Кіріспе

Оңтүстік Африкалық британдық судья және заң лорды (1932–2017)

Йохан ван Зил Стейн, Барон Стейн, PC (15 тамыз 1932 – 28 қараша 2017) – Оңтүстік Африкалық британдық судья, 2005 жылдың қыркүйегіне дейін заң лорды болды. Ол Лордтар палатасында тәуелсіз депутат ретінде отырды.

Ерте өмір және білім

Стейн Оңтүстік Африка одағының Стелленбош қаласында, Джанет Лейси Блигнаут пен Стелленбош университетінің заң профессоры Изак ван Зил Стейннің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі үш жасқа толғанға дейін қайтыс болды, содан кейін ол әкесінің ата-анасымен бірге тұруға жіберілді. Ол Кейптаундағы Hoërskool Jan van Riebeeck мектебінде білім алып, 1950 жылы бітірді. Ол Стелленбош университетінде заңды оқығаннан кейін, Оксфорд университетінің колледжінде Родс стипендиаты ретінде заң оқыды.

Мансап

1958 жылы Оңтүстік Африкадағы адвокаттық алқаға қабылданды, 1970 жылы Оңтүстік Африканың Жоғарғы Сотының Аға кеңесшісі болып тағайындалды. Туған жері Оңтүстік Африкадағы апартеид саясатына қарсылығынан 1973 жылы Ұлыбританияға көшіп, ағылшын адвокатурасына қосылып, халықаралық коммерциялық құқық саласында көрнекті тәжірибе құрды. 1979 жылы Корольдің кеңесшісі, ал 1985 жылы Жоғарғы Сот судьясы болып тағайындалды, соның нәтижесінде дәстүрлі рыцарьдық атағын алды – бұл сол кездегі консервативті Лорд-канцлер Лорд Хейлшемнің күтпеген шешімі болды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін Солтүстік округтің бас судьясы қызметін атқарды және 1992 жылы Апелляциялық сот судьясы болып тағайындалды. 1995 жылдың 11 қаңтарында Апелляция Лорды болып жоғарылатылып, Норфолк графтығындағы Суафилдтен барон Стейн ретінде өмірлік пэрлікке ие болды. Заңгер ретінде либералдық көзқарастарымен және адам құқықтарын жақтауымен танылды. Аугусто Пиночеттің қудалаудан иммунитет талап етуіне қатысты сыншыл болды. Гуантанамодағы Х-Ray лагеріне ашық сын айтуы Ұлыбритания үкіметінің 2004 жылдың 4 қазанында басталған 2001 жылғы Терроризмге, қылмысқа және қауіпсіздікке қарсы заң бойынша күдіктілерді мерзімсіз ұстау ісіне қатысудан өзін шеттетуіне әкелді. Бұл іс бойынша шешім үкіметті терроризм күдіктілерін мерзімсіз ұстау саясатын қайта қарауға мәжбүр етті және одан әрі даулы 2005 жылғы Терроризм заңына жол ашты. Лордтар палатасындағы сот жұмысы 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңды ағылшын құқығының негізгі бөлігіне енгізуде маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ ол коммерциялық құқықтағы тәжірибесін пайдаланды. 2000 жылғы мамырдағы Харт лекциясы заңдық тарихты заңдық түсіндіруде пайдалану мәселесі бойынша Лордтар палатасының маңызды шешімі – Пеппер (Салық инспекторы) v Харт ісіне қатысты сынды айқын жеткізді. Ол ағылшын құқықтық жүйесін жаңғырту және Лорд-канцлер лауазымын жою туралы ұсыныстарды қолдаған азанап сот судьяларының бірі болды. Апелляция Лорды ретінде Палатада сөйлеуден бас тартып, демократия және адам құқықтары туралы көзқарастарын сот шешімдері мен лекциялар арқылы білдірді. 2005 жылдың 30 қыркүйегінде Апелляция Лорды лауазымынан зейнеткерлікке шықты. Оның орнына 2005 жылдың 1 қазанында Джонатан Мэнс Апелляциялық сот судьясынан жоғарылатылды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол бір кезде адам құқықтары жөніндегі JUSTICE ұйымының төрағасы болды және Тони Блэр үкіметінің және оның адам құқықтарына қатысты ұстанымына қатысты сыни пікірлерін ашық білдірді. Сотсыз ұстауға рұқсат беру туралы ұсынысқа және терроризмге қарсы қолданыстағы заңдарды пайдалануға қатысты үлкен алаңдаушылық білдірді.

Жеке өмір

Стейн 1958 жылы Жан Поллардқа (1933–2023) үйленді. Олардың төрт баласы болды: Мартин, Деон, Линда және Карен Стейн. Олардың қызы, Дам Карен Стейн 2019 жылы Жоғары сот судьясы болып тағайындалды. 1959 жылы алғашқы некесі ажырасып, 1977 жылы Стейн Сьюзан Хардқа (туған тегі Льюис) үйленді. Стейннің бірінші некесінен сегіз немересі, екінші некесінен үш өгей немересі болды. Ол 2017 жылы қайтыс болды. 2021 жылдың 10 қазанында Линкольн қонақ үйі шіркеуіндегі дәстүрлі «Пигалар мен митралар қызметі» лекциясы барысында оның күлі жерленді.