Геттинген манифесі: Батыс Германияның ядролық қаруға қарсы тұруы
Göttingen Manifesto
Гёттинген манифесті: Батыс Германияның ядролық қаруға қарсы 1950-жылғы жарияланымы. Хант, Борн, Гейзенберг сынды ғалымдардың суық соғыс кезеңіндегі ұстанымы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Геттинген манифесті – 1950-ші жылдары, суық соғыстың басында, Батыс Германияның үкіметі (канцлер Аденауэр басшылығымен) Батыс Германия армиясын тактикалық ядролық қарумен қаруландыруды ұсынған кезде, 18 жетекші ядролық ғалымның (олардың ішінде Нобель сыйлығының лауреаттары Отто Хан, Макс Борн, Вернер Гейзенберг және Макс фон Лау) наразылық білдірген жарияланымы болды.
The Göttingen Manifesto was a declaration of 18 leading nuclear scientists of West Germany (among them the Nobel laureates Otto Hahn, Max Born, Werner Heisenberg and Max von Laue) against arming the West German army with tactical nuclear weapons in the 1950s, the early part of the Cold War, as the West German government under chancellor Adenauer had suggested.
Тарихи жағдай
Екінші дүниежүзілік соғыста қол қойған ғалымдардың кейбіреулері нацистік режимнің ядролық зерттеу жобасы – «Уранverein»-нің мүшелері болды. Соғыс АҚШ-тың Хиросима және Нагасаки қалаларын ядролық қарумен жоюымен аяқталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «суық соғыс» басталды. 1953 жылы сутекті бомба ойлап табылды. Көп ұзамай екі үлкен держава – АҚШ және КСРО – «ашықтан қыру» әлеуетіне ие болды. Бүкіл әлемде, әсіресе суық соғыстың шекаралық мемлекеттерінде ядролық соғысқа қатысты үлкен қорқыныш болды. Германия екіге бөлінді, және екі Германия мемлекеті де суық соғыста шекаралық мемлекеттер болып саналды. 1955 жылдың мамыр айында Батыс Германия тәуелсіз мемлекет болып, НАТО-ға қосылды. Ол 1955 жылы өзінің әскерін – Бундесверді құрды. Батыс Германияның қайта әскериленуіне қарсы көптеген наразылықтар болды. 1956 жылы Шығыс Германия өзінің әскерін – «Nationale Volksarmee» (NVA) құрды. Корея соғысы аяқталғаннан кейін НАТО-ның назары Еуропаға ауысты. НАТО арқылы АҚШ 1955 жылдың наурыз айында Батыс Германияға алғашқы ядролық қаруын орналастырды. Бұл 1956 жылы Батыс Германияның жаңадан құрылған армиясы (Бундесвер) үшін ұқсас қабілеттерді дамыту туралы ұсыныстарға әкелді. Франц Йозеф Штраус 1955 жылы ядролық энергия министрі, ал 1956 жылы қорғаныс министрі болып тағайындалды. Оның міндеті Батыс Германияның қорғаныс күштерін нығайту болды. Неміс ядролық физиктері, соның ішінде Отто Хан және Карл Фридрих фон Вайцзекер Германия саясаткерлерін ядролық қаруды кеңейтуден бас тартуға көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз болды. 1957 жылдың 5 сәуірінде канцлер Конрад Аденауэр баспасөз мәлімдемесінде тактикалық ядролық қаруды «өте зиянсыз қару» деп бағалады. Альберт Швейцер Манифестке жауап ретінде 1957 жылдың 23 сәуірінде кеңінен таратылған «Ар-ождан туралы декларация» сөйледі.
In the Second World War some of the signing scientists had been members of the Uranverein, a nuclear research project of the Nazi regime. The war ended with the nuclear destruction of the cities of Hiroshima and Nagasaki by the United States. After World War II the Cold War began. In 1953 the hydrogen bomb was invented. A short time later both superpowers, the United States and the Soviet Union, had a so called overkill potential. In the whole world and especially in the frontier states of the Cold War there was a great fear of nuclear war at that time. Germany was divided, and both German states were frontier states in the Cold War. In May 1955, West Germany became a sovereign nation and joined NATO. It founded its own army, the Bundeswehr, in 1955. There were many protests against the remilitarisation of West Germany. In 1956 East Germany founded its own army, the Nationale Volksarmee (NVA). Following the end of the Korean War, NATO's focus shifted to Europe. Through NATO, the United States deployed its first nuclear weapons in West Germany in March 1955. This led to proposals for the development of similar capabilities for newly created West German army (Bundeswehr) in the course of the year 1956. Franz Josef Strauss, appointed Federal Minister of Nuclear Energy in 1955, and Defence Minister in 1956, was charged with building up the West German defence forces. Attempts by German nuclear physicists, including Otto Hahn and Carl Friedrich von Weizsäcker, to dissuade Germany politicians from nuclear expansion were felt to be unsuccessful. On April 5, 1957 chancellor Konrad Adenauer trivialized tactical nuclear weapons in a press release as “especially harmless weapons”. Albert Schweitzer followed the Manifesto with his Declaration of Conscience speech, broadcast widely on 23 April 1957.
Манифест
Төменде қол қойған ядролық зерттеушілер Бундесверді ядролық қарумен жабдықтау жоспарларына қатты алаңдауда. Біріміз бірнеше ай бұрын тиісті федералды министрге өз алаңдаушылығымызды білдірдік. Бүгін бұл мәселе жұртқа белгілі болды. Сондықтан төменде қол қойғандар сарапшыларға мәлім, бірақ көпшілікке жеткіліксіз таныс фактілер туралы айтуға міндеттіміз. 1) Тактикалық ядролық қарудың құрылыс күші атом бомбасымен бірдей. Олар «тактикалық» деп аталуының себебі – олар азаматтық тұрғын үйлерге ғана емес, сонымен қатар жаяу әскерлеріне де қолданылуы мүмкін. Кез келген тактикалық ядролық қарудың әсері Хиросиманы жойған алғашқы атом бомбасымен шамалас. Тактикалық ядролық қару жеткілікті мөлшерде болғандықтан, олардың құрылыс күші жалпы алғанда одан да зор. Олар тек қана жақында жасалған бомбалармен, әсіресе сутек бомбасымен салыстырғанда «кішкентай» ғана. 2) Стратегиялық ядролық қарудың адам өміріне қауіп төндіретін әсерлерінің дамуына табиғи шектеу жоқ. Бүгін тактикалық ядролық қару шағын қаланы жоя алады, ал сутек бомбасы Руры аймағы сияқты бүкіл өңірді тұруға жарамсыз ете алады. Бүгін Батыс Германияның халқын H бомбасынан шыққан радиоактивтілікпен жоюға болады. Біз үлкен халықты осы қауіптен қорғаудың техникалық жолын білмейміз. Осы оқиғалардың саяси салдарының болжау қиын екенін жақсы түсінеміз. Біз саяси мәселелермен айналыспаймыз, сондықтан ешкім де бізден мұндай әрекет күтпейді. Біздің мамандығымыз – таза ғылым және оның қолданылуы, осы арқылы көптеген жастарды біздің саламызға тартамыз, бұл бізге осы іс-әрекеттердің салдарына жауапкершілік жүктеуді талап етеді. Сондықтан біз барлық саяси мәселелерге үнсіз қала алмаймыз. Біз батыс әлемінің коммунизмге қарсы тұруын қолдаймыз. H бомбасынан қорқу әлемде бейбітшілікті сақтауға және әлемнің бір бөлігінде еркіндіктің сақталуына көмектеседі деп есептейміз. Алайда, бұл бейбітшілік пен еркіндік ұзақ мерзімді тұрақты емес, ал осы жағдайдың күйреуі қатаң салдарға әкелуі мүмкін. Бізде үлкен державаларға нақты саяси ұсыныстар жасауға қабілетіміз жоқ. Біз Федеративтік Республика сияқты шағын елді ең жақсы қорғау және әлемде бейбітшілікті сақтау үшін кез келген түрдегі ядролық қаруға тыйым салу қажет деп санаймыз. Қай жағдайда болсын, төменде қол қойғандардың ешқайсысы ядролық қарудың кез келген түрін жасауға, сынауға немесе қолдануға қатысуға дайын емес. Сонымен қатар, ядролық энергияны бейбіт мақсатта дамыту бойынша бірлесіп жұмыс істеуді жалғастыру өте маңызды деп санаймыз. Фриц Бопп, Макс Борн, Рудольф Флейшман, Вальтер Герлах, Отто Хан, Отто Хаксель, Вернер Гейзенберг, Ханс Копферман, Макс Лауэ, Хайнц Майер Лейбниц, Йозеф Маттаух, Фридрих Панет, Вольфганг Пол, Вольфганг Рицлер, Фриц Штрассман, Вильгельм Вальхер, Карл Фридрих Фр. Weizsäcker, Karl Wirtz.
The undersigned nuclear researchers are deeply concerned with the plans to equip the Bundeswehr with nuclear weapons. Some of us have raised our concerns a few months ago with the appropriate federal minister. Today the debate on this question has become general knowledge. The undersigned therefore feel the requirement to speak up about facts known to experts, but which seem to be inadequately known to the public. 1) Tactical nuclear weapons have the same destructive effect as normal atomic bombs. They are "tactical" only insofar as they are applied not only to civilian residences, but also to ground troops. Every single tactical nuclear weapon has a similar effect to the first atom bomb which destroyed Hiroshima. Since tactical nuclear weapons are available in significant numbers their destructive effect is on the whole much larger. They are only "small" in comparison to recently developed bombs, principally the hydrogen bomb. 2) There is no natural limit for the development of life threatening effects of strategic nuclear weapons. Today a tactical nuclear weapon can destroy a small city, and a hydrogen bomb can render an entire region such as the Ruhr Valley uninhabitable. Already today, one can probably wipe out the entire population of West Germany with the radioactivity from H bombs. We know of no technical means to protect a large population from this threat. We realise how difficult it is to foresee the political consequences of these facts. Since we are apolitical, no one expects us to do so. Our profession, i. e. pure science and its application, through which we bring many young people into our fold, leaves us with the responsibility for the potential effects of these actions. Therefore we cannot remain silent to all political issues. We align ourselves with the freedom that the Western world represents against Communism. We cannot deny the fear of the H bomb contributes to the maintenance of peace in the whole world, and freedom in part of the world. However this form of peace and freedom is in the long term untenable, and the collapse of this situation is potentially deadly. We have no expertise to make concrete political suggestions to the superpowers. We believe that a small country such as the Federal Republic is best protected, and world peace most assisted when nuclear weapons of any type are banned. In any case, none of the undersigned are prepared to participate in the creation, testing or deployment of any type of nuclear weapon. At the same time we feel it is extremely important that we continue to work together on the peaceful development of nuclear energy. Fritz Bopp, Max Born, Rudolf Fleischmann, Walther Gerlach, Otto Hahn, Otto Haxel, Werner Heisenberg, Hans Kopfermann, Max v. Laue, Heinz Maier Leibnitz, Josef Mattauch, Friedrich Paneth, Wolfgang Paul, Wolfgang Riezler, Fritz Straßmann, Wilhelm Walcher, Carl Friedrich Frhr. v. Weizsäcker, Karl Wirtz