Кіріспе

Санжукта Паниграхи (24 тамыз 1944 – 24 маусым 1997) – Үндістаннан шыққан биші, үнді классикалық биі Одиссидің ең көрнекті шебері. Санжукта – бұл ежелгі классикалық биді ерте жасынан меңгеріп, оның қайта жандануын қамтамасыз еткен алғашқы одия әйелі. Би және оған байланысты қызметтері үшін ол Үндістанның ең жоғары мемлекеттік наградаларының бірі – «Падма Шри» (1975) орденімен марапатталды. 1976 жылы «Сангит Натак Академия» сыйлығына ие болды. Санжукта Паниграхи Одисси биін Үндістанның әртүрлі аймақтарында көрсетумен қатар, АҚШ және Филиппинге (1969), Ұлыбританияға (1983), Израильге, Грекиядағы Дельфи халықаралық фестиваліне (1989) барған үкіметтік мәдени делегация құрамында болды. Ол Францияда он бір апта бойы өнер көрсетіп, Париждегі Халықаралық музыка фестиваліне қатысты.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Паниграхи Одиша штатының Ганджам ауданындағы Берхампур қаласында, Абхирам Мишра мен Шакунтала Мишраның дәстүрлі брахман отбасында дүниеге келді. Ол кішкентай кезінен кез келген ырғақты дыбысқа, мысалы, көкөніс турау немесе отын кесу дыбысына сезімталдықпен би билей бастады. Оның анасы Барипада қаласынан шыққан және ұзақ жылдар бойы шау халық биін қолдаған отбасынан еді. Ол қызының қабілетін танып, Әбірам Мишраның бастапқы қарсылығына қарамастан, оны ынталандырды. Қарсылықтың себебі – сол кезде бұл биді әдетте ғибадатханаларда билейтін махари атты қыздар орындаған. Еркек бишілер готипуа деп аталды. Бұл қыздар Оңтүстік Үндістан ғибадатханаларындағы девадасилерге ұқсас еді.

Оқыту

Анасының бастамасымен ол төрт жасында Келучархан Мохапатрадан би үйренуге кірісті. 1950-1953 жылдары үш жыл қатарынан Бисуба Миланның ең үздік бала суретшісі деп танылды. Алты жастағы қыз ретінде ол сахнадан кетуге бас тартты және уақыты бітіп қалғаннан кейін де қарқынды билеуін жалғастырды. Анасы оны тоқтатуға айқайлап, көндіруге мәжбүр болды. Тоғыз жасында ол Калькуттадағы Балалар шағын театрының жылдық фестивалінде өнер көрсетті. 1952 жылы Халықаралық балалар кинофестивалінде бірінші жүлде алды. Оның жетістігіне шабытанған ата-анасы оны Ченнайдағы Калакшетраға жақсырақ би оқытуға жіберуге шешім қабылдады. Ол онда Рукмини Деви Арундале басшылығымен сабақтарын жалғастырды. Алты жыл бойы ол онда тұрып, ақырында Бхаратнатьям бойынша "Нритяправеен" дипломын алды, екінші мамандығы – Катаккали. Содан кейін ол "Калакшетра балет труппасының" мүшесі ретінде Үндістан мен шетелде көптеген жерлерді аралады. 14 жасында Одишаға қайтып келді. Штат үкіметі оған Мумбайдағы Бхаратия Видья Бхаванда Гуру Хазарилалдан Катак үйрену үшін стипендия берді. Бірақ ол курстан шығып, Одиссиге назар аудару үшін Одишаға оралды.

Мансап

Алғашқы жылдары Санджукта мен оның күйеуі үшін өте қиын болды, асыға-басыға күнекерекпен күн көруден гөрі басқа да мәселелер маңыздырақ еді. 1966 жылы оның ұстазы Келучархан Махапатраға «Сангит-натак акадэми» сыйлығы табысталғанда жағдай жақсарып, ол Нью-Делидегі марапаттау салтанатында Одисси биін орындады. Көрермендер оның өнеріне тәнті болды. Ол ұлттық деңгейде танымал болды және содан кейін ары қарай дамыды. Осы уақытта оның күйеуі дарынды әнші болып қалыптасты және оның қойылымдарына музыка жасай бастады. Келесі онжылдықтарда Санжукта Рагхунатх дуэті көрермендерді әсерлі өнерлерімен баурап алды, тіпті Ямини Дзютисмати дуэтінен де ұзақ өмір сүрді, ал 1976 жылы екеуі де «Сангит-натак акадэми» сыйлығымен марапатталды. Кейін Санжукта Гуру Келучархан Махапатраның ең көрнекті шәкірті ретінде танылды. Олар Үндістанның барлық аймақтарын аралап, бірге өнер көрсетіп, дерлік жоғалып кеткен Одисси биін жаңғыртуға үлкен үлес қосты, сондықтан бүгінде олар екеуі де би өнерін қайта жандандырушылар ретінде танылады.

Би стилі

Санжукта Паниграхи 1986, 1990 және 1992 жылдары Италияның Болонья қаласындағы Халықаралық театр антропология мектебінде қысқа мерзімді курстар оқытып, шетелдік студенттерге Одисси биін көрсетіп, оның әлемдік танымалдығын арттырды. Санжуктаның ең шебер тұсы – нритта, яғни таза би, және осы өнерде ол ерекше көзге түсті. Оның үлкен артықшылығы – музыкант күйеуі болды, оның тұрақты қолдауы оған осы жанрдағы шеберлігін жетілдіруге көмектесті. Абинаяда (өлеңдерді түсіндіруде) сарсындылар мен сыншылар оның көбінесе джатра мен мелодрамаға қарай бұрылатынын айтты. Музыкант күйеуі Санжуктамен бірге Одисси биінің бай репертуарын қалдырды, ол дәстүрлі және заманауи стильдегі билерді қамтиды, Джаядеваның «Гита Говинда» шығармасына негізделген билерден бастап Сурдастың падабалилеріне, Тулсидастың «Рамачаритамәнәс» еңбегінен алынған шуапайларға, сондай-ақ Видяпати мен Рабиндранат Тагордың әндеріне дейін. Оның ең керемет туындысы – Пандит Рагхунат Паниграхи құраған Рага Бхагешриде биші мен музыкант арасындағы жарыс сияқты «Югма Дванда» және оның жеке қолтаңбасына айналған, өте әсерлі «Мокша Мангалам» биі болды, ол әдетте өнер көрсетімдерін керемет әуенмен аяқтады. Белгілі би сыншысы доктор Сунил Котари айтқандай: «Санжукта Бхаратнатямнан бас тартып, өмірін Одиссиге арнады және осы өнерге өзінің ерекше белгісін қойды».

Кейінгі жылдар

Ол мемлекеттік шаралардың көп бөлігінде өнер көрсетуді жалғастырды. Оның жаңашылдық еңбегінің арқасында, бұрын ұмытылған Одисси би стилі Үндістанның би репертуарында маңызды орынға ие болды. Ол 1997 жылғы 24 маусымда 52 жасында қатерлі ісіктен көз жұмды.

Жеке өмір

Ченнаи қаласындағы Калакшетрада ол өзінен он жас үлкен, Гита Говинданы көркем орындайтын дауыс шебері Рагхунатх Паниграхиге ғашық болды. Ол Ченнаидағы кино музыкасындағы жарқын болашақты қалдырып, оның өнер көрсетулеріне дауыстық қолдау көрсету үшін келді. Ол 16 жасқа келгенде олар үйленді және біраз уақыт өткен соң екі ұлдары болды.

Дәйексөздер

Менің екі ұстазым болды, олардың пікірлері бір-біріне қарама-қайшы еді. Рукмини Деви Арундале техниканы жетілдіруге баса назар берсе, Гуру Келучархан Мохапатра техниканы ұмытуды талап етті. Мен қыңырсып қалдым. Бірақ кейін, адал еңбек пен тың күш салып жұмыс істегенде, техниканың өзінен-өзі келетінін түсіндім. Бұл туралы оның шәкірті Джойоти Дас айтқан. "Шакти [. .] – еркек те емес, әйел де емес [. . ]. Кез келген жыныстағы орындаушы – әрқашан Шакти, жаратушы энергия".

Санжұқта Паниграхи туралы фильмдер

Құдайлармен кездесу: Санжұқта Паниграхимен Одисси биі. 1999 жыл.