Кіріспе

1937 жылғы фильм

"Pépé le Moko" (пе. - пе лə мо. ко) – 1937 жылы түсірілген француз фильмі, режиссері Жюльен Дювье, басты рөлде Жан Габин. Бұл фильм 1930-шы жылдардағы поэтикалық реализм деп аталатын француз қозғалысының бір үлгісі. Ол Алжирде қашып жүрген, Касбада тұтқындалмайтынына сенетін бір бандиттің қолға түсуін баяндайды.

Сюжет

Пепе Ле Моко (Жан Габин) - екі жылға жуық лабиринтті Касбаға жасырынған қарақшы. Полиция оның бар екендігін білгенімен, оны ұстай алмады, себебі, жергілікті тұрғындар оны қолдап отыр. Касбадағы Пепе өмірі бірқалыпты болады, бірақ одан кету оның тұтқындалуына әкеледі. Инспектор Слиман (Лукас Гриду) Пепемен ерекше қарым-қатынас жасайды және егер ол кетуге тырысса, оны тұтқындауға ант береді. Бір күні кешке Пепе париждік Габи (Мирей Балин) қызын кездестіреді және оған ғашық болады. Осы арада Касбаның тұрғыны Режи полициямен бірлесіп, Пэпедің досы Пьерротты Касбадан шығаруға итермелеу үшін жем ретінде пайдалану жоспарын ұсынады. Слиман Пепедің Габиге деген қызығушылығын түсінеді және онымен бірге Касбаға Пепеді көруге келеді. Пьеро жоғалғанда Пепе мен Режис арасындағы шиеленістік көтеріледі, ал Пепе Режиске қарсы шығады. Габи мен Пепе Касбада қайтадан кездесіп, бірге түн өткізеді. Алайда, Пьеро қайтыс болғанда, Режи өлтіріледі, ал Габи қоштаспай кетеді. Пепе жүйке бұзылуына ұшырайды, бірақ Инес Габидің қайда екені туралы өтірік айтып, оны Касбада ұстайды. Кейінірек Пепе Габиді Касбадан табады және олар қызу кездесуге түседі. Олар келесі күні тағы да кездесуге келіседі. Алайда, Слиман араласып, Габидің күйеу жігітіне Касбаға баруы қауіпті екенін айтады, егер ол кездесуге келмесе, Пепе оны іздеп кетеді деп үміттенеді. Осы ескертуге қарамастан, Габи күйеу жігітіне мән бермей, Пепемен қайтадан кездеседі. Бірақ Слиман Габиге Пепедің өлгенін айтады. Пепе Габиге хат жазады, оны Карлосқа береді және оны қонақ үйіне жеткізуді сұрайды. Кейінірек Пепеге Габидің Слиман өлді деп айтқаннан кейін Алжирден кетіп бара жатқаны туралы хабарланған кезде, ол оны табу үшін Касбадан кетеді. Инес Слиманға Пепедің жоспары туралы айтады, бұл оның портта тұтқындалуына әкеледі. Пепе кеме Габиді алып кетіп жатқанын көріп, өз-өзіне қол жұмсайды.

Өндіріс

Фильмнің түсірілімінің басты бөлігі Париждің жанындағы Жоинвилл-ле-Пондағы Касбаның көшірмесінде өтті, ал Алжирде тек сыртқы түсірілімдер жүргізілді. Басты рөлді сомдаған Мирель Балин фильм түсірілімі кезінде Алжирге ешқашан бармады. Жак Краустың жасаған декорациясы фильмнің оқиға орынын Касбада орнатып берді. Түсірілім орнында аз жұмыс істелгендіктен, Краустың еңбегі фильмнің өндірісінде маңызды рөл атқарды. Ол кезде француз киносында декорацияда түсіруге әуес болды, себебі бұл Краус сияқты суретшілерге көркемдік бақылау мүмкіндігін берді. Дювье декорацияда түсірілгеніне қарамастан, реализм сезімін тудыру үшін түрлі тәсілдер қолданды. Ол Касбаның көрінісін деректі фильмдер сияқты көрнекті етіп көрсетті. Бұл Касбаның толық панорамасын және оның хаотикалық атмосферасын көрсететін ұзақ және қысқа кадрларды қамтыды. Сонымен қатар, Дювье кейіпкерлерге назар аударғанда ұзақ кадрларды пайдаланды. Бұл техника көріністерді нақты уақытта болып жатқандай сезіндірді. Өндірістің тағы бір ерекшелігі – фильм-нуар стилі. Көптеген кадрларда венециялық жалюзилердің көлеңкесі немесе Краустың декорациясының басқа да элементтері бар, олар кейіпкерлерді көлеңкеге жасырады, бұл фильм-нуар жанрында жиі қолданылатын әсер. «Пепе ле Моко» фильмі түсірілген кезде француз киносында диалог маңызды рөл атқарды, себебі дыбыс жаңадан енгізілген еді. Сценарий мен диалог осы фильм үшін жеке-жеке жазылды, сценарийді Генри Ла Барте, Жюльен Дювье және Жак Констан жазды, ал диалогті Генри Жансон жазды. Жан Габен талантты әнші болғандықтан, фильмде оның кейіпкеріне және оқиғаға қатысты әндерді орындаған бірнеше эпизодтар бар. Фрехель де өзінің кейіпкері ретінде фильмде ән салады.

Сыни қабылдау

"Pépé le Moko" фильміне қатысты жағымсыз пікірлер сирек кездеседі, сыншылар көбінесе фильмнің режиссурасын, актерлік шеберлігін және тақырыптарын жоғары бағалайды. Көптеген сыншылар мен ғалымдар бұл фильмді ерте француз киносының маңызды және ерекше туындысы деп санайды. Дегенмен, кез келген өнер туындысы сияқты, әртүрлі пікірлер мен түсіндірулер бар, және кейбір көрермендер мен сыншылар фильмге басқалардай жағымды реакция білдірмейді. Rotten Tomatoes 31 рецензия негізінде 100% мақұлдау көрсеткішін, ал орташа бағасы 8.65/10 екенін хабарлайды. Metacritic 12 рецензия бойынша 98 ұпай жинап, "көпшілік мақұлдауына" ие екенін көрсетеді. Ағылшын жазушысы Грэм Грин The Spectator журналындағы рецензиясында: "Мен көрген ең қызықты және әсерлі фильмдердің бірі" деп жазды. Ол "триллер жанрын поэзиялық деңгейге көтере алады" екенін айтады. BBC-нің деректі фильмінде бұл фильм Гриннің "The Third Man" сценарийіне шабыт бергендігі айтылады. Ол бірнеше жылдан кейін шыққан америкалық "Касабланка" фильмімен көп ортақ нәрсеге ие. frenchfilms.org сайтындағы рецензия авторы Джеймс Траверс 1937 жылғы фильмді "алғашқы американ нуар фильмдерінің ең көрнектісі" деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы және фильмнің қараңғы мазмұнына байланысты француз билігі "адамдардың рухын құлдыратуы" мүмкіндігінен алаңдап, азаматтарға фильмді көруге тыйым салды. Фильмнің Америкадағы құқықтарын сатып алғандықтан, New York Times хабарлағандай, фильм жақсы қабылданып, сәтті болды.

Қайта жасау

Фильм 1938 жылы Америкада Хеди Ламарр мен Чарльз Бойердің қатысуымен «Алжир» деп қайта түсірілді, ал 1948 жылы Тони Мартин, Марта Торен, Ивон де Карло және Питер Лорр ойнаған «Касбах» мюзиклі ретінде тағы да қайта түсірілді. 1938 жылғы қайта түсірілімде Чарльз Бойер сомдаған атау кейіпкерінің француз акценті мен әйелдерге құштарлығы, 1945 жылы пайда болған Looney Tunes мультфильмінің Пепе Ле Пью кейіпкерінің аты мен комедиялық идеясына әсер етті.