет мынадай етіп ұйымдастырылды: оқытушылар құрамының басында ректор тұрды. Бұл лауазым сайлау арқылы тағайындалатын және мерзімі қысқа болатын; бастапқыда ол төрт немесе алты аптамен шектелген. Франциядағы Апостольдық тақтың өкілі Симон де Брион мұндай жиі ауысымдар қиындықтар тудыратынын байқаған соң, ректорлықтың үш айға созылуын қажет деп шешті, және бұл ереже үш жыл бойы сақталды. Содан кейін мерзім бір, екі, кейде үш жылға дейін ұзартылды. Сайлау құқығы төрт ұлттың прокурорларына тиесілі болды. Генрих Унна 14 ғасырда Париж университетінің прокторы болды, ол 1340 жылдың 13 қаңтарында қызметін бастады.

Факультеттер

Профессорлардың білімін жіктеу мақсатында Париж мектептері біртіндеп факультеттерге бөліне бастады. Бір ғылымның профессорлары тығыз байланысқа келді, осылай ортақ құқықтар мен мүдделер олардың бірлестігін нығайтып, бөлек топтарға айналдырды. Медицина факультеті соңғы болып құрылған секілді. Алайда, төрт факультет 1254 жылға дейін ресми түрде құрылды, осы кезде университет хатта "теология, юриспруденция, медицина және рационалды, табиғи және моральдық философия" деп сипаттады. Теология магистрлері көбінесе басқа факультеттерге үлгі көрсетті – мысалы, олар алғашқы болып ресми мөрді қабылдады. Теология, канондық құқық және медицина факультеттері "жоғары факультеттер" деп аталды. Факультет басшысын білдіретін "декан" атағы 1268 жылға қарай заң және медицина факультеттерінде, ал 1296 жылға қарай теология факультетінде қолданысқа енді. Алғашқыда декандар ең тәжірибелі магистрлер болған сияқты. Өнер факультеті төрт ұлтының төрт прокурорына ие болды және оның басшысы ректор болды. Факультеттер толыққанды ұйымдасқан сайын, теология, құқық және медицинадағы төрт ұлтқа бөліну ішінара жойылды, бірақ өнер саласында сақталды. Соңында жоғары факультеттерге тек докторлар ғана кірді, ал бакалаврлар өнер факультетінде қалды. Осы кезеңде университет екі негізгі академиялық дәрежеге ие болды: бакалавриат және докторлық. Лицензиат және DEA аралық дәрежелерге дейін көп уақыт өтті.

Колледждер

Париждегі ғалымдардың шашыраңқы жағдайы көбінесе тұру мәселесін қиындатты. Кейбір студенттер қала тұрғындарынан бөлме жалдады, олар көбінесе жоғары төлемдер талап етсе, студенттер төмен баға сұрады. Ғалымдар мен қала тұрғындары арасындағы бұл шиеленіс Роберт де Курсон салық салу жолын таппағанда азаматтық соғысқа ұласуы мүмкін еді. Бұл 1231 жылғы Григорий IX-тың бұйрығында бекітілді, бірақ маңызды түзетумен: оның іске асырылуы қала тұрғындарымен бөлісуі керек еді. Мақсат – студенттерге иелерінен мазасыздықтан және әлемнің қауіп-қатерінен қорқымайтын баспана ұсыну болатын. Осылайша колледждер (colligere, жинау) құрылды; олар оқу орталықтары емес, қарапайым студенттік жатақханалар еді. Әрқайсысының ерекше мақсаты болды, бір ұлттың немесе бір ғылымның студенттері үшін құрылды. Көбінесе әр колледжде ұстаздар тұрып, олардың қызметін бақылап отырды. Төрт колледж 12 ғасырда пайда болды; олар 13 ғасырда көбейді, соның ішінде Аркур колледжі (1280) және Сорбонна колледжі (1257). Осылайша Париж университеті негізгі формасын қабылдады. Ол жеті топтан тұрды: өнер факультетінің төрт ұлты және теология, құқық және медицинаның үш жоғары факультеті. Парижде білім алған адамдар шіркеу іерархиясының жоғары лауазымдарында көбірек кездесе бастады; ақырында Париж университетінің студенттері өздерінің игіліктерге ие болу құқығын сезінді. Әйгілі Сорбонна колледжінен басқа, басқа колледждер де студенттерге тұру және тамақпен қамтамасыз етті, кейде ұлттарға қарағанда шектеулі географиялық шығу тегіне ие болды. Шетелдік студенттер үшін 8 немесе 9 колледж болды: ең көнесі 1257 жылы құрылған Дания колледжі, Collegium danicum немесе dacicum. Швед студенттері 13 және 14 ғасырларда үш швед колледжінің бірінде тұруға мүмкіндік алды: Уппсала колледжі (Collegium Upsaliense), Скара колледжі (Collegium Scarense) немесе Линчепинг колледжі (Collegium Lincopense), олар Швецияның Уппсала, Скара және Линчепинг епархияларының атымен аталады. Наварра колледжі 1305 жылы құрылды, бастапқыда Наваррадан келген студенттерге арналған, бірақ оның көлемі, байлығы және Франция мен Наварра таждары арасындағы байланыстарға байланысты ол тез арада басқа ұлттардан келген студенттерді қабылдады. Наварра колледжінің құрылуы университет тарихындағы маңызды кезең болды: Наварра студенттеріне білім беруді ұсынған алғашқы колледж болды, ол кезде бұл оны барлық бұрынғы колледждерден ерекшелендірді, олар тек тұрумен қамтамасыз ететін қайырымдылық мекемелері ретінде құрылған, бірақ оқу ақысы болмады. Наварраның жатақхана және білім беруді біріктіретін моделі Париж және басқа университеттердегі басқа колледждерде де көшірілді. Немец колледжі, Collegium alemanicum туралы 1345 жылдан бері айтылып келеді, ал Шотландия колледжі немесе Collegium scoticum 1325 жылы құрылды. Ломбард колледжі немесе Collegium lombardicum 1330 жылдары құрылды. Дәстүр бойынша, Collegium constantinopolitanum 13 ғасырда шығыс және батыс шіркеулерін біріктіруді жеңілдету үшін құрылған. Кейін ол француз институты ретінде қайта ұйымдастырылды, Марш Винвиль колледжі. Монтегю колледжі 14 ғасырда Руан архиепископымен негізделді, ал 15 ғасырда гуманист Ян Стендонк оны реформалады, ол Рим-католик шіркеуінің ішіндегі реформаторларды (мысалы, Эразм мен Игнатий Лойола) және кейіннен протестант болғандарды (Джон Кальвин мен Джон Нокс) тартты. Осы уақытта университет 1210-1277 жылдарғы айыптауларға байланысты дау-дамаға ұшырады. Париждің Ирланд колледжі 1578 жылы Монтегю колледжі, Бонкур колледжі және Наварра колледжі арасында тараған студенттермен пайда болды; 1677 жылы оған Ломбард колледжі берілді. 1769 жылы rue du Cheval Vert (қазір rue des Irlandais) көшесінде жаңа ирланд колледжі салынды, ол бүгінде Ирландияның рухани және мәдени орталығы ретінде жұмыс істейді.

15-18 ғасырлар: Франция мен Еуропадағы ықпал

Бесінші ғасырда кардинал және апостолдық легат Гийом д’Эстутевилл университетті реформалады, оның кемшіліктерін түзетіп, түрлі өзгерістер енгізді. Бұл реформа жаңалық емес, ескі ережелерді сақтауға шақыру болды, 1600 жылғы реформа да осы сипатта болды, оны патша үкіметі үш жоғары факультет қатыстылығында жүзеге асырды. Дегенмен, өнер факультетіне қатысты 1600 жылғы реформа грек тілін, француз ақындары мен шешендерін, сондай-ақ Гесиод, Платон, Демосфен, Цицерон, Вергилий және Саллюст сияқты қосымша классикалық тұлғаларды зерттеуді енгізді. Азаматтық құқық оқытуға тыйым салу Парижде толық сақталмады, бірақ 1679 жылы Людовик XIV декретальдер факультетінде азаматтық құқық оқытуды ресми түрде рұхсат етті. Осылайша «заң факультеті» «декретальдер факультетінің» орнын басты. Осы аралықта колледждер көбейді; Кардинал Ле Муэн мен Наварра колледждері он төртінші ғасырда құрылды. Жүз жылдық соғыс осы мекемелерге зиян келтірді, бірақ университет бұл зардапты жоюға кірісті. Оқытумен қатар Париж университеті бірнеше дау-дамайларда маңызды рөл атқарды: шіркеуде Ұлы аймақтардағы бөліністер кезінде; кеңестерде ерестермен күресте; мемлекетте ұлттық дағдарыстар кезінде. Англия үстемдігі кезінде ол Жанна д’Арк ісіне қатысты. Өзінің құқықтары мен жеңілдіктерімен мақтана отырып, Париж университеті оларды сақтау үшін белсенді күресті, сондықтан академиялық және діни негізде қайыршылық тәртіптерге қарсы ұзақ күрес болды. Сондықтан да, сөздерімен де, іс-әрекеттерімен де оның оқытуына үлескенді талап еткен иезуиттермен де қысқаша қақтығыс болды. Ол жағдай мен қажеттілікке қарай әкімшілік шешімдер қабылдау құқығын кеңінен пайдаланды. Кейбір жағдайларда ол теология факультетінің айыптауларын ашық қолдады және өз атынан айыптау жариялады, мысалы, Flagellantтар ісінде. Оның патриотизмі екі жағдайда ерекше көзге түсті. Патша Жан тұтқында болған кезде, Париж фракциялардың билігіне берілгенде, университет бейбітшілікті қалпына келтіруге тырысты; ал Людовик XIV тұсында испандықтар Сомма өзенін кесіп, астанаға қауіп төндіргенде, ол патшаның қарамағына екі жүз адамды берді және армиядағы қызметі туралы куәліктер ұсынған ғалымдарға өнер магистрі дәрежесін тегін ұсынды (Журден, Hist. de l'Univers. de Paris au XVIIe et XVIIIe siècle, 132–34; Archiv. du ministère de l'instruction publique).

1793: Француз төңкерісімен жою

Ежелгі университет Француз революциясында Ескі тәртіппен бірге жойылды. 1793 жылғы 15 қыркүйекте Париж департаменті мен бірнеше департаменттік топтардың өтініші бойынша Ұлттық конвент бастауыш мектептерден бөлек, "республикада үш сатылы білім беру жүйесі құрылуы керек: біріншісі – барлық қолөнершілер мен жұмысшыларға қажетті білімдер үшін; екіншісі – қоғамның басқа да мамандықтарын меңгеруді көздейтіндерге қажетті қосымша білімдер үшін; және үшіншісі – барлық адамдарға қол жеткізе алмайтын білім салалары үшін" деп шешті. Шаралар дереу қабылдануға тиіс еді: "Осы мақсатта департамент пен Париж қалалық әкімдігі Ұлттық конвенттің Халыққа білім беру комитетімен консультация жасауға уәкілдік алды, осы оқу орындары келесі жылғы 1 қарашаға дейін іске қосылсын, соның салдарынан қазіргі колледждер мен теология, медицина, өнер және құқық факультеттері республика бойынша таратылды". Бұл университет үшін өлім үкімі болды. Революция басылғаннан кейін, провинциялардағыдай, оны қайта жаңғыртуға мүмкіндік болмады.

18061968: Қайта құру

Университет 1806 жылғы 1 мамырда Наполеон тарапынан қайта құрылды. Барлық факультеттер бір орталыққа, Франция университетіне біріктірілді. 1808 жылғы 17 наурыздағы жарлықпен бес жеке факультет құрылды: Заң, Медицина, Әдебиет/Гуманитарлық ғылымдар, Ғылымдар және Теология. Дәстүрлі түрде Әдебиет және Ғылымдар бір факультетте, "Өнер" факультетінде біріктірілген болатын. Бір ғасырдан кейін адамдар жаңа жүйенің оқуға бұрынғыдан кем қолайлы екенін түсінді. 1870 жылғы Пруссияға жеңіліс 19 ғасырдағы неміс университет жүйесінің артықшылығына ішінара байланысты болды және француз университетінің тағы бір маңызды реформасына әкелді. 1880 жылдары "лицензия" (бакалавр) дәрежесі Әдебиет факультеті үшін: Әдебиет, Философия, Тарих, Қазіргі тілдерге бөлінді, француз, латын және грек тілдері олардың барлығына міндетті талаптар еді; ал Ғылым факультеті үшін: Математика, Физикалық ғылымдар және Табиғаттану ғылымдарына бөлінді; Теология факультеті Республика тарапынан таратылды. Осы кезде Сорбонна ғимараты толыққанды түрде қайта жаңартылды.

1970: Бөлім

Тосқауылдан кейін де Голль Эдгар Фореді білім министрі етіп тағайындады; Фаурға академиялық қызметкерлердің көмегімен француз университет жүйесін реформалау жөніндегі заңнамалық ұсыныс дайындау міндеті жүктелді. Олардың ұсынысы 1968 жылдың 12 қарашасында қабылданды; жаңа заңға сәйкес Париж университетінің факультеттері қайта ұйымдастырылуға тиіс болды. Бұл Париж университетінің 13 университеттерге бөлінуіне әкелді. 2017 жылы Париж-4 және Париж-6 университеттері бірігіп, Сорбонна университеті құрылды. 2019 жылы Париж-5 және Париж-7 университеттері бірігіп, жаңа Париж-Сите университеті құрылды, нәтижесінде мұрагер университеттердің саны 11-ге дейін азайды. Париж университетінің мұрагерлері қазір Иль-де-Франс аймағында орналасқан. Бұл мұрагер университеттердің көпшілігі Париж аймағында 2010 жылдары құрылған бірнеше университеттер мен жоғары білім беру мекемелеріне қосылды.