Кіріспе

Костюшко көтерілісінің әрекеті 1794 жылғы Вильнюс көтерілісі 1794 жылдың 22 сәуірінде басталды. Осы көтеріліс барысында Якуб Ясинский басқарған поляк-литва әскері Костюшко көтерілісі кезінде қаланы басып алған орыс әскерімен күресті. Орыстар Вильнюстен қуылып шығарылды, ал Ясинскийдің шеберлігінің арқасында, қан төгілмейтін көтерілісте ешкім зардап шекпеді. Вильнюс тұрғындары да қаланы орыстардан қорғауға белсенді түрде қатысты, тіпті кейбіреулері оларға тас лақтырды.

Көтеріліс

1794 жылдың көктемінде Вильнюс қаласында 2 мыңға жуық орыс гарнизоны орналасты, ал одақтас күштерінде 400-ге жуық сарбаз болды. 11-12 сәуір түнінде Ресей генералы Николай Арсеневтің бұйрығымен бірнеше көтерілісші тұтқындалды. 21 сәуірде Ұлы Литва гетманы Шимон Косаковский Вильнюске келіп, ресейліктерді тағы да көтерілісшілерді тұтқындауға және қала төңірегіне жиналған көтерілісшілерге шабуыл жасауға шақырды. Осы жағдайларға байланысты Якуб Ясинский көтерілісті бастауды шешті. Ол 22-23 сәуір түнінде басталды, және қысқаша шайқастан кейін қала көтерілісшілердің бақылауына көшті. 24 сәуірде "Литва ұлтының көтеріліс актісі" жарияланды. Көтерілісшілер Кіші Польшада басталған Костюшко көтерілісімен біріккендерін мәлімдеді. Сол күні, 24 сәуірде Вильнюс қаласының әкімі Антони Тизенхаус және Новогрудок воеводасы Йозеф Нисиоловский басқарған Жоғары уақытша кеңес құрылды. Онда 31 мүше болды және әскери күштерді, басқаруды және қазынаны басқару үшін жеке кеңселер құрылды. Якуб Ясинский Литва Ұлы Княздығындағы көтерілісші күштердің командирі болып тағайындалды. 25 сәуірде Ұлы Литва гетманы Шимон Марцин Косаковский одаққа сатқындық жасады деген айыппен асылды.

Салдары

4 маусымда Тадеуш Костюшко кеңесті тым радикалды деп санағандықтан таратып, оны Литва Ұлы Герцогтігінің Орталық кеңсесімен алмастырды. Сонымен қатар, Костюшко полковник Ясинскиді қызметтен босатып, генерал Михаль Вильхорскиді Литвадағы көтерілісшілер армиясының командирі етіп тағайындады. Ресейліктердің қайта оралуына дайындық барысында Вильнюс ақсүйектері де қаланың жанындағы қорғаныс шебін қазуға қатысты. 19 шілдеде ресейліктер Вильнюске шабуыл жасады. Қаланы 500 сарбаз және 1500 қарулы қалалық милиция мүшелері қорғады. Ресей әскеріне генерал Готтард Иоганн фон Кнорринг басшылық етті, олардың құрамында шамамен 8000 сарбаз және бірнеше зеңбірек болды. Екі күнге созылған қызу шайқастан кейін Вильнюс көтерілісшілердің бақылауында қалды. 11 тамызда генерал фон Кнорринг, оның әскері 12 000 сарбазға дейін жеткен, Вильнюске тағы бір шабуыл жасады. Қаланың қорғанысына генерал Антони Хлевинский басшылық етті, ол бір күннен кейін капитуляциялады.

Мұра

Вильнюс көтерілісі Варшавадағы Белгісіз сарбаздың мазарында "WILNO 22 IV – 13 VIII 1794" деген жазумен еске алынады.