Үнді бишісі Санжукта Панигарахи және Одисси өнерінің жаңғыруы
Sanjukta Panigrahi
Санжукта Панигахи – Үндістанның классикалық Одисси биінің көрнекті шебері, पद्म Шри сыйлығының иегері. Биді жаңғыртуға зор үлес қосты, әлемдік аренада Одиссиді таныстырды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Санжукта Паниграхи (24 тамыз 1944 – 24 маусым 1997) – Үндістаннан шыққан биші, үнді классикалық биі Одиссидің ең көрнекті шебері. Санжукта – бұл ежелгі классикалық биді ерте жасынан меңгеріп, оның қайта жандануын қамтамасыз еткен алғашқы одия әйелі. Би және оған байланысты қызметтері үшін ол Үндістанның ең жоғары мемлекеттік наградаларының бірі – «Падма Шри» (1975) орденімен марапатталды. 1976 жылы «Сангит Натак Академия» сыйлығына ие болды. Санжукта Паниграхи Одисси биін Үндістанның әртүрлі аймақтарында көрсетумен қатар, АҚШ және Филиппинге (1969), Ұлыбританияға (1983), Израильге, Грекиядағы Дельфи халықаралық фестиваліне (1989) барған үкіметтік мәдени делегация құрамында болды. Ол Францияда он бір апта бойы өнер көрсетіп, Париждегі Халықаралық музыка фестиваліне қатысты.
Indian Odissi Performer
Sanjukta Panigrahi (24 August 1944 – 24 June 1997) was a dancer from India, who was the foremost exponent of Indian classical dance Odissi. Sanjukta was the first Odia woman to embrace this ancient classical dance at an early age and ensure its grand revival. In recognition of her contribution to dancing and associated activities, she was honoured with one of India's highest civilian awards the, Padma Shri (1975). She is also recipient of the Sangeet Natak Akademi Award in 1976. Apart from presenting Odissi performances in different parts of India, Sanjukta Panigrahi has been a part of Government's cultural delegation to different countries, including to the US and the Philippines (1969), United Kingdom (1983), Israel, Delphi International Festival in Greece (1989). She has also performed in France for eleven weeks, and participated there in the International Music Festival at Paris.
Ерте өмірі және өмірбаяны
Паниграхи Одиша штатының Ганджам ауданындағы Берхампур қаласында, Абхирам Мишра мен Шакунтала Мишраның дәстүрлі брахман отбасында дүниеге келді. Ол кішкентай кезінен кез келген ырғақты дыбысқа, мысалы, көкөніс турау немесе отын кесу дыбысына сезімталдықпен би билей бастады. Оның анасы Барипада қаласынан шыққан және ұзақ жылдар бойы шау халық биін қолдаған отбасынан еді. Ол қызының қабілетін танып, Әбірам Мишраның бастапқы қарсылығына қарамастан, оны ынталандырды. Қарсылықтың себебі – сол кезде бұл биді әдетте ғибадатханаларда билейтін махари атты қыздар орындаған. Еркек бишілер готипуа деп аталды. Бұл қыздар Оңтүстік Үндістан ғибадатханаларындағы девадасилерге ұқсас еді.
Panigrahi was born in Berhampur, Ganjam District, Odisha state, to a traditional Brahmin family of Abhiram Mishra and Shakuntala Mishra. When she was a small child, she would start dancing intuitively to any rhythmic sound like the sound of chopping of vegetable or cutting of firewood. Her mother was from Baripada and belonged to a family, which had been patronising chhau folk dance for long. She recognised the talent in her daughter, and encouraged her despite some initial resistance from Abhiram Misra, Sanjukta's father. The reason for the resistance was the fact that in those days this form of dance was performed generally by temple dancing girls, called Maharis. Male dancers are called Gotipuas. These girls were like Devadasis in the temples of South India.
Оқыту
Анасының бастамасымен ол төрт жасында Келучархан Мохапатрадан би үйренуге кірісті. 1950-1953 жылдары үш жыл қатарынан Бисуба Миланның ең үздік бала суретшісі деп танылды. Алты жастағы қыз ретінде ол сахнадан кетуге бас тартты және уақыты бітіп қалғаннан кейін де қарқынды билеуін жалғастырды. Анасы оны тоқтатуға айқайлап, көндіруге мәжбүр болды. Тоғыз жасында ол Калькуттадағы Балалар шағын театрының жылдық фестивалінде өнер көрсетті. 1952 жылы Халықаралық балалар кинофестивалінде бірінші жүлде алды. Оның жетістігіне шабытанған ата-анасы оны Ченнайдағы Калакшетраға жақсырақ би оқытуға жіберуге шешім қабылдады. Ол онда Рукмини Деви Арундале басшылығымен сабақтарын жалғастырды. Алты жыл бойы ол онда тұрып, ақырында Бхаратнатьям бойынша "Нритяправеен" дипломын алды, екінші мамандығы – Катаккали. Содан кейін ол "Калакшетра балет труппасының" мүшесі ретінде Үндістан мен шетелде көптеген жерлерді аралады. 14 жасында Одишаға қайтып келді. Штат үкіметі оған Мумбайдағы Бхаратия Видья Бхаванда Гуру Хазарилалдан Катак үйрену үшін стипендия берді. Бірақ ол курстан шығып, Одиссиге назар аудару үшін Одишаға оралды.
At the initiative of her mother, she started to learn dance from Kelucharan Mohapatra aged four. She was assessed to be the best child artist by the Bisuba Milan consecutively for three years during 1950–1953. In one of her performances as six year old girl, she refused to leave the stage and continued to perform energetically even after the time was over. Her mother had to shout at and cajole her to stop dancing. At nine, she performed at annual festival of the Children's Little Theatre in Calcutta. She won the first prize in International Children's Film Festival in 1952. Encouraged by her success, her parents decided to send her for better dance training, to Kalakshetra at Chennai. There she continued her lessons under the guidance of Rukmini Devi Arundale. For the next six years she stayed there, and eventually graduated with a Nrityapraveen diploma in Bharatnatyam with Kathakali as the second subject. After that, she toured many places in India and abroad, as a member of the 'Kalakshetra Ballet Troupe'. At the age of 14, she returned to Odisha. The state government awarded her a scholarship to learn Kathak from Guru Hazarilal in Bharatiya Vidya Bhavan, Mumbai. However, she left the course and returned to Odisha to concentrate on Odissi.
Мансап
Алғашқы жылдары Санджукта мен оның күйеуі үшін өте қиын болды, асыға-басыға күнекерекпен күн көруден гөрі басқа да мәселелер маңыздырақ еді. 1966 жылы оның ұстазы Келучархан Махапатраға «Сангит-натак акадэми» сыйлығы табысталғанда жағдай жақсарып, ол Нью-Делидегі марапаттау салтанатында Одисси биін орындады. Көрермендер оның өнеріне тәнті болды. Ол ұлттық деңгейде танымал болды және содан кейін ары қарай дамыды. Осы уақытта оның күйеуі дарынды әнші болып қалыптасты және оның қойылымдарына музыка жасай бастады. Келесі онжылдықтарда Санжукта Рагхунатх дуэті көрермендерді әсерлі өнерлерімен баурап алды, тіпті Ямини Дзютисмати дуэтінен де ұзақ өмір сүрді, ал 1976 жылы екеуі де «Сангит-натак акадэми» сыйлығымен марапатталды. Кейін Санжукта Гуру Келучархан Махапатраның ең көрнекті шәкірті ретінде танылды. Олар Үндістанның барлық аймақтарын аралап, бірге өнер көрсетіп, дерлік жоғалып кеткен Одисси биін жаңғыртуға үлкен үлес қосты, сондықтан бүгінде олар екеуі де би өнерін қайта жандандырушылар ретінде танылады.
The initial years were very challenging for the Sanjukta and her husband, more in terms of eking out a living than anything else. Though things turned for the better, when in 1966, her guru Kelucharan Mahapatra was conferred with the Sangeet Natak Akademi Award, and she rendered an Odissi performance during the award ceremony in New Delhi. The audience was enthralled by her performance. She had made her mark at the national level, and from that point she did not look back. Meanwhile, her husband had emerged as a fine vocalist, and also started rendering music for her performances. In the coming decades, the Sanjukta Raghunath duo enthralled the audience, even outlasting the Yamini Jyothismathi duo, and were jointly awarded the Sangeet Natak Akademi Award in 1976. Sanjukta later came to be known as Guru Kelucharan Mahapatra's greatest disciple, and they travelled the length and the breath of the India, performing together and popularising the almost lost dance form of Odissi, so much so that today, both are considered equal revivalists of the dance form.
Би стилі
Санжукта Паниграхи 1986, 1990 және 1992 жылдары Италияның Болонья қаласындағы Халықаралық театр антропология мектебінде қысқа мерзімді курстар оқытып, шетелдік студенттерге Одисси биін көрсетіп, оның әлемдік танымалдығын арттырды. Санжуктаның ең шебер тұсы – нритта, яғни таза би, және осы өнерде ол ерекше көзге түсті. Оның үлкен артықшылығы – музыкант күйеуі болды, оның тұрақты қолдауы оған осы жанрдағы шеберлігін жетілдіруге көмектесті. Абинаяда (өлеңдерді түсіндіруде) сарсындылар мен сыншылар оның көбінесе джатра мен мелодрамаға қарай бұрылатынын айтты. Музыкант күйеуі Санжуктамен бірге Одисси биінің бай репертуарын қалдырды, ол дәстүрлі және заманауи стильдегі билерді қамтиды, Джаядеваның «Гита Говинда» шығармасына негізделген билерден бастап Сурдастың падабалилеріне, Тулсидастың «Рамачаритамәнәс» еңбегінен алынған шуапайларға, сондай-ақ Видяпати мен Рабиндранат Тагордың әндеріне дейін. Оның ең керемет туындысы – Пандит Рагхунат Паниграхи құраған Рага Бхагешриде биші мен музыкант арасындағы жарыс сияқты «Югма Дванда» және оның жеке қолтаңбасына айналған, өте әсерлі «Мокша Мангалам» биі болды, ол әдетте өнер көрсетімдерін керемет әуенмен аяқтады. Белгілі би сыншысы доктор Сунил Котари айтқандай: «Санжукта Бхаратнатямнан бас тартып, өмірін Одиссиге арнады және осы өнерге өзінің ерекше белгісін қойды».
Sanjukta Panigrahi spent some time at the International School of Theatre Anthropology at Bologna, Italy in 1986, 1990 and 1992, teaching short courses and demonstrating Odissi dance to foreign students, further adding to its global popularity. Sanjukta's forte was her Nritta, or pure dance, in which she was outstanding. Her great advantage was her musician husband, whose constant presence helped her finesse her abilities in this genre. In Abhinaya (interpretation of poetry), connoisseurs and critics were agreed on the fact that she more often than not veered towards jatra and melodrama. Together with her musician husband, Sanjukta has left behind a rich repertoire of Odissi dance, both modern as well as classical, ranging from traditional numbers based on the Jayadeva's Gita Govinda to the padabalies of Surdas, Chaupais from the Ramacharitamanasa of Tulasidas and the songs of Vidyapati and Rabindranath Tagore, with piece de resistance being, the innovative Yugma Dwanda: a sort of Jugalbandi between the dancer and the musician in Raga Bageshri, composed by Pandit Raghunath Panigrahi and the sublime, Moksha Mangalam which in time had become her personal signature, which she used to end her performances, on an ethereal note. In the words of noted dance critic, Dr. Sunil Kothari, "Sanjukta gave up Bharatnatyam and devoted her life to Odissi, putting her signature on the form."
Кейінгі жылдар
Ол мемлекеттік шаралардың көп бөлігінде өнер көрсетуді жалғастырды. Оның жаңашылдық еңбегінің арқасында, бұрын ұмытылған Одисси би стилі Үндістанның би репертуарында маңызды орынға ие болды. Ол 1997 жылғы 24 маусымда 52 жасында қатерлі ісіктен көз жұмды.
She continued to perform in most of the state functions. With her pioneering efforts, she brought forth an almost forgotten Odissi style of dancing to an important position in the dance repertory of India. She died of cancer at the age of 52, on 24 June 1997.
Жеке өмір
Ченнаи қаласындағы Калакшетрада ол өзінен он жас үлкен, Гита Говинданы көркем орындайтын дауыс шебері Рагхунатх Паниграхиге ғашық болды. Ол Ченнаидағы кино музыкасындағы жарқын болашақты қалдырып, оның өнер көрсетулеріне дауыстық қолдау көрсету үшін келді. Ол 16 жасқа келгенде олар үйленді және біраз уақыт өткен соң екі ұлдары болды.
At Kalakshetra, Chennai, she had fallen in love with Raghunath Panigrahi, ten year her senior, and a fine vocalist of Gita Govinda, who left a promising career in film music in Chennai, to provide vocal support in her performances. When she was 16 years of age, they got married and over a period of time had two sons.
Дәйексөздер
Менің екі ұстазым болды, олардың пікірлері бір-біріне қарама-қайшы еді. Рукмини Деви Арундале техниканы жетілдіруге баса назар берсе, Гуру Келучархан Мохапатра техниканы ұмытуды талап етті. Мен қыңырсып қалдым. Бірақ кейін, адал еңбек пен тың күш салып жұмыс істегенде, техниканың өзінен-өзі келетінін түсіндім. Бұл туралы оның шәкірті Джойоти Дас айтқан. "Шакти [. .] – еркек те емес, әйел де емес [. . ]. Кез келген жыныстағы орындаушы – әрқашан Шакти, жаратушы энергия".
"I had two gurus, each with contradicting views. Rukmini Devi Arundale stressed technique while Guru Kelucharan Mohapatra insisted upon forgetting technique. I was confused. Much later I realized that with dedication and hard work, technique would follow automatically." As told to a disciple, Joyoti Das. "Shakti [. .] which is neither masculine nor feminine [. . ]. A performer of either sex is always Shakti, energy which creates."
Санжұқта Паниграхи туралы фильмдер
Құдайлармен кездесу: Санжұқта Паниграхимен Одисси биі. 1999 жыл.
Encounter With the Gods: Odissi Dance With Sanjukta Panigrahi. 1999