Кіріспе

Боливиялық еңбек қозғалысының қайраткері және саясаткері Хуан Лечин Окендо (18 мамыр 1914 – 27 тамыз 2001) – еңбек одақтарының жетекшісі, 1944 жылдан 1987 жылға дейін Боливияның кеншілер федерациясының (FSTMB) төрағасы, ал 1952 жылдан 1987 жылға дейін Боливияның Жұмысшылар одағының (COB) басшысы болды. Сонымен қатар, ол 1960-1964 жылдар аралығында Боливияның 29-шы вице-президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Лечин Сириядан келген иммигрант әке мен Боливиялық анадан Ла-Пас департаментіндегі Корокоро қаласында дүниеге келді. Ол Катави және Siglo XX қалайы кен орындарында жұмыс істеді, екеуі де тау-кен саудагері Симон Итурри Патиньоға тиесілі болған. Кен орындарында токарь болып жұмыс істеген кезде, ол таулы аймақтағы жұмысшылардың көпшілігінің өте қиын жағдайда екенін білді.

Кәсіптік және еңбек белсенділігі

1940 жылдары ол жаңадан қалыптасқан еңбек қозғалысына қатысып, Троцкишіл саяси партия – Революциялық жұмысшылар партиясына (РЖП) қосылды. 1944 жылы Лечин Оруроның Хуануни қаласында кеншілердің съезін басқарды, нәтижесінде FSTMB құрылды. Лечин кәсіподақтың атқарушы хатшысы болып сайланды. Осы кезде ол Троцкишіл РЖП-мен жақсы қарым-қатынас сақтай отырып, Революциялық ұлтшыл қозғалысына (РҰҚ) қосылды. 1952 жылғы Боливиялық Ұлттық революциядан кейін Лечин Кендер және Мұнай министрі болып тағайындалды. Ол сондай-ақ жұмысшы одақтарының бас федерациясы – Central Obrera Boliviana (COB) құрылтай съезін басқарды және оның атқарушы хатшысы болып сайланды. Революцияда маңызды рөл атқарғандықтан және режимнің тұрақтылығын сақтау үшін, олигархиялық/әскери қарсылыққа қарсы жұмысшылар жасақтарына қаруды тұрақты түрде беруді жақтағандықтан, ол қоғамның ең төменгі топтары арасында өте танымал болды. Шындығында, ол Виктор Паз Эстенссородан басқа РҰҚ-тың ең харизматикалық және танымал көшбасшысы еді. Бұған қоса, ол үкімет басшыларының қалғанына қарағанда әлдеқайда радикалды саяси көзқараста болды (марксистік идеялармен). Бұл партия ішіндегі шиеленістерге және еңбек мәселелері мен жеке амбициялар бойынша келіспеушіліктерге әкеп соқты. Президент Эрнан Силес Зуасоның күшейе берген консервативтік саясатына наразылық білдіре отырып, 1950 жылдардың соңында Лечин билеуші партия ішінде солшыл оппозиция құра бастады. Бұл шиеленісті азайту және партияның ыдырауын болдырмау үшін Паз зейнетке шығудан қайтып, 1960 жылғы президенттік сайлауда РҰҚ-қа жетекшілік етуге көндірілді. Келісімге ұмтылған Паз Лечинді өзінің вице-президенттікке үміткері етіп таңдады, көрінетін болса, Лечин 1964 жылы президенттікке үміткер болады деген уәде берген. Бірақ Лечиннің саяси мәселелерде келісімге келмейтін мінезі Пазды уәдесінен бас тартуға және 1964 жылғы съезде вице-президент Лечинді РҰҚ-тан шығаруға итермеледі. Осыдан кейін Лечин Ұлттық солшылдардың революциялық партиясын (ҰСРП) құрды.

Қайталанған жер аударылу

Бір қызығы, солшылдардың белсенді қайраткері Хуан Лечин 1964 жылы МНР үкіметін құлатқан әскери төңкерілді қолдады. Бірақ көп ұзамай ол елден қуылды. 1971 жылы ол қайта оралып, реформашыл генерал Хуан Хосе Торрес қолдаған революциялық съезд – Халық Ассамблеясының төрағасы болып сайланды. Лечиннің рөлі тағы да шиеленісті болды, себебі ол қалыптасқан жүйеге балама (кәсіби одақтар мен Ассамблея негізіндегі, кеңестерді еске түсіретін) параллель құрылым жасауға тырысты. Сол жылы Торрес құлатылғаннан кейін Лечин тағы да елден қуылды және 1978 жылғы демократиялық жаңаруға дейін қайтып келмеді. Ол кезде ол қартайып, елдегі беделі мен сайлаудағы тартымдылығын жоғалтқан еді. Дегенмен, ол кеншілер арасында өте танымал болды және олардың жетекшісі болып, сондай-ақ қуатты Боливия жұмысшылар одағының (COB) төрағасы болып қайта сайланды. 1980 жылы ол PRIN партиясынан президенттікке кандидат болды, бірақ сайлауда үлкен сәтсіздікке ұшырады. Бірақ бәрібір, тағы бір әскери төңкеріс (бұл жолы Луис Гарсия Меза басқарған) оны үшінші рет елден кетуге мәжбүр етті.

Демократияға көшу

1982 жылы демократия қайта орнатылғанда Лечин және ФСТМБ мен КОБ-тың басқа да көшбасшылары саяси аренаға оралды. Елдегі еңбек қозғалысының жетекшісі ретіндегі лауазымына қайта келген соң, ол президент Эрнан Силес Зуасоның (1982–85) экономикалық саясатын қатаң сынады, оның қиын жағдайдағы үкіметін ауыр еңбек тақиялары мен басқа да қарсылық шараларымен құлатуға жақын болды. Лечин Виктор Паз Эстенсороның неолибералдық басшылығына да қарсы күресті, ол 1985 жылдан 1989 жылға дейін төртінші мерзімде қызмет етті. Паз Эстенсороның елдегі қалайы кендерінің көп бөлігін жабуы (өндіріс төмендегенімен және әлемдік бағалардың құлауына байланысты) кәсіподақтар ішіндегі қақтығыстарға әкелді. 1987 жылы 73 жасқа толған Лечин ФСТМБ төрағалығынан зейнетке шықты және КОБ төрағасы сайлауда жеңіліске ұшырады. ФСТМБ-де оның орнын Filemón Escobar, ал КОБ-де Genaro Flores басты. Хуан Лечин Окендо 2001 жылдың тамызында 87 жасында дүниеден өтті.

Мұра

Лечин – көптеген дау тудырған, бірақ сөзсіз маңызды тарихи тұлға. Оны көптеген адамдар жек көріп, ал басқалары дерлік соқыр сеніммен ерді. Оған тағылған негізгі айып – ол жұмысшы табының мүддесіне ең жақын болған үкіметтерді (Паз Эстенсоро, Торрес, Силес Зуазо 1982-1985 жылдары) тұрақсыздандыруға бейімділік танытқан, ал ең консервативті оңшыл үкіметтерге (Барриентос, Банзер, Гарсия Меса) өте құрметпен қарады, кем дегенде, елден қауіпсіз шығар кезге дейін.