Кіріспе

Токио Олимпиадасы (жап. 東京オリンピック, Tōkyō Orinpik) – Кон Ичикаваның режиссерлік жұмысы, 1964 жылы Токиода өткен жазғы Олимпиада ойындарын көрсететін 1965 жылғы жапондық деректі фильмі. Лени Рифеншталдың 1936 жылы Берлинде өткен жазғы Олимпиада ойындарын суреттеген "Олимпия" фильмі сияқты, Ичикаваның туындысы да деректі фильмдердегі кинематографиялық табыс деп есептеледі. Дегенмен, "Токио Олимпиадасы" жеңіске және нәтижелерге емес, ойындардың атмосферасына және спортшылардың адамдық жағына көбірек назар аударады. Бұл фильм "Өлмей тұрып көру керек 1001 фильм" кітабына енген санаулы спорттық деректі фильмдердің бірі.

Өндіріс тарихы

1964 жылғы жазғы Олимпиада жапон үкіметі үшін өте маңызды деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның инфрақұрылымының көп бөлігі қиратылған еді, ал Олимпиада Жапонияны әлемге қайта таныстыруға және жаңадан жаңғыртылған жолдар мен өнеркәсібін, сондай-ақ дамып келе жатқан экономикасын көрсетуге мүмкіндік берді. 1896 жылғы жазғы Олимпиададан бастап барлық Олимпиада ойындары осы немесе басқа деңгейде фильмге түсірілді, көбінесе Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) ұрпақ үшін сақтау мақсатымен қаржыландырды. 1964 жылғы Олимпиада үшін жапон үкіметі өз фильмін қаржыландыруға шешім қабылдады және бастапқыда Акира Куросаваны шақырды, ол «Икиру» және «Жеті самурай» сияқты фильмдерінің арқасында сол кезде әлемдегі ең танымал жапон режиссері болатын. Алайда, Куросаваның толық бақылауды ұнатуы – ол фильмді ғана емес, ашылу және жабылу салтанатын да өзі басқаруды талап етті – оның жұмыстан босатылуына әкелді. Осыдан кейін Ичикава шақырылды, ол жоспарланғаннан ауытқыған өндірістерге араласуымен белгілі болды.

Дау

Ичикаваның Токио Олимпиадасы туралы көзқарасы сол кезде даулы болды, себебі ол Жапон үкіметі фильмнен күткен және қалаған нәрсеге кері келді. Ичикава оқиғалардың кинематографиялық және көркемдік тіркелмесін ұсынды, ол қаржыландырушылар күткен тікелей журналистік, тарихи жазбадан гөрі спортшылар мен көрермендерге көбірек назар бөлді. Осының салдарынан Жапон Олимпиада комитеті Ичикаваны фильмді өз талаптарына сәйкес қайта өңдеуге мәжбүр етті, соңғы, қайта өңделген нұсқасы 93 минутты құрады, ал түпнұсқасы 165 минут болған.

Шығару

Токио Олимпиадасы 20 наурыз 1965 жылы Жапонияда көрсетілімге шықты, таратуын Toho компаниясы жүзеге асырды. Оның бастапқы ұзақтығы 165 минутты құрады және араға үзіліс енгізілді. Фильм 20 қазан 1965 жылы Америка Құрама Штаттарында Pan World Film Exchange және Jack Douglas Enterprises компаниялары арқылы 93 минуттық өңделген нұсқада, сонымен қатар ағылшын тіліндегі баяндамамен шығарылды. Кейіннен 1984 жылы Janus Films және Night Kitchen, Inc. компаниялары фильмді ағылшын тіліндегі субтитрлермен қайта жариялады. Фильмнің 125 минуттық нұсқасы, ағылшын тіліндегі баяндамамен, YouTube-та Олимпиаданың ресми арнасы арқылы көруге болады. Ол "Токио-1964 Олимпиадасының толық фильмі" деп аталады, бірақ бұл нұсқа бастапқы нұсқадан шамамен 45 минутқа қысқа. 2020 жылдан бастап Олимпиада арнасының веб-сайтында түпнұсқа жапондық шығарылымның қалпына келтірілген, толық және өңделмеген нұсқасы қолжетімді.

Кассалық жинақ

Фильм бастапқыда жапон кинотеатрларында жалдаудан түскен кірісі болды, онда ол 7,5 миллион көрерменге жетті. Кейіннен ол мектептер мен қоғамдық залдарда көрсетілді, нәтижесінде тағы 16 миллион адам көріп қалды. Бұл оның жалпы кассалық табысын 23,5 миллионға жеткізді, бұл Жапониядағы кассалық түсімі бойынша ең табысты фильмнің рекорды болды. Бұл рекордты кейіннен Хаяо Миядзакидің "Рухтар әлемі" (2001) аниме фильмі де қайталады. Францияда фильм 993 555 билет сатты, осылайша Жапония мен Францияда сатылған билеттердің жалпы санына жетті.

Қабылдау

Фильм өте жоғары бағаланып, Лени Рифеншталдың "Олимпиада" фильмімен бірге Олимпиада туралы ең жақсы фильмдердің бірі және жалпы алғанда, барлық уақыттағы ең жақсы спорттық деректі фильмдердің бірі саналады. Оның спортшылар мен көрермендердің адамдық жағына назар аударуы, нәтижелерді тіркеумен шектеліп қалмай, физикалық еңбек, құштарлық, жеңістің қуанышы мен жеңілістің көңіл көншіліксіздігін көрсетуі ерекше жаңалық болды, ал зум объективтер мен жақын кадрларды қолдану спортты түсіруде жаңа стандарт орнатты. Rotten Tomatoes фильм туралы шолулар жинағындағы 11 шолу негізінде, сыншылардың 100% оң пікір білдірді. Ичикава Халықаралық Олимпиада комитеті тарапынан Олимпиадалық құрмет дипломымен марапатталды.

Коммерциялық қол жетімділік

Ол Солтүстік Америкада 2002 жылы The Criterion Collection арқылы DVD форматында жарық көрді, бірақ 2007 жылы басылымнан алынып тасталды. Ол eBay-де жиі кездесетін, бірақ көбінесе 70 доллар шамасында сатылатын. Ұлыбританияда Tartan Video арқылы шығарылды, бірақ ол да басылымнан шығарылды. 2004 жылы Тохо компаниясы арқылы Жапонияда DVD-де жарық көрді. 170 минуттық кинотеатрлық нұсқасынан өзге, 148 минуттық "40 жылдық мерекелік басылымы" да болды, ол режиссерлік кесім деп есептелді. Бұл нұсқа Жапониядан тыс жерлерде қолжетімді емес. 2013 жылы ресми Олимпиадалық YouTube арнасы ағылшын тіліндегі түсіндірмемен 125 минуттық өңделген нұсқасын интернетке жүктеді. 2017 жылдың желтоқсанында The Criterion Collection, МОК-тың эксклюзивті лицензиясы бойынша, Blu-ray және DVD форматында "Олимпиадалық фильмдердің 100 жылы: 1912–2012" жинағын шығарды, оның құрамында "Токио Олимпиадасы" фильмі де бар. Ичикаваның деректі фильмі кейіннен жеке таратпа ретінде қайта жарық көрді. 2019 жылы ресми Олимпиада арнасының сайты толық түпнұсқа нұсқасының цифрлық түрде қалпына келтірілген және өңделмеген көшірмесін интернетке шығарды.