Кіріспе
Қола аспаптар клапандарына арналған май. Клапан майы – қола аспаптар клапандарын майлауға арналған май. Ол әдетте минералды майдан тұрады, оған аз мөлшерде басқа да қоспалар қосылады, бірақ синтетикалық майлар да қолданылады.
Valve oil is a lubricant for valves of brass instruments. It is typically mostly mineral oil with a small amount of other ingredients, although synthetic oils are increasingly available.
Қолданылуы
Клапанның жылжымалы бөліктерін майлаудан басқа, клапан майы ішкі клапанның ашық металл бөлігін коррозиядан қорғайды. Клапан поршендері немесе роторлары коррозияға төзімді металдан жасалған болса, ішкі клапан корпусы әдетте ашық мыстан жасалады. (Қазіргі аспаптардың сыртындағы мыс лакталған немесе жабынталған болып, коррозиядан сақтайды.) Май клапан корпусы мен поршень немесе ротор арасындағы тығыздықты да қамтамасыз етеді. Жақсы күтімдегі таза және майланбаған клапан артық күшсіз жұмыс істеуі керек болса да, музыкалық аспаптың іші нәзік клапан механизмі үшін өте қолайсыз орта. Музыкант үнемі клапан арқылы жылы, ылғалды ауа үрлейді. Одан да жаманы, музыканттың аузынан ластанулар аспапқа түсіп кетуі мүмкін. Клапан ішінде ештеңе өспесе де, металдың конденсациясы мен температура өзгерісі өңделмеген клапанның қаттырып қоюына себеп болуы мүмкін, соның салдарынан клапан жабысып қалуы мүмкін. Тіпті клапанның аздап қаттырып қоюы да аспапты ойнату мүмкіндігіне әсер етеді және кемінде ұсық-құсық нәрсеге ашуланып, мазасыздық тудырады. Сонымен қатар, ағаш үрлемелі аспаптарда музыканттар клапан майын (ағаш үрлемелі аспаптарда клапан болмай, кілттері болады, сондықтан оны кілт майы деп атайды) кілттердің механизмін майлау үшін қолданады, осылайша серпімділігін жақсартады. Алайда, ағаш үрлемелі аспаптардағы музыканттар кілттерін әдетте бірнеше айда бір рет майлайды, ал кейбір қола аспаптардағы музыканттар клапандарын аптасына бірнеше рет майлайды.
Түрлері
Мыс аспаптарында екі негізгі клапан түрі бар: поршень және ротор. Сәйкесінше, сатушылар түрлі майларды, оның ішінде хош иісті түрлерін де сатады. Кейбір сатушылар кейбір клапан түрлері үшін үш түрлі майды қолдануды ұсынады. Тромбонға арналған сырғанау майы да осыған ұқсас шешім. Май түрлерінің ерекшелігі – негізінен тұтқырлығы. Клапан майының құрамындағы минералдар қауіпті, оларды жұтқан жағдайда денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Синтетикалық клапан майлары қолжетімділігі артып келеді. Олардың қасиеттеріне химиялық реакцияларсыз басқа да ұқсас майлармен жақсы үйлесімділік (кейбір минералды майлар немесе олардың қоспалары бір-бірімен әрекеттесіп, қалың қатты заттар түзеді, бұл клапандарды қайта іске қосу үшін оларды ажырату және толық тазалау қажеттігін білдіреді), баяу булануы немесе мүлдем буланудың болмауы (соның салдарынан майлау жиілігі азаяды) және клапан ішіндегі ылғалмен жанасқанда аз тозу жатады. Кейбір синтетикалық майлардың қосымша артықшылығы – олар минералды негіздегі сырғанау майларын сұйылтпайды (бұрын клапанға тюнинг слайды арқылы құйылған минералды май сырғанау майын бірге алып жүріп, клапанды ластауы мүмкін еді). Соңында, жоғары тұтқырлыққа ие синтетикалық майлар клапанның қысымын арттырып, тозған клапандары бар аспаптарда ойнау сезімін жақсарта алады, оларды қайта қолдануға жарамды етеді.