Кіріспе

1950 жылдардағы британдық әскери тікұшақ

Bristol Type 192 Belvedere – британдық екі қозғалтқышты, тандемді роторлы әскери тікұшақ, Bristol Aeroplane Company компаниясымен құрастырылған. Оны Рауль Хафнер әскер тасымалы, жабдықтап беру және жараланғандарды эвакуациялау сияқты түрлі көлік мақсаттары үшін жобалаған. 1961 жылдан 1969 жылға дейін Корольдік Әуе күштері (RAF) пайдалануға енгізген. Белведер – өндіріске енген Ұлыбританияның жалғыз тандемді роторлы тікұшағы және Piasecki немесе Boeing компаниялары құрастырмаған азаз санындағы тікұшақтардың бірі.

Жобалау және әзірлеу

Белведер Бристоль 173 типті 10 орындық (кейін 16 орындық) азаматтық тікұшақтың негізінде жасалған, ол алғаш рет 3 қаңтар 1952 жылы ұшқан. 173 жобасы 1956 жылы тоқтатылды, ал Бристоль компаниясы 191 және 193 типтерін жасауға көшті, бұл кемелер Корольдік Әскери-теңіз күштері мен Корольдік Канада Әскери-теңіз күштерінің талаптарына сәйкес келуі тиіс еді. Бұл екі теңіздік нұсқасы жойылды, бірақ Корольдік Әуе күштері ұшаққа қызығушылық танытты және 192 типті "Белведер" құрылды. 191 типті үш ұшақ шассисі тапсырыс жойылған кезде дайын болғанға жуық еді, бірақ олар 192 типті әзірлеуге жәрдемдесті. Бірінші екеуі жаңа Napier Gazelle қозғалтқыштарын сынау үшін, ал үшіншісі – шаршау сынақтары үшін пайдаланылды. 192 типтің кейбір конструкциялық ерекшеліктері жойылған теңіздік нұсқалармен ортақ болды, бұл оны әскер тасымалдау үшін идеалды емес етті. Алдыңғы тіреу дөңгелегі ерекше биік болды, бастапқыда су астына қарсы күресу міндеті үшін фюзеляж астына торпедаларды тиеуге жеткілікті кеңістік беру үшін жасалған. Бұл негізгі жолаушылар мен жүк есігін жерден 4 фут (1 метр) биіктікте қалдырды. Қозғалтқыштар кабинаның екі басында орналастырылған. (Қарама-қарсылығы, сол кездегі әскер тасымалдауға арналған Boeing Vertol CH 46 Sea Knight тікұшағының қозғалтқыштары артқы кабинаның үстінде орналасқан, бұл артқы жүк түсіру пандусының орнатылуына мүмкіндік берді). Кокпиттен кабинаға өту үшін қозғалтқыштың жанынан кішкентай өткел болды, нәтижесінде фюзеляждың сол жағында дөңгелек пайда болды. 192 типтің алғашқы прототипі XG447 1958 жылдың 5 шілдесінде екі ағаштан жасалған роторлық пернелермен, толыққанды қолмен басқару жүйесімен және төрт дөңгелекті тік астымен ұшты. Бесінші прототиптен бастап, роторлардың барлығы металлдан жасалған, төрт пернелі болды. Сериялық үлгінің басқару құралдары мен аспаптары түнгі уақытта ұшуға мүмкіндік берді. Прототиптік машиналар жоғарғы жағынан ашылатын негізгі жолаушылар мен кокпит есігіне ие болды, ол роторлардың төмен қарайтын ауа ағынынан жабылуға бейім болды. Кейінгі тікұшақтарда бұл есіктер жылдам ашылатын есіктерге алмастырылды. Бристоль тікұшақтың 192C типті азаматтық нұсқасын сатуға тырысты. 192C 24 жолаушыға арналған орындарға ие болып, қалааралық рейстерге бағытталған еді. Ұшақтың мүмкіндіктерін көрсету үшін Бристольдің бас сынақ ұшқышы Чарльз "Сокс" Хосегуд 1961 жылдың мамыр айында Белведерде Лондон–Париж және Париж–Лондон бағыттары бойынша жылдамдық рекордтарын орнатты. Алайда 192C-ға ешқандай тапсырыс берілмеді.

Пайдалану тарихы

Өнімділікке дайын үш Белведер (XG453, 454, 456) RAF Odiham-тағы Белведер сынақ бөлімшесіне жіберілді, ол кейіннен 1961 жылы No. 66-шы эскадрилья RAF болып қайта құрылды. Бастапқыда қозғалтқышты іске қосуда қиындықтар туды, бірақ операциялық қолдану жалғасты. Өндірістік ұшақтар Еуропа, Африка, Оңтүстік Арабия және Борнеода қызмет етті. Осы уақытта, түпкілікті XG447 прототипі 1966 жылдың 7 тамызында Портон Даунда бұзылды. 1960 жылдың маусым айында бесінші прототип XG452 Гатвик пен Триполи арасындағы жылдамдық рекордын орнатты. 1962 жылы 72-эскадрильяның Белведерлері жаңа Ковентри соборына 80 фут биіктіктегі шпильді орнатты. 66-шы эскадрильядан басқа, 1961 жылы 72-эскадрильяға және 1962 жылы 26-шы эскадрильяға, барлығы Одихамда орналастырылды. 26-шы эскадрилья кейіннен RAF Хормаксарға ауыстырылды, ол 1965 жылдың қарашасында таратылды. Вертолеттер HMS Albion арқылы Сингапурға 66-шы эскадрильяға қосылу үшін жеткізілді, ол эскадрилья 1969 жылы таратылғанға дейін сонда болды. 72-эскадрилья 1964 жылдың тамызына дейін Белведерлерін сақтап, содан кейін оларды Вестленд Вессекске алмастырды. RAF Белведерлері Адендегі төтенше жағдай кезінде және Борнеода (Индонезия мен Малайзия арасындағы қақтығыс кезінде) жауынгерлік қимылдарға қатысты.