Кіріспе
Жалпы жаңалықтарға бағытталған газеттерден бастап, арнайы қызығушылықтарға арналған газеттерге дейін – жапон газеттері (新聞 shinbun, немесе ескіше жазылуы shimbun), әлемдік үлгілермен салыстырғанда, жалпы жаңалықтарды жабатын газеттерден бастап экономика, спорт, әдебиет, өнеркәсіп және саудаға арналған арнайы газеттерге дейін қамтиды. Газеттер бүкіл ел бойынша, аймақтар бойынша (мысалы, Канто немесе Кансай), әр облыс бойынша немесе әр қала бойынша таратылады. Кейбір газеттер күніне екі рет (таңғы және кешкі басылымдар) жарық көреді, ал басқалары апталық, айлық, тоқсандық немесе тіпті жылдық болып шығады. Жапониядағы бес жетекші ұлттық күнделікті газет – Асахи Шимбун, Майничи Шимбун, Йомиури Шимбун, Санкей Шимбун және Никкей Шимбун. Алғашқы екеуі көбінесе либералды/солшыл бағытты, ал соңғы үшеуі консервативті/оңшыл бағытты ұстанады. Жапониядағы ең танымал ұлттық ағылшын тіліндегі күнделікті газет – The Japan Times. Газет мақалаларының көп бөлігі тік басылады. Жапон заңнамасы газет баспаларын биржада акцияға салуға тыйым салады.
Japanese newspapers (新聞 shinbun, or older spelling shimbun), similar to their worldwide counterparts, run the gamut from general news oriented papers to special interest newspapers devoted to economics, sports, literature, industry, and trade. Newspapers are circulated either nationally, by region (such as Kantō or Kansai), by each prefecture, or by each city. Some newspapers publish as often as two times a day (morning and evening editions) while others publish weekly, monthly, quarterly, or even yearly. The five leading national daily newspapers in Japan are the Asahi Shimbun, Mainichi Shimbun, the Yomiuri Shimbun, Sankei Shimbun and the Nikkei Shimbun. The first two are generally considered liberal/left leaning while the latter three are considered conservative/right leaning. The most popular national daily English language newspaper in Japan is The Japan Times. The majority of the newspaper articles are printed vertically. Japanese law prohibits newspaper publishers to be publicly traded.
Қысқаша тарихы
Жапондық газеттер 17 ғасырда yomiuri (読売, сөзбе-сөз "оқып, сату") немесе kawaraban (瓦版, сөзбе-сөз "кешектер блогы баспасы", балшық баспа блоктарын пайдалануды білдіреді) түрінде пайда болды. Бұл газеттер ірі қалалардағы маңызды әлеуметтік жиналыстар мен оқиғаларды жариялау үшін сатылатын қолдан жазылған хабарламалар еді. Алғашқы қазіргі заманғы газет – "Нагасаки Shipping List and Advertiser" ("Нагасаки кеме тізімі және жарнамашысы") болды. Оның алғашқы саны 1861 жылдың 22 маусымында жарық көрді. Сол жылдың қараша айында А.В. Хансард газетті Йокогамаға көшіріп, "Japan Herald" деп атады. 1862 жылы Токугава сёгунаты кең таралған голланд үкіметтік газетінің аудармасы – "Kampan batabiya shinbun" басылымын жариялауды бастады. Бұл екі газет те шетелдіктерге арналған және тек шетелдік жаңалықтарды қамтыды. Шетелдік және отандық жаңалықтарды жариялаған алғашқы жапондық күнделікті газет – 1871 жылы жарық көрген "Yokohama Mainichi Shinbun" (横浜毎日新聞) болды. Осы кезде газеттер екі түрге бөлінді: Ōshinbun (大新聞, "ірі газеттер") және koshinbun (小新聞, "кішкентай газеттер"). Ōshinbun халық арасында "саяси форумдар" деп танылды, себебі олар Халықтық құқық қозғалысымен (自由民権運動, Jiyū minken undō) және Сейм құру туралы талаптарымен тығыз байланысты болды. Үкімет Сеймнің құрылуы туралы ресми түрде жариялағаннан кейін, "Yokohama Mainichi Shinbun" және "Chūgai shinbun" сияқты газеттер саяси партиялардың органына айналды. Бұл газеттердің алғашқы оқырмандарының көп бөлігі бұрынғы самурайлардың қатарынан шықты. Ал koshinbun жергілікті жаңалықтарды, қызықты оқиғаларды және жеңіл әдебиеттерді қамтитын, халыққа кең таралған газеттер еді. Koshinbun мысалдары: 1872 жылы жарық көрген, қазіргі "Mainichi shinbun" газетінің алдағысы – "Tokyo nichinichi shinbun" (東京日日新聞); 1874 жылы жарық көрген "Yomiuri shinbun"; және 1879 жылы жарық көрген "Asahi shinbun". 1880-ші жылдары үкіметтің қысымы нәтижесінде Ōshinbun газеттері бірте-бірте тоқтатылды, ал koshinbun газеттері қазіргі заманғы "бейтарап" газеттерге ұқсая бастады. Тарихы бойында жапондық газеттер сөз бостандығы және баспасөз бостандығы мәселелерінде маңызды рөл атқарды. 1910-1920 жылдардағы "Тайшо демократиясы" кезеңінде үкімет азаматтардың құқықтарын қорғау және конституциялық демократияны жақтағандықтары үшін "Asahi shinbun" сияқты газеттерді басып тастауға тырысты. 1930-1940 жылдардағы әскериліктің күшеюі мен тотальді соғыстың басталуы кезеңінде газеттер үкіметтің қатаң цензурасы мен бақылауына тап болды. Жапония жеңілгеннен кейін, америкалық оккупациялық билік демократиялық және антикоммунистік құндылықтарды сіңдіру үшін үкіметтік бақылауды қолданғандықтан, баспасөз цензурасы жалғасты. 1951 жылы америкалық оккупациялық билік Жапонияға баспасөз бостандығын қайтарды, бұл Жапония Конституциясының 21-бабына негізделген бүгінгі жағдай.
Жапон газеттерінің көшірмелері
Төменде Жапонияның үш ірі күнделікті газеті – «Йомиури шинбун», «Асахи шинбун» және «Маиничи шинбун» газеттерінің көшірмелеріне шолу берілген. Бұл тарихи газеттер үш негізгі форматта қолжетімді: CD-ROM, микрофильм және shukusatsuban (縮刷版, сөзбе-сөз «қолданылған басылымдар»). Шукусацубан – 1930 жылдары «Асахи шинбун» газетінің газеттерді ықшамдап, архивтеу үшін баспа өлшемін кішірейте кеп, күнделікті газеттің бірнеше бетін бір бетке сыйдыру арқылы танымал болған технология. Шукусацубан кітапханалар мен мұрағаттарға арналған және әдетте ай сайын жинақталып, жарияланады. Бұл ресурстар әлемнің көптеген жетекші зерттеу университеттерінде (әдетте жапондық тағылымдармен жарақтанған университеттерде) бар. Бұл дереккөздердің қолжетімділігі туралы ақпарат алу үшін әрбір кітапхананың қорын жеке тексеру қажет. WorldCat – іздеу үшін жақсы бастапқы нүкте.
Йомиури Шинбун
1999 жылы «Yomiuri shinbun» газеті «The Yomiuri shinbun in the Meiji Era» атты CD-ROM шығарды, ол сол кезеңдегі жаңалықтар мақалалары мен суреттерінің іздеуге болатын тізімін ұсынады. Жоба алғаш рет жоспарланғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, «Тайшо дәуірі», «Соғысқа дейінгі Шоуа дәуірі I» және «Соғысқа дейінгі Шоуа дәуірі II» CD-ROM-дары аяқталды. 1960 жылға дейінгі газеттегі жаңалықтар мен суреттерді қамтитын соғыстан кейінгі Шоуа дәуірі сериясының бірінші бөлігі – «Соғыстан кейінгі қалпына келтіру» жарыққа шығуға дайын. 1998 жылдан бері жарық көрген «Yomiuri shinbun» газеттерінің нөмірлерін Lexis Nexis Academic арқылы онлайн ресурс ретінде табуға болады.
Асахи шинбуны
Асахи шинбунының 1945–1999 жылдардағы мақала тақырыптары мен қосымша тақырыптарының тізімін қамтитын CD-ROM дерекқоры бар. Көптеген еселік қымбат толықмәтінді іздеу дерекқоры тек Гарвард университетінің Гарвард Йенчинг кітапханасында ғана қолжетімді, және оның тізімінде жарнамалар да бар. Басқа университет кітапханаларын пайдаланатын зерттеушілер алдымен CD-ROM тізімін пайдаланып, содан кейін микрофильм немесе шукусацубан нұсқаларын қарауы керек. Микрофильм нұсқалары 1888 жылдан бері, ал шукусацубан нұсқалары 1931 жылдан бері қолжетімді. 1984 жылдың тамызынан бастап жарық көрген "Асахи шинбун" басылымдарын LexisNexis Academic арқылы алуға болады.
Майничи шинбуны
Майничи шинбунының микрофильм нұсқалары 1984–2005 жылдарға арналған, ал шукусацубан 1950–1983 жылдарға арналған. 1998 жылдың 27 наурызынан бастап жарияланған "Майничи шинбун" нөмірлері Factiva арқылы қолжетімді.