Кіріспе

Жаза мен сыйақыны қолдану метафорасы "көкөшім мен таяқ" деген тіркес – қалаған мінез-құлықты қозғау үшін сыйақы мен жазаның үйлесімін қолдану метафорасы. Саясатта "көкөшім немесе таяқ" кейде реалистік тұжырымдама бойынша жұмсақ және қатты күшті білдіреді. Осы контексте көкөшім – мемлекеттер арасындағы экономикалық немесе дипломатиялық көмекке берілген уәде, ал таяқ – әскери әрекетке қатысты угроза болуы мүмкін.

Шығу тегі

"Кәпіршік пен таяқ" терминіне қатысты ең алғашқы ағылшын тіліндегі сілтемелер 19 ғасырдың ортасындағы авторлардың жазбаларында кездеседі. Олар өз кезегінде сол кездегі есектер арасындағы жарысты бейнелейтін карикатураға немесе мультфильмге сілтеме жасады. Жеңіліс тапқан жокей жылқысын "қара тікенді бұтақтармен" ұрып, оны қозғауға тырысады, ал жарыстың жеңімпазы жалауына отырып, демалады және әшекейлі таяғының артқы ұшын ұстап тұрады. Шындығында, кейбір ауызша дәстүрлерде морковканың орнына репа есектерді азғыру үшін қолданылған. Он жылдардан кейін, 1938 жылдың 6 шілдесінде Уинстон Черчилль жазған хатында: "Осылайша, таяқтан бастап кәпіршікке дейін, барлық тәсілдермен әлсіз австриялық есек нацистердің көлігін көлбеу жолмен сүйреп әкеледі" делінген. Оңтүстік жарты шар 1947 және 1948 жылдары Австралия газеттеріндегі екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өнімділікті арттыру қажеттігі туралы пікірлер арқылы бұл туралы білді. АҚШ-та кең таралған мерзімдік басылымдарда бұл идиома алғаш рет 1948 жылдың 11 желтоқсанында жарияланған "The Economist" журналында және сол жылы Ресей экономикасы туралы жазған "Daily Republic" газетінің мақаласында қолданылды. Немец, орыс және украин тілдеріндегі ұқсас идиома "қанты бар нан мен қамшы" деп аударылады.