Кіріспе

Азаматтық мойынсұнбау және Үндістан тәуелсіздік қозғалысындағы көтеріліс. Бардоли сатьяграха – британдық үкіметтің шаруаларға салған салықты арттыруына қарсы Үндістандағы шаруалардың наразылығы және ұлттық қозғалысы. Ол Бомбей президенттігіндегі салықтың 22 пайыздық өсімін жоюды талап етті. Қозғалыс 1928 жылдың 12 маусымында басталды. Оны Сардар Валлабхай Пател басқарды, және оның сәтті аяқталуы Пателдің тәуелсіздік қозғалысының негізгі көшбасшыларының бірі болуына әкелді.

Өмірбаян

1925 жылы Гуджарат штатының Сурат ауданындағы Бардоли талукасы қаржылық қиындықтарға тап болды. Бірақ, Бомбей президенттігінің үкіметі сол жылы салық ставкалары 30%-ға өсірді және азаматтық ұйымдардың петицияларына қарамастан, апаттарға қарамастан осы өсірімді жоюдан бас тартты. Фермерлердің жағдайы соншалықты қиын болды, олар салықты төлеуге барлық мүлкін және егінін жұмсады, тіпті одан кейін өздерін азықтандыруға да шамалары жетпеді.

Мүмкіндіктерді қарастыру

Гуджарат белсенділері Нархари Парик, Рави Шанкар Вьяс және Моханлал Пандия ауыл басшыларымен және шаруалармен сөйлесіп, Гуджараттың ең көрнекті азаттық күрескері Валлабхай Пателдің көмегін сұрады. Пател Гуджарат шаруаларына "Кхеда" күресінде жетекшілік еткен және жақында Ахмадабад қаласының муниципалды президенті қызметін атқарған еді. Ол бүкіл штат бойынша қарапайым гужараттардың кең құрметіне ие болды. Пател шаруалар делегациясына, көтеріліс нені білдіретінін толыққанды түсіну керектігін ашық айтты. Барлық қатысты ауылдардың түсінігі мен келісімі болмаса, ол оларды жетекшілікке алмайды. Салық төлеуден бас тарту олардың мүлкіне, оның ішінде жерлеріне тәркіленуіне әкелуі мүмкін, сондай-ақ көптеген адам түрмеге қамалуы мүмкін. Олар толық құрып кетуі мүмкін еді. Ауыл тұрғындары ең жаман жағдайға дайын екендерін, бірақ үкіметтің әділетсіздігін қабылдай алмайтындарын жауап берді. Пател содан кейін Гандиден мәселені қарастыруын өтінді, бірақ Ганди тек Пателдің пікірін сұрады, ал ол болашаққа қатысты сенімді жауап бергенде, ол оған батасын берді. Дегенмен, Ганди мен Пател Конгресс пен Гандидің тікелей араласпауына келісті, ал күрес Бардоли талукасы халқына толығымен қалдырылды.

Күрес

Пател ең алдымен Бомбей губернаторына хат жазып, апатты жағдайды ескере отырып, жылдық салықты төмендетуді сұрады. Бірақ губернатор хатты назарға алмады және оның орнына салық жинау күнін жариялады. Содан кейін Пател Бардоли талукасының барлық шаруаларына салық төлеуден бас тартуды бұйырды. Нархари Парик, Рави Шанкар Вьяс және Моханлал Пандияның көмегімен ол Бардолиді бірнеше аймаққа бөліп, әрқайсысына жетекші және еріктілерді тағайындады. Пател сондай-ақ кейбір белсенділерді үкіметке жақын орналастырып, үкімет шенеуніктерінің қозғалысы туралы ақпарат берушілер ретінде жұмыс істеуін қамтамасыз етті. Пател шаруаларға мүлдем зорлық-зомбылық көрсетпеуге және шенеуніктердің қысымына немесе қатігездігіне физикалық жауап бермеуге кеңес берді. Ол оларға күрес жылдық салықтың толығымен алынып тасталғанға дейін және барлық тәркіленген мүлік пен жерлер заңды иелеріне қайтарылғанға дейін аяқталмайтынын жеткізді. Гуджараттағы отандастары шаруаларға толық қолдау көрсетті. Көптегендер ең қымбат мүліктерін басқа аймақтардағы туыстарының үйінде жасырды, ал наразылық білдірушілер басқа аймақтардан қаржылық көмек пен қажетті жабдықтар алды. Алайда Пател Гуджарат пен Үндістанның басқа өңірлеріндегі ынталы жақтастарына наразылық акциясын ұйымдастыруға рұқсат бермеді. Үкімет бүлікке қарсы күш қолданатынын мәлімдеді. Салық инспекторларымен бірге солтүстік-батыстан патандықтардың топтары жиналды, олар ауыл тұрғындарының мүлкін тартып алып, оларды қорқытып үркітті. Патандықтар мен коллекторлардың адамдары үйлерге күшпен кіріп, барлық мүлікті, тіпті малды да алып кетті (қарсыласушылар коллекторлар малға қол жеткізбеу үшін малды құлыпталған үйлерде сақтауды бастады). Үкімет үйлер мен жерлерді аукционға шығарды, бірақ Гуджараттан немесе Үндістанның басқа жерінен ешкім оларды сатып алуға келмеді. Пател әрбір ауылға күзетші еріктілерді тағайындады. Егер күзетші аукционға келген шенеуніктерді көрсе, ол кернейін соқты. Шаруалар ауылды тастап, орманға жасырынып кететін. Шенеуніктер ауылды толығымен бос табатын. Олар үйдің иесін анықтай алмады. Алайда Бомбейден келген бай адамдар кейбір жерлерді сатып алды. Сондай-ақ, салық төлеген бір ауыл болды. Оларға қарсы толық әлеуметтік бойкот ұйымдастырылды, туыстар ауылдағы отбасыларымен байланыстарын үзді. Салық төлеуден бас тартқан немесе тәркіленген жерді сатып алған жер иелеріне қарсы әлеуметтік бойкоттың басқа да түрлері, мысалы, олардың егістіктерін жалға алудан немесе олар үшін жұмыс істеуден бас тарту қолданылды. Бомбей және бүкіл Үндістан заң шығару кеңесінің мүшелері наразылық білдірген шаруаларға жасалған қатыгездікке ашуланды. Үндістандық мүшелер өз қызметтерінен кетіп, шаруаларға ашық қолдау көрсетті. Үкіметке қатысты сын-ескертулер көп болды, тіпті үкімет кеңселеріндегілер де оны сынады.

Қаулы

1928 жылы Бомбей үкіметінің парси өкілі ақыры келісімге келді. Келісімге сәйкес, тәркіленген жерлер мен мүліктер қайтарылатын болды, сол жылғы салық төлемі жойылды және келесі жылға дейін 22% көтерілу тоқтатылды. Үкімет осы мәселені зерттеу үшін Максвелл Брумфилд комиссиясын тағайындады. Қатаң сараптамадан кейін салықтарды 6,03%-ға ғана көтеруге шешім қабылданды. Дегенмен, шаруалардың негізгі мәселелері шешілмей қалды және тәуелді еңбек жалғасты. Фермерлер жеңіске жеткендеріне қуанды, бірақ Патель барлық жерлер мен мүліктер әрбір фермерге қайтарылып берілуін және ешкімнің қалып қоймауын қамтамасыз ету үшін жұмысын жалғастырды. Бірақ үкімет кейбір жерлерді сатып алған адамдарға оларды қайтаруды талап етпегендіктен, Бомбейден келген бай қолдаушылар оларды сатып алып, жерді заңды иелеріне қайтарды.

Еске алу

Бардоли жеңісінің күші бүкіл елдегі азаттық күресін қайта жандандырды. 1930 жылы Конгресс Үндістанның тәуелсіздігін жариялады, ал Ганди тұз сатьяграхасын бастады. Пател Гандидің ұстанымдарын және шаруалардың талмайтын құлшынысын бағалады, сондай-ақ елдің барлық азаматтары оның маңызды басшылық қабілетін мойындады. Бардоли әйелдері алғаш рет оған "Сардар" атағын берді, бұл атау гужарати және көптеген үнді тілдерінде "басшы" немесе "көшбасшы" деген мағынаны білдіреді. Бардолиден кейін Сардар Пател Үндістанның ең ірі тұлғаларының біріне айналды.