Кіріспе

Иран археологы Езатолла Негабан (عزت‌الله نگهبان; 1 наурыз 1926 – 2 ақпан 2009) – ирандық археолог, ирандық қазіргі заманғы археологияның әкесі деп танылады.

Өмірбаян

Профессор Езат О. Негабан Иранның Ахваз қаласында дүниеге келген. Фируз Бахрам орта мектебін бітіргеннен кейін, 1949 жылы Тегеран университетінде археология мамандығы бойынша бакалаврді бітіріп, 1954 жылы Чикаго университетінде Дональд Маккоунның жетекшілігімен диссертациясын қорғағаннан кейін археология мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. 1955 жылы Тегеран университетінің археология кафедрасының доценті болып тағайындалды, ал 1962 жылы профессор болды. 1967-1978 жылдары кафедра меңгерушісі, ал 1975-1979 жылдары әдебиет және гуманитарлық факультет деканы болды. 1960-1965 жылдары Иран археологиялық қызметінің техникалық директоры, 1965-1979 жылдары Иран Мәдениет министрлігінің техникалық кеңесшісі қызметін атқарды. 1980 жылдан 2000 жылға дейін Пенсильвания университетінің университет мұражайында қонақ куратор болып жұмыс істеді. Ол Иранның көптеген ежелгі ескерткіштерінде, соның ішінде Марлик (Рудбар маңында), Хафт-Тепе (Суза және Ахваз маңында) қазбаларында бас ғалым болып жұмыс істеді, Ахвазда қазбалардан табылған жәдігерлерді көрсету үшін мұражай құрды, ал Хамадан облысында студенттерге арналған оқу орталығы ашылды. Профессор Негабанның Иран археологиясына қосқан маңызды үлесі – Тегеран университетінің археология кафедрасының оқу бағдарламасын реформалау және Археология институтын құру болды. Археология кафедрасына тағайындалғаннан бастап, ол осы салаға ғылыми тәсілді енгізуді және қолдауды қабылдады. 1967 жылы кафедра меңгерушісі болғаннан кейін, ол оқу бағдарламасын қайта құрды, оның маңызды бөлігі – барлық студенттер үшін міндетті далалық жұмыстар. Мұны жеңілдету үшін ол Сафавилердің қалпына келтірілген керуенсарайы орналасқан Қазвин жазығында кафедраның далалық мектебінің базалық лагерін құрды және Иранның археологиялық қызметінен далалық жұмыстар жүргізуге ұзақ мерзімді рұқсат алды. Кафедраға маңызды тәжірибелік компонентті енгізгеннен кейін, ол магистрлік бағдарламаны енгізді, оның ішінде Хузестан облысындағы Хафт-Тепе қазбасында қысқы маусымда қосымша далалық жұмыстар жүргізілді. Ол 1959 жылы құрған және 1979 жылға дейін директоры болған Археология институты оқытушылар мен студенттерге кеңселер, зертханалар мен кітапханалармен қамтамасыз ету арқылы осы жақсартуларда маңызды рөл атқарды, олар далалық жұмыстардың нәтижелерін талдау және мақалалар жариялау үшін пайдаланылды. Ол осы жетістіктерін шетелде докторлық диссертацияларын қорғау үшін студенттерге стипендиялар беру арқылы арттырды. Ол сондай-ақ Агата Кристидің бұрынғы күйеуі, британдық археолог сэр Макс Маллоуанның жақын досы болды.