Кіріспе

Моцвана саясаткері, жазушы және адам құқықтары жөніндегі белсенді (1959 жылы туған)

Юнити Доу (Дисвай; 23 сәуір 1959 жылы туған) – моцваналық заңгер, адам құқықтары жөніндегі белсенді, парламенттің арнайы сайланған мүшесі және жазушы. Бұрын Ботсвананың Жоғарғы сотында судья және Ботсвананың әртүрлі министрліктерінде қызмет еткен. Бечуаналэнд протекторатында тігінші мен фермердің отбасында дүниеге келген Доу, балаларының білім алуын қадағалаған. Модернизациядан бұрын ол дәстүрлі ауылда өсті. 1983 жылы Ботсвана және Свазиленд университетін заң мамандығы бойынша бітірген, бірақ оқуын Свазилендте және Шотландияның Эдинбург университетінде аяқтады, себебі сол кезде Ботсванада заң мектебі болмаған. Бітіргеннен кейін Доу Ботсванадағы алғашқы әйелдер заң фирмасын ашты және 1997 жылы елдің Жоғарғы сотына судья болып тағайындалған алғашқы әйел атанды. Заңгерлік мансабында Доу Ботсванадағы үш маңызды іске қатысты. 1990 жылы ол «Unity Dow v Attorney General» тарихи сот ісінде талапкер болды, ол елдің ұлттық заңдарындағы гендерлік дискриминацияны жойды, бұрынғыда некедегі аналары арқылы балаларға ұлттық статус беруге рұқсат етілмеген. Бұл іс Доуға халықаралық деңгейде танымал болды және Африка бойынша ұлттық заңдардағы гендерлік теңсіздікті жоюға бағытталған өзгерістердің толқынын тудырды. 2006 жылы «Рой Сесана және басқалар Ботсвана үкіметіне қарсы» ісінде төрағалық еткен Доу үкіметтің Басарава халықтарына атамекендерінде өмір сүруге және аң аулауға тыйым салу әрекетіне қарсы шешім шығарды, оларды Орталық Калахари қорығының сыртына көшіруге мәжбүр етті. Ол үкіметтің негізгі қызметтерді қалпына келтіруге, Басарава халқына жерге оралуға және аң аулауға рұқсат алуға, сондай-ақ ерікті түрде қайтып келмегендерге күшпен көшіру салдарынан келген зиянды өтеуге міндеттеді деп шешті. 2014 жылы Доу LEGABIBO (Ботсвана лесбиянкалары, гейлері және бисексуалдары) ұйымын азаматтық және ұлттық тіркеу департаментіне тіркеу ісінде құқықтық кеңесші болды және ұйымды тіркеуге рұқсат беру туралы үкімет шешіміне қол жеткізді. Доу алғаш рет 2014 жылы Ұлттық Ассамблеяға сайланды, оны президент Ян Хама парламенттің арнайы сайланған мүшесі ретінде ұсынды. Алғашқыда Білім беру министрінің орынбасары болып тағайындалды, ал 2015 жылы Білім беру және дағдыларды дамыту министрі болды. Кейіннен ол Негізгі білім беру министрі, Инфрақұрылым және тұрғын үй даму министрі, Халықаралық істер және ынтымақтастық министрі қызметтерін атқарды, 2020 жылы парламент депутатының қарапайым мүшесіне айналды. Ол көптеген халықаралық комиссиялар мен комитеттерде жұмыс істеп, Кения, Палестина, Руанда және Сьерра-Леонедегі адам құқықтарына қатысты заңдардың қолданылуын бағалады. 2000 жылы Доу романдар жариялай бастады, олар көбінесе әлеуметтік және құқықтық мәселелерге, сондай-ақ гендерлік және билік құрылымдарына олардың әсеріне назар аударды. Оның туындылары зорлық-зомбылық, басқыншылық және адам құқықтарын бұзу арқылы пайдалану және әлеуметтік тәжірибелерді зерттейді. Ол гуманитарлық қызметі үшін көптеген марапаттар мен наградалар алды, соның ішінде 2010 жылы Францияның Құрмет легионы орденімен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Юнити Дисвай 1959 жылдың 23 сәуірінде Ботсвананың (сол кезде Бечуаналенд протектораты) Кгатленг ауданындағы Мочудиде Фири мен Маэфшане Дисвайдың (Мосей мен Эллен Дисвай деп те белгілі) отбасында дүниеге келді. Олар Мосуарва тайпасының ұрпақтары және БаКгатла тайпасының мүшелері еді. Ол өскен ауылда асфальтталған жолдар, электр қуаты және ағын су болмады. Телефон да болған жоқ, ал ол жасөспірім шағына дейін тоңазытқышты, жиырмаға толғанға дейін теледидарды көрген емес. Оның анасы тігінші болған, сецвана тілінде оқи да жаза білген, бірақ ағылшын тілін білмеген. Әкесі шағын шаруашылықпен айналысып, ағылшын тілінде сөйлеп, оқитын. Әкесі мектепте оқып жүргенде Форт-Хэр университетіне стипендия жеңіп алған, бірақ стипендия басшының ұлына берілді. Ата-анасы үшін білім маңызды міндетке айналды, жеті баласының алтауы университет бітірді. Олардың батыс үлгісіндегі курстары сол кездегі Ботсвананың ауылдық жерлері үшін ерекше еді. Дисвай бастауыш және орта білімін Мочудиде алды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Ботсвана және Свазиленд университетінде заң мамандығын оқыды. Ботсванада заң мектебі болмағандықтан, британдық көмек бағдарламасы бойынша ол Свазилендтегі университетке қатысып, Эдинбург университетінде (Шотландия) екі жыл оқыды. 1983 жылы Ботсвана және Свазиленд университетінен заң бакалавры дәрежесін алды.

Карьерасының алғашқы жылдары (1983-1991)

Дисвай 1983 жылы адвокаттық біліктілікті алып, Габоронеде қылмыстық прокурор ретінде Бас прокурордың кеңсесінде жұмыс істей бастады. 1984 жылдың 7 наурызында ол АҚШ азаматы Питер Нейтан Доуге тұрмысқа шықты. Олар үш баласымен Мочудиде тұрды. 1986 жылы Доу жеке практика ашып, қылмыстық құқық саласында маманданды, соның нәтижесінде Dow Malakaila фирмасын құрды – елдегі әйелдерден тұратын алғашқы заң фирмасы. Сол жылы ол Ботсванадағы әйелдердің алғашқы тобының – Emang Basadi (Әйелдер үшін тұрыңыз) құрылтайшыларының бірі болды. 1988 жылы фирманың атауы Dow Lesetedi and Company деп өзгертілді. Сол жылы ол Оңтүстік Африкадағы Әйелдер және Заң (WLSA) ұйымын құрды, оның мақсаты сот арқылы әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғау болды. 1988 жылдан 1991 жылға дейін Доу WLSA үшін зерттеу жұмыстарын жүргізіп, көрші елдердің алтысындағы әйелдердің адам құқықтарына қатысты аймақтық зерттеуді аяқтауға көмектесті. 1990 жылы ол әйелдердің құқықтары туралы білім беруді кеңейту мақсатында Metlhaetsile әйелдер ақпараттық орталығын құруға көмектесті. 1990 жылы Доу Ботсвананың Жоғарғы сотына Ботсвананың ұлттық заңына шағымдану үшін сотқа жүгінді. 1984 жылғы Азаматтық кодекске сәйкес, ұлттықты анасы арқылы тек заңды емес балалар ғана ала алатын еді. Питермен туған үш баласының екеуі олардың некесінен кейін дүниеге келгендіктен, олар батсваналықтар деп есептелмеді. Питердің 1992 жылы тұруға рұқсаты бітіп қалғанда, оның отбасы көшіп кетуге немесе бөлінуге мәжбүр болуы мүмкін деген қорқынышпен Доу "Unity Dow v Attorney General" ісін бастады, онда Азаматтық кодекс кемсітушілік екенін және оның адамгершілікке жатпайтын жазадан қашу құқығын бұзатынын айтты. Сот Доудың пайдасына шешім шығарды, заңның оның кімге үйленетінін таңдау еркіндігіне әсер ететінін, күйеуі мен балаларының тұруға рұқсаты жаңартылмаса, оны отбасынан айыруы мүмкін екенін және кемсітушілік екенін растады.

Ортаңғы мансабы (1991-2009)

Доу 1991 жылы заңгерлік тәжірибасынан екі жылға демалыс алды. Осы уақыт ішінде ол Габоронедегі Баобоб бастауыш мектебі мен СПИД-ке қарсы күрес трастын құрды. 1992 жылдан 1994 жылға дейін WLSA координаторы болып жұмыс істеді, ал оның ісі бойынша апелляциялық шағым қаралып жатқанда. Апелляция кезінде, Attorney General v Unity Dow ісінде мемлекет әйелдерге қарсы дискриминация Конституциялық ережелермен қорғалады деп мәлімдеді. Бас прокурор Доуның заңды тұлға екенін жоққа шығарып, оның жеке басына ешқандай зиян келмегенін айтты. Апелляциялық сот, төраға судья Остин Амиссах басшылығымен, жыныстық дискриминация Конституцияға қайшы екенін және дәстүрлі әдет-ғұрыптар Конституцияның заң алдында теңдікке қатысты ережелерін немесе Ботсвана қол қойған халықаралық келісімдердегі міндеттемелерді жоя алмайды деген шешімге келді. Соттағы заңды тұрғыдан қалу мәселесі бойынша, оның заңнан зиян көруі мүмкін екенін дәлелдеуі жеткілікті екені, ал зиян келгенін дәлелдеуі міндетті емес екені және отбасынан айырылу оны қадір-қасиетсіз және адамдық емес жағдайға түсіруі мүмкін екені анықталды. Үш дауысқа екі дауыспен Апелляциялық сот Төменгі сот шешімін аз өзгерістермен бекітті, Азаматтық кодекстің 4 және 5-баптары конституцияға қайшы деп жариялады. Осы тарихи шешімнің нәтижесінде 1995 жылы Азаматтық кодекске түзетулер енгізіліп, Ботсванада ұлттық азаматтық алудағы гендерлік теңсіздік жойылды. Бұл шешім Африкадағы әйелдер ұйымдарына ұлттық заңдарын өзгертуді және гендерлік теңсіздікті жоюды талап етуге негіз болды, нәтижесінде Африка елдерінің жартысына жуығы 2010 жылға дейін ұлттық заңнаманы өзгертті. 1994 жылдан 1998 жылға дейін Доу Метлхаетсиле әйелдер ақпараттық орталығының директоры болды және сол жылдары 1995 жылы «Азаматтық ісі» атты кітабын жариялады, онда оның ісі бойынша сот процесі туралы толық мәлімет берілген. 1996 жылы ол балаларға жәрдемақы төлеу ісімен айналысты, нәтижесінде қолдау туралы заңдарға түзетулер енгізілді, ал 1997 жылы ол әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық синдромы туралы іс ұсынды, бұл әйелдер үшін маңызды мәселе деп санайды. Сол жылы Доу Ботсвананың Жоғарғы сотының судьясы болып тағайындалды және 1998 жылдың қаңтарында сотқа қызмет ете бастады. Оның тағайындалуы Жоғарғы сотта судья болып тағайындалған әйелдің алғашқы реті болды. 2004 жылы Доу Сиерра-Леонедегі халықаралық әйелдердің адам құқықтарын іске асыруды қарау үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының миссиясына қатысты. Миссия құрамында Ганалық Шарлотта Абака, әйелдерге қарсы дискриминацияны жою жөніндегі комитеттің бұрынғы төрағасы; Түркияның Анкара қаласында орналасқан Таяу Шығыс техникалық университетінің гендерлік және әйелдер зерттеу бағдарламасын құрған Ферйде Акар; Ганалық заңгер және Аккрадағы Гендерлік зерттеулер мен адам құқықтарын құжаттау орталығының негізін қалаушы Доркас Кокер Аппиа; және Оңтүстік Африкалық, Пенсильвания мемлекеттік университетінің заң профессоры Тиянжана Малуа болды. Доу 2004 жылы Халықаралық заңгерлер комиссиясының комиссары болып сайланды және 2009 жылы осы лауазымға қайта сайланды. 2006 жылы ол Халықаралық заңгерлер комиссиясының атқару комитетіне алты қайта сайланған комиссармен және үш жаңа мүшемен, соның ішінде өзі, серб Воин Димитриевич және палестиналық Раджи Суранимен сайланды. Доу Марупинг Диботело және Мфафи Пхумафимен бірге 2002 жылы Басарава халқы (кейде Калахари бұшмандары деп аталады) Жоғарғы сотқа Ботсвана үкіметіне қарсы Рой Сесана және басқалар ісін қозғады. Бұл іс олардың Орталық Калахари қорығындағы атамекендік жерлерінен күштеп шығарылуына қатысты. Сесана мен Кеива Сетлхобогва Ботсвана үкіметі қорықта сумен жабдықтауды тоқтатқанда, мектеп оқушыларына денсаулық сақтау және көлік қызметтерін ұсынбағанда, жетім балалар мен кедейлерге азық-түлік таратуды тоқтатқанда және Басарава халқын олардың қоныстарынан күштеп шығаруға тырысқанда 241 басқа да талапкер атынан іс қозғады. Олар өздерінің талабына жануарлар дүниесі және ұлттық парктері департаментінің рұқсатсыз қорыққа кіруге немесе оларға арнайы аңшылық лицензияларын беруден бас тартуын қосты. Төрт жылдық сот отырысынан кейін 2006 жылы Доу қызметтерді тоқтату және Басарава халқын күштеп көшіру олардың Конституциялық қорғалған өмір сүру құқығын бұзу болып табылады деген шешімге келді. Ол қызметтерді қалпына келтіруді және көшірілгендерге, қайта оралуға ниеті жоқтарға өтемақы төлеуді бұйырды. Аң аулау лицензиясы мәселесі бойынша үш судья да олардың заңсыз түрде ұсталғанына келісті, өйткені департамент рұқсат беруге міндетті болмаса да, дәстүрлі түрде рұқсаттар беріп келген, ал рационды тоқтатумен бірге рұқсаттарды ұстап тұру Басарава халқының өзін қамтамасыз ету қабілетіне әсер етті. Қорыққа кіруге рұқсат алу мәселесі бойынша Доу Басарава халқының еркін қозғалу құқығын жүзеге асыруына кедері келтіретінін анықтады. Заң профессоры Клемент Нгонг'оланың сөзіне сәйкес, бұл іс Ботсванадағы табиғи халықтың атамекендік жерлеріне құқығын мойындаған алғашқы шешім болды. 2007 жылы Доу Халықаралық құқықтық көмек консорциумының Руанданың сот жүйесін бағалау және елдің қақтығыстардан шығу және сот жүйесін жаңарту жолдарын анықтау бойынша арнайы миссиясына қатысты, соның ішінде 1994 жылғы геноцидке қатысқан күдіктілерге әділ сот процесін қамтамасыз ету. Оның төрағалық еткен соңғы істердің бірі алкогольдік сусындарға үкіметтік салықты арттыруға қатысты. Доу 30 пайыздық өсімді күшін жойды және ақыры іс тоқтатылды. Ол 2009 жылдың сәуір айында Вашингтон және Ли университетінің құқық мектебінде (Вирджиния штаты, Лексингтон қаласы) және Огайо штатындағы Цинциннати университетінде оқыту үшін судьялық қызметтен кетті, содан кейін Нью-Йорк қаласындағы Колумбия құқық мектебінде қонақ профессор болып жұмыс істеді.

Кейінгі мансабы (2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2010 жылдың ақпан айында Доу Dow & Associates заң фирмасын құрды, ал сол айда Кения президенті оны Кенияның жаңа конституциясын іске асыруға көмектесетін Уақытша тәуелсіз конституциялық дауларды шешу сотының судьясы ретінде антқа шақырды. 2011 жылы ол Халықаралық заңгерлер комиссиясының Атқару комитетінің төрағасы болып сайланды. Сол жылы Доу Рики Кгоситау және тағы бір трансгендер белсендісімен бірге олардың сәйкес жынысына қатысты жеке куәлік алуға кедерігі келген мәселе бойынша жұмыс істей бастады. Ол кезде Ботсванада трансгендер адамдар ресми құжаттардағы жыныстық белгілерін өзгертуге заңдық мүмкіндік болмады. Белсенділер Азаматтық және Ұлттық тіркеу кеңсесіне құжаттарын өзгерту үшін жүгінгенде, оларға сот шешімі алу туралы кеңес берілді. Олар Доудан көмек сұрады, ол өз кезегінде Оңтүстік Африкалық сот ісі жөніндегі орталыққа заңдық көмек және қаржылық қолдау үшін жүгінді. Іс әділ қаралуын қамтамасыз ету және істің ұтылу мүмкіндігін болдырмау үшін ЛГБТ құқықтары бойынша прецедент құру және гендерлік белгіні өзгерту ісін кейінге қалдыру туралы шешім қабылданды. Осы мақсатта Доу адам құқықтары жөніндегі LEGABIBO (Ботсвана лесбиянкалары, гейлері және бисексуалдары) ұйымын Азаматтық және Ұлттық тіркеу департаментіне тіркеу үшін сотта өкілдік етті. Ұйымды тіркеуден департамент директоры және Еңбек және Ішкі істер министрі Эдвин Батшу бас тартты, себебі гомосексуалдық актілер елде заңсыз деп есептелді. Доу ұйымды тіркеуден бас тарту еркін қауымдасу құқығын бұзады деп мәлімдеді және бұл іс жыныстық актілерге қатысу құқығы емес, мүшелер ақпаратты жинап, бөлісе алатыны туралы екенін айтты. 2014 жылы Жоғарғы сот судьясы Терренс Ранноуэн ұйымды тіркеуден бас тарту және жиналуға рұқсат бермеу Конституцияның 3, 12 және 13-баптарын бұзады деп шешті, олар сөз бостандығы, қауымдасу бостандығы және жиналу бостандығы құқықтарын қамтамасыз етеді. 2012 жылдың 6 шілдесінде Доу Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесі тарапынан Израильдің Батыс жағалаудағы елді мекендерінің палестиналықтарға тигізетін әсерін зерттеу үшін үш тәуелсіз сарапшының бірі ретінде тағайындалды. Сол жылы ол саясатқа қатысып, Ботсвана Демократиялық партиясына қосылды. Ол 2014 жылғы жалпы сайлауда Мочуди Батыс округінен кандидат болды, бірақ Ұлттық Ассамблеядағы мандатты жеңе алмады. 2014 жылдың 28 қазанында Доу президент Ян Хама тарапынан тағы алты кандидатпен бірге парламенттің арнайы сайланған мүшесі ретінде ұсынылды. Кеннет Матамбо, Китсо Мокайла және Эрик Молалемен бірге ол дауыс беруде жеңіске жетіп, Үкіметте Білім министрінің көмекшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың ақпан айында Хама оны Ботсвананың вице-президенті Могвееци Масисидің орнына Білім және дағдыларды дамыту министрі етіп тағайындады. Министрлікте жұмыс істеген кезінде Доу Сейшель аралдарындағы мұғалімдерді Ботсванада оқыту және Сейшель аралдарындағы мұғалімдердің жетіспеушілігіне көмектесу үшін Ботсвана мұғалімдерін шетелге жіберу бағдарламасын құрды. Ол 2016 жылдың қыркүйегіне дейін осы лауазымда болды, содан кейін кабинеттегі өзгерістер кезінде Негізгі білім министрі болып тағайындалды. 2018 жылдың наурыз айында Хама президенттік лауазымнан кеткеннен кейін, Доу жаңа президент Масиси тарапынан Білім министрлігінен Инфрақұрылым және тұрғын үй даму министрлігіне ауыстырылды. 2018 жылдың 20 маусымында кабинеттегі қайта құру кезінде ол Халықаралық істер және ынтымақтастық министрі болып тағайындалды, бұрын Халықаралық істерді басқарған Винсент Тина Серетсемен лауазымдарды ауыстырды. Масиси 2019 жылғы жалпы сайлауда президенттікке жеңіп, Доуды Ботсвананың 12-ші парламенті үшін Халықаралық істер және ынтымақтастық министрі ретінде қайта бекітті. 2020 жылдың қаңтарында Доу қыздары Чеше мен Наташамен бірге Кгатленг округіндегі Мочуди қаласында Доу академиясын ашты. Жеке мектепте бастауыш және орта білім беріледі. 2020 жылдың тамызында Доу министрлігінен кетіп, оның орнына кабинеттегі қайта құру кезінде Лемогонг Квапе тағайындалды. Доу бұл туралы былай деді: "Министр ретінде сіз көбінесе өз портфеліңіз туралы сөйлейсіз. Бірақ артқы қатарда отыру ұлттық мүддеге қатысты көптеген мәселелерді талқылауға мүмкіндік береді. Менің партиялық ұстанымым ғана шектеу қояды".

Жазу

2000 жылы Доу көркем әдебиеттер шығара бастағанда, Ботсванадан тыс жерлерде оқырмандарға қол жеткізген бірнеше Ботсвана жазушылары болды. Бұған себептердің бірі – бацвана басшылығының британдықтардың өз аумағын Оңтүстік Африкамен біріктіруіне қарсылық білдіруі, бұл пан-африканизмге қарсы қорғаныспен қарсы тұруды және елдің инфрақұрылымы мен академиялық дамуына инвестициялардың жетіспеушілігін тудырды. Оның көркем және көркем емес шығармалары әлеуметтік және құқықтық мәселелерді және олардың гендерлік және билік құрылымдарына әсерін біріктіреді. Доудың әр еңбегінде билік қатынастарының тепе-теңдігіне әкелетін және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты, балаларды жыныстық қорлауды, СПИД дағдарысын және гендерлік теңсіздікті қозғайтын әлеуметтік тәжірибелер қарастырылады. Оның кейіпкерлері ақылға қонымды әдетке қарсы тұру үшін ақыл-ойды қолданады, бірақ оқырманға дәстүрлі мәдениеттің маңыздылығын еске салады. Алғашқы романы "Фар мен Бейон" (2000) романында Доу СПИД эпидемиясы мен зорлық-зомбылықтың отбасыларға әсер етуіне, атап айтқанда патриархалды қоғамда өмір сүретін әйелдердің әкесіз отбасылармен қалай күресуіне, оның Ботсвананың ауылдық жерлерінде болған апатқа назар аударды. Ол мәдени тәжірибелердің, әдет-ғұрыптардың және институттардың қыздар мен әйелдерге еркекке бағдарланған құрылымдарды қолдану арқылы қойған шектеулерін зерттейді. Бұл әңгіменің тақырыбы: Сауатсыз ана, өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігі шектеулі, күйеуі мен екі ұлы СПИД-тен қайтыс болды, екіншісі оны тастап кетті, ал үшіншісі оны қорлады. Мара ұлдарының өлімін жасырын жаудың қолына тапсырып, жауды көріпкелге барып жауап сұрайды. Оның қызы Моссе (әйел дегенді білдіреді), Моса деп аталады, ал қалған ұлы Стэн, бауырларының неліктен қайтыс болғанын түсіндіру үшін күрәбашының рәсімдерін сенбесе де, олар белгіленген рәсімдермен бірге жүреді. Моза жүкті екенін білгенде, оның әкесі оны тастап кетеді. Отбасын сауықтыру үшін Моза ерлер мен әйелдерді бөліп, ерлердің рөлін көтеретін әлеуметтік үрдістерді бағалайды, әйелдерді өздерінің қателіктерін елемеуге үйретеді. Отбасы мен мәдениетке адал болып, ол қоғамда өнегелі әрекеттерді қабылдамауға үйреніп алады. Осылайша Доу қоғамдағы қателіктерге қоғамның көңіл бөлмеуінің және үндемеуінің идеологиялық шатасуға және күштілердің күшсіздерді пайдалануына қалай әкелетінін зерттейді. Дэйвтің екінші романы "Айыпсыздардың айқайлауы" (2001) да осыған ұқсас тақырыптар бар. Ол полиция сыбайлас жемқорлығы, салт-дәстүрлі кісі өлтіру, институционалдық құпиялық және қоғамдық үнсіздікке толы елде әйелдердің өкілеттілігін зерттейді. Дифэконың мәдени практикасын зерттей отырып, Доу байлар мен билік иелері сауатсыз ауыл тұрғындарын қалай пайдаланып, биліктің үндемеуін қалай сатып алатынын көрсетеді. Кітапта кішкентай қыз өз ауылының маңындағы бұтада өлтіріледі және бұл жағдай туралы ақпаратты полиция мен оның аймағындағы қуатты адамдар жасырады. Оның денелерін шауып тастауы романда қоғамның мұндай әрекеттерді мойындамауының символы ретінде жасырылады. Басты кейіпкер Амантел Бокаа өзінің ұлттық қызметін (Ботсванада Тирело Сечаба деп аталады) аяқтап жатыр. Ол тағайындалған клиниканың шкафында қанды киімдерді табады. Киімдер бұрынғы құрбандыққа тиесілі, бірақ ауыл тұрғындарына ұсынылған кезде бұл факт олардан жасырынғанын біледі. Ауыл тұрғындары Боқаға биліктің теріс көзқарасына ұшырамайтынына сенгендіктен, ол ауыл тұрғындары атынан полицияға сөйлеуге таңдалады. Әйел және бала болғандықтан ол күшсіз болып көрінеді, бірақ оған қарсылық пен сенімге күмән келтіруге үйреткен білім беруі оған үнсіздік кодексіне және әлеуметтік кедергілерге қарсы тұру үшін күш пен сенімділік береді. Доудың жұмысы тек қана билік қатынастарына ғана емес, сонымен қатар, ырымдық кісі өлтіру мен әйелдерді өлтірудің қорқынышына да назар аударады. Ол әйелдер осындай әрекеттерді тоқтату үшін саясатты өзгертудің қозғаушы күші болады деген сенімін білдірді. "Фар мен Бейон" алғаш рет Ботсванада шығарылды, кейіннен Австралияда жарияланды. "Айыпсыздардың айқайлауы" алғаш рет Австралияда басылып, 2003 жылы Оңтүстік Африкада қайта басылды. Оның үшінші романы "Жоңғарласу шындығы" сол жылы Австралияда жарық көрді, келесі жылы Оңтүстік Африкада жарық көрді. Доу тағы да сынға алынатын мәдени тәжірибелер мен әлеуметтік нормаларды оларға қарсы күрес стратегиясымен бірге бағалады. Бұрын ол Африка қоғамын және Батыс модернизмі мен жергілікті дәстүрлердің арасындағы мәселелерді зерткенімен, бұл жұмыста жергілікті мәдениеттегі жақсы және жаман әдеттермен келісудің тепе-теңдігіне назар аударады. Доу ауылда тұратын жас қыз Моней кейіпкерін пайдаланып, ауызша дәстүрлерді және балаларды моральдық нұсқаулармен қамтамасыз ету және әлеуметтік бақылау құралы ретінде халық ертегілері мен аңыздарды қолдануды зерттейді. Кітап монитор кесірткесін өлтірудің нәтижесінде қатты дауыл болады, альбинизммен достық құру бақытсыздыққа әкеледі немесе бұқаның зәр ішуге көмектеседі деген сенім сияқты мәселелерді сөздейді. Сонымен қатар, кітапта балаларды жұтып алатын еркек монстр және жас қыздарға жыныстық зорлық көрсетіп, оларды жемқорлайтын дін қызметкері туралы әңгімелер де бар. Осы әңгімелердегі тақырыптар "Жоңғарласу шындығын" Доудың алғашқы екі романымен байланыстырады және қыздар мен әйелдер білім және тәуелсіз ойлау арқылы өз күштерін дамыта алатынын көрсетеді. Доу әлеуметтік күрделілікті талдау үшін әртүрлі араласуларды қолданады, ешқандай қарапайым шешімдер жоқ екенін мойындайды. "Жоңғарласу шындығы" 2006 жылы жасөсперімдер санатындағы Перси Фитцпатрик жүлдесіне үміткер болды. Доудың 2007 жылғы "Көктер құлайды" кітабы дәстүрлі қоғамнан заманауи жаһандану әлеміне өту кезіндегі сәйкессіздік туралы әңгімелейді. Доудың пікірінше, қоғам үнемі өзгеріп тұрады, нәтижесінде әдет-ғұрыптар, гендер, сәйкессіздік, тіл, әлеуметтік құрылым және институттар өзгергіш. Доудың өмірлік тәжірибесін көрсететін бұл оқиға жолдардың жоқ болуынан үй ішіндегі сантехникаға дейін, ал алмаз байлығының білім беруге, денсаулық сақтауға және коммуналдық қызметтерге қол жеткізуге қалай мүмкіндік бергенін айтады. Кітап үш баласына арналған, олар туралы қабылдаулардың қалай өзгергенін көрсетеді, өйткені олар африкалықтар, бірақ олардың әкесі АҚШ азаматы болғандықтан олардың сәйкессіздігі күрделірек. Оқиғаның оқиғасы бойынша олар қоғамда шетелдік болып есептелген болар еді. Оқиға Ботсвананың жаңғыруынан бұрын туған Наледи туралы айтады және Доудың ұлттық заңға наразылық білдірген кезінде орын алады. Заңгер ретінде Наледи көмекке немесе құқықтық көмекке мұқтаж осал әйелдер мен балаларды қорғайды. Ол жасөсперім қыздағы зорлау құрбанының ісін қабылдап, ерлер басымдығымен құрылған құқықтық жүйенің іске аспағандығын ашады. Іс шешілмесе де, күдіктіге ЖИТС-ке тексеру тапсыру бұйрығы берілді, өйткені оның құрбаны қорғалмаған жыныстық қатынасқа ұшыраған, бұл қоғамдағы өзгерістерді көрсетеді. Еркек болу күдіктіге әйелдерді қорғауға бағытталған сақтандыру шаралары бар елде тексеруден қашуға мүмкіндік бермеді, бірақ құқықтық жүйе Наледиге көмектесе алмады. Доу 2010 жылы бұрынғы Германия президенті Хорст Кёлер құрастырған "Тағдыр Африкасы" кітабына үлес қосты, онда белгілі авторлардың еңбектері жинақталған. Оның эссесі колониализм және Африканың өз біліміне деген сенімсіздігіне арналған. Сонымен қатар, ол сол жылы Гарвард профессоры және СПИД зерттеушісі Макс Эссекспен бірлесіп "Сенбі күні жерлеу" кітабын жариялады. Кітап Доу мен Эссекс арасындағы әңгіме ретінде жазылған. Әр тарауда Доу ЖИТС/СПИД-тен зардап шеккен адам туралы шын оқиғаны айтады, одан кейін Эссекс тестілеу, антиретровирустік препараттар және Ботсвананың әлемдегі үшінші ең жоғары ЖИТС көрсеткішіне шешімдер туралы пікір білдіреді.

Құрметтер мен марапаттар

Доу көптеген сыйлықтар мен наградалардың иегері болды, соның ішінде Кеньон колледжінің (Гамбиер, Огайо, 2001), Сент-Майкл колледжінің (Колчестер, Вермонт, 2007) және Эдинбург университетінің (Эдинбург, Шотландия, 2009) құрметті заң ғылымдарының докторы атағы. Ол адам құқықтары жөніндегі қызметі үшін Нью-Джерси штатының Нью-Брансуиктегі Ратгерс университетінің Уильям Бреннан атындағы адам құқықтары сыйлығымен (2003), Халықаралық әйелдер денсаулығы мәселелері жөніндегі халықаралық кеңестің Филис Н. Стерн атындағы ерекше лекциялық сыйлығымен (2008) және Американдық халықаралық құқық қоғамының Халықаралық құқықтағы әйелдер тобының Халықаралық құқықтағы көрнекті әйелдер сыйлығымен (2009) марапатталды. Сондай-ақ ол 2014 жылы Гарвард құқық мектебінің «Өзгерістерге шабытан әйелдер» көрмесіне үміткер болды. 2010 жылдың 14 шілдесінде Ботсванадағы Франция елшісі Женевье Янку оған Құрмет легионы орденін табыс етті. 2012 жылдың 11 қарашасында ол Дубай қаласындағы Таяу Шығыс үздік сыйлық институтының бейбітшілік және адам дамуы жобаларындағы еңбегі үшін «Жаһандық жетістіктер» сыйлығымен құрметтелді.

Академиялық

Доу, Дж. Ю. (2001). Глобалдық ақпарат жергіліктіге қалай әсер етеді: Ботсвана азаматтығының мәселесі. Әйелдер денсаулығын сақтау халықаралық журналы, 22(4), 319–331. https://doi.org/10.1080/07399330120965