Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пикттер патшасы 785–789
Pictish king 785–789
Коналл мак Тайдг (шамамен 807 жылы қайтыс болды) (Коналл Тадк ұлы) – 785 жылдан 789 жылға дейін пиктер патшасы болған. Коналл туралы мәліметтер өте аз. Ол 800 жылдары Солтүстік Британия тарихының ең сенімді дереккөздері саналатын ирландиялық жылнамаларда екі рет еске алынады. Сондай-ақ ол кейінгі патшалар тізімдерінде де кездеседі.
Conall mac Taidg (died c. 807) (Conall son of Tadc) was a king of the Picts from 785 until 789. Very little is recorded of Conall. He is mentioned twice by the Irish annals, the most reliable source for the history of northern Britain in the years around 800. He also appears in later king lists.
Жылнамалар
Ирландия тарихнамасы кейінгі қолжазбаларда ғана сақталған. Олардың ішінде Ольстер жылнамасында Коналл туралы екі хабар бар. Біріншісі, 789 жылға датыланған, «пиктілер арасындағы шайқас, онда Тадк ұлы Коналл жеңіліп, қашып құтылды; ал Константин жеңіске жетті» деп жазылған. Мұндағы Константин – Фортриу патшасы Каустантин мак Фергуса (820 жылы қайтыс болған). Екіншісі, 807 жылы, «Тадк ұлы Коналлдың Кенн-Тирде Аедакан ұлы Коналлдың қолынан қаза тапқаны» туралы хабарлайды. Кенн-Тир – бұл Кинтайрдың ежелгі ирланд тіліндегі атауы, ал Аедакан ұлы Коналл көбінесе Коналл мак Аедайн деп аталады.
The Chronicle of Ireland survives only in later manuscripts. Of these, the Annals of Ulster contain two reports of Conall. The first, dated to 789, records "a battle between the Picts, in which Conall son of Tadc was defeated and escaped; and Constantín was victor". Constantín here is Caustantín mac Fergusa (d. 820), king of Fortriu. The second, in 807, reports "the killing of Conall son of Tadc, by Conall son of Aedacán in Cenn Tíre". Cenn Tíre is the Old Irish language form of Kintyre and Conall son of Aedacán is usually called Conall mac Áedáin.
Патшалық тізімдері
Кейінгі дәлелдер патшалар тізімдерімен және ирланд тарихи жазбаларымен ұсынылады. Олардың ең ертесі тоғызыншы ғасырда жинақталған болуы мүмкін, бірақ сол мерзімге дейінгі қолжазбалардың ешқайсысы сақталған жоқ. Синхронизмдер тізімі, яғни белгілі, мерзімі анықталған оқиғалар тізімі, ирланд патшаларының тізімдерін шотландтық тізімдермен сәйкестендіру үшін қолданылды. Бұл тізім он бірінші ғасырда Фланн Майнистрех (Flann of Monasterboice) (1056 ж. қайтыс болған) деп аталатын ирланд жазушысына жатқызылды және тағы бір патшалар тізімін ұсынады. Фланнның екі қолжазбасында Аэд Алланның (743 ж. қайтыс болған) және Аэд Финдлиаттың (789 ж. қайтыс болған) өлімі арасында "Шотландияда он алты патша болған" делінеді. Бұл он алты патша Дунгал мак Селбегпен басталып, Кеннет МакАльпинмен аяқталады. Коналл есімді екі патша, "Коналл Коем және оның інісі Коналл" Домналь мак Каустантин мен оның әкесі Каустантин мак Фергуза арасында билік құрған, ал Каустантин мак Фергуза 789 жылы Коналлды жеңген Фортриу патшасы болған. Ішкі мәліметтерге сүйенсек, он бірінші ғасырдың соңында жазылған Дуан Альбанах, Домналдан кейін екі Коналлды, содан кейін Каустантинды көрсетеді. Жалпы алғанда, Дуан мен Фланн Даль Риатадағы патшалардың мұрагерлік тізбегін баяндауға тырысқан деп есептеледі. Коналл ешбір сақталған генеалогиялық материалда кездеспейді, бірақ бұл сол кезең үшін тән жағдай. Попплтон қолжазбасындағы пикті патшаларының тізімінде кейбір нұсқаларында Тарлааның ұлы Канаул, Танның ұлы деп көрсетілген, ал басқаларында мүлдем жоқ. Бұл Канаулды көбінесе Коналлмен теңестіреді. Бұл тізімдер осы патшаның Каустантин мак Фергузадан бұрын бес жыл билік еткенін көрсетеді.
Later evidence is provided by king lists and by Irish historical writings. The earliest of these may have been compiled during the ninth century, but none survives a manuscript of that date. A list of synchronisms i. e., a series of known, datable events used to align Irish lists of kings to Scottish ones—was attributed to an Irish writer called Flann Mainistrech (Flann of Monasterboice) (d. 1056) in the eleventh century and provides another list of kings. Two manuscripts of Flann's work state that there were "sixteen kings in Scotland" between the death of Áed Allán (d. 743) and the death of Áed Findliath (d. 789). These sixteen begin with Dúngal mac Selbaig and end with Kenneth MacAlpin. Two kings named Conall, "Conall Coem, and another Conall, his brother", are said to have reigned between Domnall mac Caustantín and his father, Caustantín mac Fergusa, the same king of Fortriu who had defeated Conall in 789. The Duan Albanach, dated on internal evidence to rather later in the eleventh century, follows this by having Domnall followed by two Conalls and then Caustantín. It is generally assumed that the Duan and Flann aim to report the succession of kings in Dál Riata. Conall is not included in any surviving genealogical material, but this is typical for the period. The Poppleton Manuscript Pictish king list includes a king named Canaul son of Tarla'a, son of Tang in some versions but simply omitted from others. This Canaul has generally been identified with Conall. The lists assign a reign of five years to this king who precedes Caustantín mac Fergusa.
Пиктар патшасы ма, әлде Даль Риата ма?
Көлеңкелі Коналл мак Тайдждің түсіндірмелері көбінесе Каустантин мак Фергузаға және Альба Королдығының кейінгі пайда болуына қатысты тарихшылардың өзгеріп отыратын пікірлерімен анықталады. Бұл мәселеде соңғы онжылдықтарда консенсус екі рет өзгерген болуы мүмкін, бұрынғысы Уильям Форбс Скеннің тұсынан бері тұрақты болған. Скен Коналлды пиктің патшасы деп көрсеткен, ал кейінгі түсіндірулер оны бірінші пиктің патшасы, содан кейін Каустантин оны қуғаннан кейін Даль Риатадағы патша деп санады. Жақындағы түсіндірулер оны Аргиллдегі патша деп көрсетеді, бірақ міндетті түрде бас патша емес.
Interpretations of the shadowy Conall mac Taidg are determined largely by the shifting views of historians with regard to Caustantín mac Fergusa and the later origins of the Kingdom of Alba, a subject where the consensus may have changed twice in the last few decades having previously been stable since the time of William Forbes Skene. Skene made Conall a king of the Picts, later reinterpretations made him first a king of the Picts, then, following his expulsion by Caustantín, a king in Dál Riata. Recent reinterpretations make him a king in Argyll throughout, but not necessarily the chief king.