Жей Кук штатының паркі: Минесотаның табиғаты мен тарихы

Кіріспе

Минесота штатының мемлекеттік паркі, АҚШ

Джей Кук мемлекеттік паркі – Минесота штатының мемлекеттік паркі, Сент-Луис өзенінің төменгі ағысын қорғайды. Парк Дулуттен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 16 шақырым жерде орналасқан және Минесотадағы ең көп таңдаулы он мемлекеттік парктің бірі. Парктің батыс жартысында 21 шақырымдық тасты шатқал бар. Бұл шатқал ежелгі американдықтар мен алғашқы еуропалықтардың каноэмен саяхаттауына үлкен кедергі келтірген, олар оны Сент-Луис өзенінің қиын Grand Portage жолымен айналып өткен. Өзен батыстағы Миссисипи су жолдары мен шығыстағы Ұлы көлдерді байланыстыратын маңызды сақина болды. Бүгінде Минесота штатының 210 тас жолы Джей Кук мемлекеттік паркі арқылы өтеді. Карлтон мен 23 тас жолы арасындағы 14 шақырымдық (9 миль) жол, оның ішінде парк те, Rushing Rapids Parkway деп аталады, бұл – мемлекеттік көркемдік тас жол. Парк Пенсильвания қаржыгері Джей Куктің құрметіне аталған, ол жақын жердегі электр стансасын салған, ол әлі де пайдаланылуда. Grand Portage жолы және 1930 жылдарға қатысты үш ауданның парк құрылыстары Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген.

Тарих

Парк орналасқан жердің алғашқы бөлігін 1915 жылы Сент-Луис электр компаниясы мемлекетке сыйға тартты. Парк 1933 жылға дейін, Азаматтық консервациялық корпус (CCC) лагері құрылғанға дейін, көбінесе дамытылмаған күйде қалды. CCC лагері Сент-Луис өзенінің үстінен, күшті ағыстар мен сарқырамалардың аз төменінен, аспалы көпір салды. Осы лагерьде сондай-ақ демалысқа арналған жай да салынды. Лагерь 1935 жылы таратылды, бірақ 1939 жылы екінші лагерь құрылды. Бұл лагерь аспалы көпірді қайта жаңартып, қазірде келушілер орталығы орналасқан "Ривер Инн" мейрамханасын салды. Лагерь 1942 жылы таратылды, федералды үкімет CCC-ді толығымен таратар алдында. 1945 жылы штат парктің аумағын кеңейте бастады, соның нәтижесінде оған қазіргі көлемі берілді. 2012 жылы Дулут аймағында рекордты жаңбыр жауып, су тасқынына әкеп соқты, ол шатқалды құлдыраулармен толтырып, парктің жолдары мен жолдарына зиян келтірді және Сент-Луис өзенін кесіп өтетін тарихи аспалы көпірді қиратты. 2014 жылға қарай кең ауқымды жөндеу жұмыстары көптеген жолдарды жөндеп, көпірді ауыстырды, ал жұмыстар жалғасуда. 2015 жылдың маусым айында парк 100 жылдығын тойлады; бүгін Джей Кук мемлекеттік паркі Миннесотадағы ең көп келінетін он мемлекеттік парктің бірі болып табылады, 2014 жылы 378 000 келушіні қабылдады.

Сәулет

Джей Кук өзінің рустик стильдегі тарихи құрылыстарымен әйгілі. Бұл құрылыстар 1933-1942 жылдар аралығында Азаматтық консервациялық корпуспен салынған. Джей Куктегі барлық маңызды ескерткіштер жергілікті базальт немесе габбро тастарымен, сондай-ақ қара тақтайшалар мен бұтақтардан жасалған. Ең танымал ескерткіш – Минессота штатының кез келген саябағындағы сирек кездесетін екі аспалы көпірдің бірі. Көпірді Оскар Ньюстром жобалаған. Оның ұзындығы 61 метр, ал өзен үстінен созылған бөлігі 38 метрді құрайды. Ол габбромен қапталған екі үлкен бетон тіреуге тіреледі. Өзен қонақ үйінің жанындағы жағалау тым тік болғандықтан, өзен бойымен қадам басқысы келгендер көбінесе осы көпірден өтуге мәжбүр. 2012 жылдың 20 маусымындағы су тасқыны кезінде аспалы көпірге ауыр зақым келді. «Пайн Журнал» газетінің алғашқы хабарламасына сәйкес, кем дегенде бір тас тіреу және екіншісінің жартысы суға кетіп, көпірдің жабыны «бұрылып, қираған». CCC құрылыстары үш тарихи ауданға топтастырылған, олар Ұлттық тарихи орындар тізілімінде жеке тіркелген. Бұл аудандар: Өзен қонақ үйі мен аспалы көпірді қамтитын рустик стильдегі аудан; павильон, су мұнарасы, дәретхана және су ішетін шүкіршіткіштерді қамтитын рустик стильдегі демалыс алаңы; күзетшінің қабылдауы мен сорғы станциясын қамтитын рустик стильдегі шаруашылық ауласы.

Ертедегі каноэ жолы

Миннесота географиясы үш негізгі су алабымен ерекшеленеді, олар штаттың жер бетіндегі суларын солтүстікке Гудзон шығанағына, шығысқа Ұлы көлдерге және оңтүстікке Миссисипи өзеніне дейін жеткізеді. Бұл су алаптарындағы өзендер, арналар және көлдер американдық үндістердің ғасырлар бойы, содан кейін еуропалық зерттеушілердің, миссионерлердің және тері саудагерлерінің пайдаланған жолдарының географиялық сипаттамасын береді. Бірақ су жолымен саяхаттау ағыстар, сарқырамалар немесе сайыстарға байланысты үзілістерге ұшырауы мүмкін еді, және барлық ірі көлдер мен өзендер өзара байланысты болмағандықтан, кейде жүк тасымалдау қажет болатын. Солтүстік Америкадағы ең ерте тері саудасы, терілерді индейлермен сауда жасағаннан кейін ұзақ қашықтыққа тасымалдауды қамтымады; ол елді мекендердің жанында немесе кемемен қол жетімді жағалауларда немесе су жолдарында сауда жасаудан басталды. Бірақ кейінірек, курер-де-буа (Coureur des bois) далаға тереңірек саяхаттап, сауда жасау арқылы үлкен табысқа жетті. 1681 жылы француз билігі саудагерлерді бақылауға алуға шешім қабылдады. Сондай-ақ, сауда процесі далаға тереңірек жылжыған сайын, терілерді (және теріге сауда жасалатын тауарларды) тасымалдау тері саудасының маңызды бөлігіне айналды. Билік рұқсаттар беру процесін бастады. Лицензияланған кәсіптің каноэмен тасымалдау бөлігімен айналысқан саяхатшылар вояжерлер (voyageurs) деп аталды, бұл француз тілінде "саяхатшы" дегенді білдіреді. Сент-Луис өзенінің таулы шатқалы каноэмен жүзуге қолайлы болмағандықтан, үндістер оның айналасында 10 шақырымдық (6.5 миль) тасымалдау жолын жасады. Кейіннен вояжерлер де оны пайдаланды және оны "Сент-Луистің Ұлы тасымалдау жолы" деп атады. Карлтоннан жоғары саяхатшылар өзен ағысымен жоғары көтеріліп, Вермильон көлі мен Рейни өзеніне қарай жалғастырды. Немесе олар шығыс Саванна өзенімен оңтүстік-батысқа қарай саяхаттап, қиын алты шақырымдық (6 миль) Саванна тасымалдау жолын (қазіргі мемлекеттік саябақ) жүріп өтіп, содан кейін Миссисипи өзеніне дейін жүзіп кеткен болуы мүмкін. Сент-Луис өзенінің Ұлы тасымалдау жолы 19 тоқтау орнына (демалыс алаңдарына) бөлінген, олардың арасы үштен бір шақырымнан жарты шақырымға дейін болды. Жүкті тасымалдау үшін әр вояжер 90 фунтқа дейін салмағы бар екі-үш орамды алып жүрді. Бұл орамдар вояжердің маңдайына бекітілген және арқасының төменгі бөлігіне дейін созылған таспамен ұсталып тұрды. Ораммен тоқтау орнына жеткеннен кейін, вояжер келесі орам үшін соңғы тоқтау орнына кері жүгіріп оралатын. Ұлы тасымалдау жолын аяқтау үшін экипажқа үш-бес күн кетті, жағдай нашар болған жағдайда одан да көп уақыт алатын. Бұл өте қиын жұмыс болды, сондықтан вояжерлердің денесі лайға малып, маса мен шыбын-шіркей шағып жаралы болар еді. Ұлы тасымалдау жолы 1870 жылға дейін қолданыста болды, бірақ жаңа теміржол бұл ежелгі жолдың соңына жеткізді. Сонымен қатар, терілі жануарлардың саны азайып, Солтүстік Америкадағы тері саудасының көлемі төмендеді. Жолдың бір бөлігі жаяу серуендеу үшін жаңартылды және саябақтағы павильонда ақпарат қолжетімді.

Minnesota geography is dominated by three major watersheds which carry the surface waters of the state north to Hudson Bay, east to the Great Lakes, and south into the Mississippi River. The rivers, creeks, and associated lakes within these drainage basins essentially describe the route geography of the thoroughfares used by American Indians for centuries, and later by European explorers, missionaries, and fur traders. But water travel was subject to interruption caused by rapids, falls, or shallows, and not all of the major lakes and rivers were interconnected, making it necessary to portage from time to time. The earliest North American fur trading did not include long distance transportation of the furs after they were obtained by trade with the Indians; it started with trading near settlements or along the coast or waterways accessible by ship. But later, Coureur des bois achieved business advantages by traveling deeper into the wilderness and trading there. By 1681, the French authorities decided to control the traders. Also, as the trading process moved deeper into the wilderness, transportation of the furs (and the products to be traded for furs) became a larger part of the fur trading business process. The authorities began a process of issuing permits. Those travelers associated with the canoe transportation part of the licensed endeavor became known as voyageurs, a term which literally means "traveler" in French. The rocky gorge of the St. Louis River was not navigable to canoes, so Native Americans blazed a 6.5 mile (10 km) portage around it. Later, the voyageurs employed it too and dubbed it the "Grand Portage of the St. Louis." Above Carlton travelers proceeded upstream and continued on to Lake Vermilion and the Rainy River. Or they may have traveled southwest up the East Savanna River, portaged the grueling six mile long Savanna Portage (now a state park), and then paddled on to the Mississippi River. The Saint Louis River Grand Portage was divided into 19 pauses (stopping/resting places) spaced one third to one half mile apart. To portage the freight, each voyageur carried two or three packs weighing up to 90 pounds each. These were supported by a portage strap, which passed around the voyageur's forehead and reached to the small of his back. Once he reached a pause with his load, the voyageur would jog back to the last stop for more packs. It took an average of three to five days for a crew to complete the Grand Portage, sometimes longer under bad conditions. It was backbreaking labor, and the voyageurs would be plastered with mud and covered with mosquito and fly bites. The Grand Portage was still in use as late as 1870, but a new railroad meant the end of the old passage. Also, fur animals became less plentiful and the amount of North American fur trading declined. A portion of the trail has been renovated for hiking and information is available at the park shelter.

Тас тастар

Джей Кук мемлекеттік саябағында көрінетін ең көне тау жынысы – Томсон формациясы, ол 1,9 миллиард жыл бұрынғы палеопротерозой дәуіріне жатады. Анимики тобының ең оңтүстік бөлігі саналатын Томсон формациясы, оның типтік орны болғандықтан, жақын орналасқан Томсон қаласының атымен аталады. Бұл формация терең теңіздің түбінде тұманды ағындармен шөгіндірген саз, құм және сазды құмнан пайда болған. Бұл шөгінділер көлденең қабаттарға жиналып, шифер мен сұр тау жынысын құрады. Нәтижесінде пайда болған тау жынысының бетінде әлі де толқын іздері көрініп тұр, бірақ күрделі организмдер пайда болмағандықтан, тіршілік белгілері жоқ. 1,85 миллиард жыл бұрын оңтүстікте болған тау пайда болу оқиғасы, Пенокей орогенезі деп аталатын құбылыс, бұл шөгінділерді қатты қысым мен қызуға ұшыратты. Осыған байланысты пайда болған бірнеше жарықтар көлбеу көпірдің маңында және 210 тас жолы Томсон бөгетінің астындағы өзенді кесіп өтетін саябақтан тыс жерде де көзге түседі. Олар Томсон шиферімен шамалас түспен ерекшеленеді, бірақ көлденең бағаналы жарылымдары мен шиферлік қабатталудың болмауы арқылы оларды ажыратуға болады.

Мұздық

Дөңгелек көпірдің маңындағы тасты өзен арнасы Джей Кук паркінің ең танымал ерекшелігі болғанымен, бұл кембрийге дейінгі құрылым парктің тек бір бөлігінде ғана көрінеді. Басқа жерлерде жер беті мұздық әсерінен қалыптасқан. Парктің көп бөлігі 10 000 жыл бұрын мұздық көлдің түбіне шөгінкіленген қызыл саз шөгінділерінде орналасқан. Соңғы 2 миллион жыл ішінде Миннесота жиырма реттен астам мұз қаптамаларымен жабылған, әрбір жылжу алдыңғысының іздерін жойған. Миннесотаның мұздық жер бедерінің көбісі Висконсин мұздығынан, соңғы мұздықтан пайда болған. Парктегі осы кезеңнің бір ерекшелігі – кемпингтің жанындағы мұздықпен тегістелген және «тас тіл» деп аталатын таулы тізбектер. Тағы бірі – солтүстік-батыс шекарасында орналасқан Томсон моренасы. Бұл соңғы морена Лаврентид мұздығының Жоғарғы бөлігінің ең шеткі нүктесінде қалған тау жыныстары мен қиыршық тастардан тұрады. Плейстоцен дәуірінің соңында климат жылына бастағанда, Жоғарғы бөлік солтүстік-шығысқа қарай тартылды. Мұзбен қазылған терең ойыс 12 000 жыл бұрын еріген сумен толтырылып, Дулут көліне айналды. Көлінің шығыс жағалауы мұз қабырғасымен қалыптасқандықтан, оның деңгейі қазіргі Супериор көлінен 152 метр жоғары болды. Дулут көліне құятын Сент-Луис өзені көл төбіне шөгінділерді қалдырып, саз бен құм қабаттарын қалыптастырды. Саз қабаттарында мұз тауларынан еріген және жоғарыда қалқып жүрген «мұз тас» деп аталатын үйлеспейтін қиыршық тастар мен тау жыныстары кездеседі. Лаврентид мұздығы одан әрі шегінгенде, төменгі жатқан шығу орындары ашылып, көл деңгейі күрт төмендеді. Сент-Луис өзені ашық қалған көл төсегін кесіп өтіп, жұмсақ шөгінділерге кең және өзгеретін иректер жасады. Өзеннің оңтүстік жағында бұрынғы иректер – тік және иінді аңғарлар орналасқан. Тұрақсыз сазды қабырғалардың құлауы негізгі аңғарды одан әрі кеңейтті. Өзеннің тереңдеуі ақырында Плейстоцен көл шөгінділерін және кембрийге дейінгі тау жыныстарын кесіп өтіп, парктің батыс жартысын сипаттайтын 21 километрлік тасты шатқалды ашты.

Although the rocky riverbed around the swinging bridge is Jay Cooke's best known feature, this Precambrian formation is only exposed in a portion of the park. Elsewhere the land is characterized by glaciation. Most of the park lies on red clay sediments deposited 10,000 years ago at the bottom of a proglacial lake. Ice sheets covered Minnesota as many as twenty times over the 2 million years of the Quaternary glaciation, each advance largely obliterating the results of the previous. Nearly all of Minnesota's glacial landforms derive from the last of them, the Wisconsin glaciation. One feature of this time in the park are the rock ridges near the campground, scoured smooth by the glacier and known as roches moutonnées. Another is the Thomson Moraine, a ridge along the northwest boundary. This terminal moraine comprises rock and debris dropped at the farthest reach of the Laurentide Ice Sheet's Superior Lobe. As the climate warmed at the end of the Pleistocene epoch, the Superior Lobe shrank northeastward. The deep basin gouged by the ice filled with meltwater around 12,000 years ago as Lake Duluth. Since the eastern shore was formed by the towering wall of the ice sheet, the lake was 500 feet (152 m) higher than modern Lake Superior. The St. Louis River, flowing into Lake Duluth, dropped its sediment load onto the lakebed, forming layers of silt and sand alternating with clay. The clay layers include incongruous cobbles and boulders, dropstones which melted free from icebergs floating above. As the Laurentide Ice Sheet receded further, lower elevation outlets were exposed and the lake level dropped significantly. The St. Louis River flowed across the now exposed lakebed, etching wide and changeable meanders into the soft sediments. On the south side of the river are several steep, curving valleys that are former meanders. Slumping of the unstable clay walls further widened the main valley. The river's downcutting eventually passed through the Pleistocene lake sediments and into the Precambrian bedrock, exposing the rocky, 13 mile (21 km) gorge that characterizes the western half of the park.

Жабайы табиғат

Паркте 46 түрлі сүтқоректі жануарлар мекендейді және аққұйрықты бұғы үшін маңызды қыстау орны болып табылады. Паркте қара аюлар, қасқыр топтары және койоттар кездестірілді. Паркте 173 түрлі құс бар, оның ішінде қанатты тоқыл, Солтүстік харриер және алып көк тұңғыш. Паркте (улы емес) 16 түрлі жорғалаушылар табылған.

Демалыс

Паркте 50 мильден астам жаяу жүру жолдары бар, олардың ішінде Сент-Луис өзенінің әдемі көріністері кездеседі. Грили Крик, Триангел және Гилл Крик сияқты кейбір жолдар тау велосипедімен жүруге де жарамды. Уиллард Мунгер мемлекеттік жолы парктің аумағынан өтеді. Парктен велосипедпен немесе роликті конькимен Дулут қаласына дейін, шамамен 24 шақырым (15 миль) қашықтыққа жетуге болады. Бұл жолдың бөлігінде Дулут портының тамаша көріністері, сондай-ақ Сент-Пол және Дулут теміржолын салу үшін жасалған тас кескіштер бар. Солтүстік елдегі ұлттық көрікті жаяу жолы, Вермонт штатындағы Мэн-Джанкшннен Солтүстік Дакота штатының орталық бөлігіндегі Сакакавеа көлі мемлекеттік паркіне дейін шамамен 7,700 км (4,800 миль) созылады және парктің аумағынан өтеді. Бұл – он бір ұлттық көрікті жаяу жолының ең ұзыны, ол Американың көрнекті ландшафттарында ашық ауада демалу мүмкіндігін ұсыну үшін жоспарланған. Паркте кемпинг, жаяу жүру, велосипедпен жүру, жарыс шаңғысы және каякпен жүзу сияқты іс-шаралар ұйымдастырылады. Парк күзетшілері жыл сайын 400-ден астам табиғатты зерттеуге арналған іс-шаралар ұйымдастырады, олардың ішінде табиғатқа серуендеу, кешкі от басынан әңгімелер, қарға бату шеберлігі сабақтары және геокэшинг бар. "Мен істей аламын!" бағдарламасы балалар мен отбасыларға кемпингке, каноэмен жүруге, балық аулауға, садақ атуға және басқа да іс-шараларға қатысуға көмектесетін бірнеше сабақтар мен нұсқаулар ұсынады. Сент-Луис өзенінде (кейбір сортан мен солтүстікке қарай ағысы баяу жерлерде) қаңыр форель, ал Оттер-Крик өзенінде де кездеседі. Silver және Otter өзендерінде ағаш көбелегі табылмайды. Парк маңында Сент-Луис өзенінде екі бөгет орналасқан: Томсон бөгеті (солтүстік-батыс шекарасына жақын) және Фонд-дю-Лак бөгеті (солтүстік-шығыс шекарасына жақын).