Кіріспе
ET21 (сонымен қатар Pafawag 3E ретінде де өндірілген) – 1957-1971 жылдар аралығында Pafawag зауытында жасалған поляк электр жүк локомотиві. Бұл 1955 жылы жобаланған соғыстан кейінгі Польшаның алғашқы электр локомотиві болды. ET21 локомотивтері PKP компаниясына жеткізілгеннен бөлек, тау-кен өнеркәсібіне де жеткізілді, және олар қазірге дейін пайдаланылуда.
Тарих
Локомотивтің механикалық бөлігі Rolling stock Industry Central Bureau of Construction (Pl. : Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego) Познань қаласында, Темір жол электрлендіру басқармасының (Pl. : Biuro Elektryfikacji Kolei) нұсқауларына сүйене отырып жобаланды. ET21 локомотивінің электрлік бөлігі шамалы дәрежеде советтік VL22M локомотивінің негізінде жасалған. Өндіріс 1957 жылы Вроцлавтағы Pafawag зауытында Dolmel (Вроцлав), Elta (Łódź), Elester (Łódź) және Apena (Bielsko Biała) компанияларымен бірлесе отырып басталды. Алғашқы екі данасы (прототиптер) дайын болғаннан кейін сериялық өндіріс іске қосылды. Бастапқыда бұл локомотивтер E600 белгісімен таныстырылды, кейін E06 болып өзгертілді, ал RN 58/MK0001 нормасын енгізгеннен кейін қазіргі ET21 болып аталды. 1958 жылдың соңына қарай 18 жаңа локомотив дайын болды. 70 алғашқы бірлікті өндіріп, маңызды тәжірибе жинағаннан кейін Pafawag локомотивтерге бірнеше техникалық өзгерістер енгізуді шешті. Бұл шамамен 8 тоннаға салмақты азайтуды, барлық осьтерде салмақты теңестіруді, ауа қабылдау жүйесін және экипаж кабинасын жаңартуды, сондай-ақ электрлік вагондарды жылыту жүйесін орнатуды қамтыды. Алғашқы локомотивтер Варшава-Катовице-Гливице бағытына енгізілді. Локомотивтер саны арта келе, олар Польшаның барлық электрленген желілерінде пайдалануға берілді. EU06 және EU07 локомотивтерін пайдалануға енгізгеннен кейін ET21 локомотивтері жүк тасымалына ғана арналды. Бұл серияны жүйелі түрде алып тастау 1980-1990 жылдардың шегінде басталды және бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Кейбір локомотивтер әлі де таулы аймақтарда, әсіресе Тарнув-Криница Здруй, Краков-Закопане және Вроцлав-Валбжих бағыттарында қолданылады. Бірінші сериядағы ET21 локомотивінің жұмыс істеп тұрған жалғыз данасы – Chabówka темір жол музейінде орналасқан ET21 57 локомотиві.
PKP-ден тыс қызмет көрсету
PKP-ге локомотивтер жеткізумен қатар, Pafawag тау-кен өнеркәсібіне арналған машиналарды сатуды бастады, атап айтқанда, Көмір өндіру материалдарын толтыру компаниясына (Pl. : Przedsiębiorstwo Materiałów Podsadzkowych Przemysłu Węglowego PMP PW). Бұл локомотивтер 3E – бірінші сериясы және 3E/1 – екінші, жаңартылған сериясы деп аталды. PMP PW үшін жеткізілген алғашқы локомотивке 3E 10 нөмірі берілді, ал соңғысына 3E/1 77 нөмірі берілді. PKP ET21 және 3E локомотивтерінің басты айырмашылығы – көмір өндіруге арналған локомотивтерде вагонды жылыту жүйесі болмады. 3E және 3E/1 машиналары, әсіресе Жоғарғы Силезия аймағында, құмды, электр стансаларының қалдықтарын және көмірді тасымалдау үшін пайдаланылды және қазір де қолданылуда. Осындай локомотивтерді жұптап пайдалану жиі кездеседі, біреуі пойызды тартады, екіншісі итеріп жүреді. 1973-1980 жылдары PKP бірнеше 3E/1 локомотивтерін қарызға алып, олардың белгісін ET21 деп өзгертті, сериялық нөміріне қосымша 9 цифр қосты. Мұндай локомотивтер екі жылдан астам PKP үшін жұмыс істеді. Ал, PKP бұған жауап ретінде 1980-ші жылдары өнеркәсіпке 14 бірлік ET21 локомотивін сатты. Бұл локомотивтер ET21 деп аталды, бірақ сериялық нөміріне қосымша 1 сан қосылды.
Техникалық деректер
ET21 – 2500 тоннаға дейін салмақты жүк пойыздарын тартуға қолайлы Co Co типті электр локомотиві. Оның ең жоғары жылдамдығы 65 км/сағ, ал жолаушылар пойыздары үшін – 100 км/сағ.
Қозғалтқыштар
Локомотив алты LKb 635 (кейбір дереккөздер LKa 635 деп көрсетеді) қозғалтқыштармен жабдықталған, олар трамвай жүйесімен жабдықталған доңғалақ жұбына орнатылған. Қозғалтқыштар 85:24 қатынаспен осьтерді қозғалтады. Қозғалтқыштарды қосудың үш тәсілі бар: тізбекті қосылым (барлық алты қозғалтқыш бір тізбекте), тізбекті-параллель қосылым (үш қозғалтқыш бір тізбекте, екі топқа бөлінген) және параллель-тізбекті қосылым (екі қозғалтқыш бір тізбекте, үш топқа бөлінген). [9] Қозғалтқыш қоздыруының төрт сатылы азайтуы (50%-ға дейін) негізгі полюстің орамдарының бөліктерін шунттар мен резисторлар арқылы жалғау арқылы жүзеге асырылады. Шунтар мен резисторлар негізгі полюстің орамымен параллель жалғанған. Әрбір қозғалтқышта лакпен оқшауланған төрт болат негізгі полюс және бір болат блоктан жасалған төрт коммутация полюсі бар.
Боги
Ко′Ко′ типті локомотив екі күкпен жабдықталған, олардың әрқайсысы үш оське ие және әрбір доңғалақ жинағы жеке қозғалтқышпен жабдықталған. Күктің өзі бір-бірімен байланыстырылған. Локомотив корпусы үш сырғанауыш арқылы күктерге тіреледі. Ортаңғы сырғанауыш, локомотив қозғалғанда және тоқтағанда шассиді көлденең күйде ұстап тұрады.
Денесі
Кузов пен шасси толығымен дәнекерленген конструкциядан тұрады және екі басында экипаж бөлімшелері орналасқан. Онда екі машиналық бөлімше және бір жоғары кернеулі бөлімше бар. Экипаж кабиналары арасында 570 мм ені бар дәліз, кузов қабырғасы бойымен жүріп өтуге мүмкіндік береді. Машиналық бөлімшелерге экипаж бөлімшелерінің артқы қабырғаларындағы есіктер арқылы қол жеткізуге болады. Екі экипаж бөлімшесі де бірдей жабдықталған. Оларға сол жақта коммутациялық тақта, қол тежегіші және электр плитасы, ал оң жақта жетек контроллері, бағыт контроллері және тежегіш клапандары кіреді. Машинист орнының алдында ауа манометрлері және Hasler үлгісіндегі пойыз оқиғаларын тіркеу құрылғысы орнатылған. SHP (автоматты пойыз тежегіші) түймесі жетек контроллерінің жанында орналасқан. Алдыңғы терезелер қыс мезгілінде пайдалануға арналған 150 Вт жылытқышпен жабдықталған. Сонымен қатар, экипаж аяқтарын жылыту үшін приборлық тақтаның астында 300 Вт жылытқыш орналасқан, бірақ бұл тек жаңартылған 3E/1 нұсқасында орнатылған. А экипаж бөлімшесінде раковина және киім шкафы орнатылған. Дабыл және құм себу түймелері еденде орналасқан. Машиналық бөлімшелердің қабырғаларында үлкен жалюзилер ауа сорғыштары ретінде қолданылады. Ал дәліз бойындағы терезелер арасында тікбұрышты жалюзилер орнатылған. 3E сериялы локомотивтерде әр жағында үш терезе болса, 3E/1 локомотивтерінде машиналық бөлімшелер жағында екі терезе және дәліз жағында үш терезе бар. Машиналық бөлімшелердің еденінде компрессорлар мен желдеткіштер орналасқан, ал шатыр астында әрқайсысы 220 литрлік екі ауа баллоны орнатылған. Жаңартылмаған машинада аккумулятор А экипаж бөлімшесіне орнатылған, ал жаңартылған нұсқада аккумуляторлар машиналық бөлімшелердің ішіне орналастырылған. Пантографты көтеруге арналған ауа баллоны В экипаж бөлімшесінде орналасқан. Барлық жоғары кернеулі құрылғылар мен резисторлар жоғары кернеулі бөлімшеде орналасқан. ET21 локомотивінің жаңартылған нұсқасында бұл кузовтың орталық бөлігіне орналастырылған. Жоғары кернеулі бөлімшенің каркасын толығымен алып тастау мүмкін. Локомотивтің шатыры бірнеше бөлікке бөлінген және жоғары кернеулі бөлімше үстіндегі бөлігі алынып тасталады.