Кіріспе
Француз антропологы Жермен Дитерлен (15 мамыр 1903, Валлеруг – 13 қараша 1999, Париж) – француз антропологы. Ол Марсель Маустың шәкірті болды, танымал француз антропологтары Марсель Гриаул (1898–1956) және Жан Рушпен бірге жұмыс істеді, этнографиялық тақырыптардың кең спектрінде жазды және мифтерді, инициацияларды, техникаларды (әсіресе "сипаттамалы этнографияны"), графикалық жүйелерді, заттарды, жіктемелерді, ритуалдарды және әлеуметтік құрылымды зерттеуге маңызды үлес қосты. Ол Малидегі догон және бамбара халықтарымен жиырма жылдан астам бірге өмір сүргенімен, көбінесе Марсель Гриаулмен бірлесіп "Сары түлкі" (1965) кітабын жазды.
Germaine Dieterlen (15 May 1903 in Valleraugue – 13 November 1999 in Paris) was a French anthropologist. She was a student of Marcel Mauss, worked with noted French anthropologists Marcel Griaule (1898 1956) and Jean Rouch, wrote on a large range of ethnographic topics and made pioneering contributions to the study of myths, initiations, techniques (particularly "descriptive ethnography"), graphic systems, objects, classifications, ritual and social structure. She is most noted for her work among the Dogon and the Bambara of Mali, having lived with them for over twenty years, often in collaboration with Marcel Griaule, with whom she wrote the book The Pale Fox (1965).
Тақырыптар
Оның ең басты тақырыптары қасиетті патшалық, бірінші туған баланың мәртебесі, ананың інісі мен сіңілісі мен олардың ұлдары арасындағы қарым-қатынас, еңбектің бөлінуі, неке және догон қоғамында жаңбыр шақырушының статусы секілді ұғымдарға арналған. Рәсімнің әр эпизоды тек алты онжылдықта бір рет орындалатындықтан, Дитерленнің Сиги циклын жазбаға түсіруі догон халқына олар бұрын тек бөлік-бөлікпен ғана көрген рәсімдердің толық тізбесін көруге және түсінуге мүмкіндік береді деп есептелді.
Зерттеу
Дитерлен өзінің этнографиялық зерттеулерін 1941 жылы Малидің Бандиагара аймағында бастады. Ең көп дау тудырғаны – Дитерленнің Гриаулмен бірлесіп догон астрономиясы туралы жариялаған еңбектері болды, онда олар ақ ергеш жұлдызының, Сириус В-нің (ол Ит Жұлдызы деп те аталады) бар екендігі туралы ежелгі білімді жариялады, бұл жұлдыз қалың көзбен көрінбейді. Бұл ежелгі жергілікті білім (Номмо) және шетелдіктердің догон тайпасымен байланыста болған болуы мүмкін деген пікірді Роберт К. Г. Темпл «Сириус құпиясы» (1976) және Том Роббинс «Бақа пижамасында жартылай ұйықтаған» (1995) кітаптарында кеңінен таратты. Скептик және ғарыш саласының журналисі Джеймс Оберг 1982 жылы догон тайпасының құпиясын зерттеген кезде Гриаулдың догон астрономиясы туралы күмәнді әңгімелерін нақтылай да, жоққа да шығара алмады. Голланд антропологі В. Э. А. ван Бек догон тайпасымен жеті жыл жұмыс істегенімен, Гриаул мен Дитерленнің зерттеу нәтижелерін қайталай алмады. Ол Гриаул мен Дитерленнің зерттеу әдістерін қатаң сынап, олардың нәтижелерін түсіндірді («Dogon Restudied», 1991). Марсель Гриаулдың қызы және әріптесі Женевье Каламе-Гриаул әкесін қорғап, ван Бектың сын-пікірін қабылдамады.
Академиялық мансап
Дитерлен Париждегі Сорбоннадағы Ecole Pratique des Hautes Etudes оқу директоры қызметін де атқарды, CNRS ұлттық ғылыми зерттеулер орталығының негізін қалаушы мүшесі болды және Жан Рух құрған Этнографиялық фильмдер комитетінің президенті болды (ол осы комитетпен бірге маңызды этнографиялық фильмдер жасады). 1978 жылы жарық көрген құрмет көрсету жинағында (Systèmes de signes: Textes réunis en hommage à Germaine Dieterlen) Мейер Фортес пен Клод Леви-Стросс жазған мақалалар жарияланды. Дитерлен Марсель Гриаул сияқты танымал этнографиялық кино режиссерлерімен де жұмыс істеді. Мэри Дуглас Дитерленнің француз антропологиясына қосқан үлесін "Догон мәдениеті – құпия және сырлы" (Dogon Culture – Profane and Arcane, 1968) және "Догондар туралы" (If the Dogon, 1975) еңбектерінде талдады. Догон халқы Гермен Дитерленге Марсель Гриаулмен бірлесе атқарған еңбегінің құрметіне Мадам л'Этернел (Мәңгілік әйел) деген есім берді.