Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1990 жылғы Максимир стадионындағы футбол төңкерісі, Загреб, СР Хорватия
1990 football riot at Maksimir Stadium in Zagreb, SR Croatia
«Динамо» (Загреб) – «Қызыл Жұлдыз» (Белград) төңкерісі 1990 жылғы 13 мамырда Загреб қаласындағы Максимир стадионында, сол кезде Югославия СФР-нің құрамында болған СР Хорватияда, «Bad Blue Boys» («Динамо» Загребтің жанкүйерлері) мен «Delije» («Қызыл Жұлдыз» Белградтың жанкүйерлері) арасында болған футбол төңкерісі еді. Оқиға Хорватиядағы шамамен елу жылдық тарихтағы алғашқы көппартиялық сайлаудан кейін бірнеше апта өткен соң орын алды, онда Хорватия тәуелсіздігін жақтаған партиялар көпшілік дауысқа ие болды. Төңкеріс салдарынан алпыстан астам адам жарақаттанды, олардың кейбіреулері пышақталды, оқ аталды немесе көзден жас шығаратын газбен уланды.
The Dinamo Zagreb–Red Star Belgrade riot was a football riot which took place on 13 May 1990 at Maksimir Stadium in Zagreb, SR Croatia, then part of SFR Yugoslavia, between the Bad Blue Boys (supporters of Dinamo Zagreb) and the Delije (supporters of Red Star Belgrade). The incident took place just weeks after Croatia's first multi party elections in almost fifty years in which the parties favouring Croatian independence had won the majority of votes. The riot resulted in over sixty people wounded, including some stabbed, shot or poisoned by tear gas.
Өмірбаян
Динамо Загреб пен Ред Стар Белград арасындағы шиеленіс әрқашан жоғары болды, себебі олар Югославия бірінші лигасының алдыңғы қатарында тұрып, көбінесе ұлттық чемпионаттарды жеңіп алды. 1990 жылы Югославиядағы ұлтаралық қарым-қатынастардың ушығуы осы қатал бәсекелестікті одан әрі күшейтті. Югославияның көп бөлігінде алғашқы көппартиялық сайлаулар өтті және коммунизм ұлтшыл партиялардың пайдасына құлатылды. Хорватиядағы дауыс берудің екінші турында 6 мамырда Франьо Туджман басшылығындағы Хорват демократиялық одағы (HDZ) жеңіске жетті. Хорватия және Словения жаңа басшылығымен Югославияны конфедерация ретінде қайта құруға ұмтылды, бірақ Сербия, Слободан Милошевич басшылығымен және мемлекеттік деңгейдегі әлі де күшті коммунистік жүйе бұған қарсы болды. Шамамен 3000 «Делие» (Ред Стар жанкүйерлері) Загребке сапар жасады. Ойынға 15 000-ден 20 000-ға дейін көрермен келді деп есептелді. «Делиелерге» серб ұлтшылы Желько Ражнатович (сондай-ақ «Аркан» деп танылған) жетекшілік етті, ол Еуропадағы түрлі тонаулар мен кісі өлтірулер үшін іздеуде болды және Югославия соғыстары кезінде адамзатқа қарсы қылмыстар жасаған Серб ерікті гвардиясын басқаратын болатын. Ред Стар мен Динамоның көптеген жанкүйерлері келесі соғыстарда қатысты, ал «Делиелердің» кейбіреулері Арканның жартылай әскери ұйымына қосылды. Динамо мен Ред Стар екеуі де зорлық-зомбылыққа бейімділік танытты және футбол жанкүйерлері клубынан гөрі жартылай әскери ұйымдар ретінде жұмыс істеді.
Tension between Dinamo Zagreb and Red Star Belgrade was always high as they consistently placed at the top of the Yugoslav First League and often won the national championships. In 1990, this fierce rivalry was heightened due to rising ethnic tensions in Yugoslavia. The first multi party elections were held in most of Yugoslavia and communism was ousted in favour of more nationalist parties. The second round of voting in Croatia was held on 6 May when the Croatian Democratic Union (HDZ) won under Franjo Tuđman. Croatia and Slovenia, under new leadership, were the leading forces behind a drive to reorganize Yugoslavia into a confederation, but were opposed by Serbia under Slobodan Milošević and the still powerful communist system at state level. Approximately 3,000 Delije (Red Star fans) made the trip to Zagreb. Between 15,000 and 20,000 spectators were estimated to have attended the game. The Delije were led by Željko Ražnatović (also known as "Arkan"), a Serbian nationalist, wanted for various robberies and murders in Europe, who would soon be leading the Serb Volunteer Guard to commit crimes against humanity during the Yugoslav Wars. Many fans of both Red Star and Dinamo would fight in the subsequent wars, with some of the Delije joining Arkan's paramilitary organization. Both Dinamo and Red Star had violent undertones and essentially functioned as paramilitary organizations, rather than mere football fan clubs.
Қақтығыстар
Кездесуге бірнеше сағат қалғанша, Загреб маңында "Қызыл Жұлдыз" (Delije) және "Динамо" (Bad Blue Boys) жанкүйерлері арасында қақтығыстар болды, ол қақтығыстар кейін Максимир стадионына көшті. "Bad Blue Boys" Бобанды қорғау үшін жиналды, тірі қалқан болып әрекет етті. Бұл оқиға кейін Хорватия ұлтшылдарының санасында Хорватияның Сербияға қарсы қарсылығының басталуын символдады. Бобан Хорватияның ұлттық батыры деп жарияланды, бірақ Сербияда да хорват ұлтшылы репутациясын алды. Ол Югославия Футбол Федерациясы (FSJ) тарапынан алты айға дисквалификацияланды, нәтижесінде 1990 жылғы ФИФА Әлем Чемпионатына қатыса алмады және оған қарсы қылмыстық іс қозғалды. Ол шабуыл жасаған офицер (кейін босниялық екені белгілі болды) бірнеше жылдан кейін Бобанның әрекеттерін ашық түрде кешірді.
Up to several hours before the kick off, skirmishes were reported around Zagreb between Red Star fans (Delije) and Dinamo fans (Bad Blue Boys), which then carried over to Maksimir Stadium. The Bad Blue Boys came to Boban's defence, acting as human shield. The event would later come to symbolize in the minds of Croat nationalists the beginning of Croatian resistance against Serbia. Boban was proclaimed a national hero of Croatia, but also attained a Croat nationalist reputation in Serbia. He was suspended by the Football Association of Yugoslavia (FSJ) for six months, missing the 1990 FIFA World Cup, and had criminal charges filed against him. The officer he had attacked (who turned out to be Bosniak) publicly forgave Boban for his actions several years later.
Салдары
Бұл тәртіпсіздік Югославия бірінші лигасының соңының басталуын білдірді. Келесі 1990–91 маусымының соңына қарай, Словения және Хорватия Югославиядан тәуелсіздік жариялады. Соның нәтижесінде, екі жаңа мемлекет жеке футбол лигалары жүйесін құрды (Хорватия футбол лигасы жүйесі және Словения футбол лигасы жүйесі), Югославия жүйесінен шығып кетті. Югославия бірінші лигасы одан кейін бір маусымға созылды, бірақ 1991–92 маусымының соңында Югославияның толық ыдырауы қарқынды жүріп жатты.
The riot marked the beginning of the end for the Yugoslav First League. By the end of the following 1990–91 season, Slovenia and Croatia declared independence from Yugoslavia. With that, both new countries formed their own football league systems (Croatian football league system and Slovenian football league system), withdrawing from the Yugoslav system. The Yugoslav First League lasted for one more season after that, but by the end of 1991–92 season the ongoing breakup of Yugoslavia was well underway.
Әсері
Динамо-Қызыл Жұлдыз төңкерісі кейбір адамдардың пікірінше, Хорватияның тәуелсіздік соғысының бастауы болған. Бұл оқиға деректі фильмдер мен журналистік материалдар арқылы кеңінен таралды. Дегенмен, соңғы зерттеулер көрсеткендей, бұл миф алдағы оқиғаларды көрсетеді, ал оқиғалар мифтің себебі емес. Хорватия БАҚ-тағы негізсіз теориялар зорлық-зомбылықты Югославияның құпия қызметтері мен серб полиция басшылары жоспарлағандығын көрсетуге бағытталған.
The Dinamo Red Star riot is believed by some to have sparked the ensuing Croatian War of Independence. This narrative has been popularized through documentaries and journalistic pieces. However, recent examinations show that this myth reflected the subsequent events to come rather than the other way around. In Croatian media, unsubstantiated theories have been presented to demonstrate that the violence was planned by Yugoslav secret services and Serb police chiefs.