Кіріспе

Гониалоэ вариегата (syn. Aloe variegata), сондай-ақ жолбарыс алоэ және көгершін көкбауыр алоэ деп аталады, Asphodelaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Ол Оңтүстік Африка мен Намибияға тән, мәңгі жасыл, көп жылдық суккулент. Көбейтуде жиі кездеседі.

Сипаттама

Өсімдіктердің биіктігі шамамен 20–30 см-ге жетеді, 3 қатарға орналасқан 18–24 жапырақтары бар. Жаңа жапырақтар уақыт өте келе өсімдіктің ортасынан біртіндеп жеке-жеке пайда болады, ескі жапырақтарды жазықтап, оларды спираль бойынша сыртқа қарай итеріп шығарады. Әр жапырақ қанық жасыл түсті, әр шетінде біріккен, сәл көтеріңкі сопақша дақтардан және сондай-ақ ашық түсті ұсақ тілімдерден тұратын, біркелкі емес ашық жасыл жолақтары бар. Ересек өсімдіктердегі сыртқы, яғни ең көне жапырақтары 10–15 см ұзындығында және түбінде шамамен 3–6 см енінде болады. Жарақат, орын, судың жеткілікті болуы немесе тіпті қартаюға байланысты сыртқы жапырақтар өліп, алтын қоңыр түске айналып, құрғап қалады. Өсімдіктер үштен жеті жылға дейін піседі, бұл кеңістікке, күн сәулесіне және суға байланысты, содан кейін гүлшоғырларын шығара бастайды. Гүлдер рацеманың жоғарғы жағындағы шоғырларда дамиды және оның жылдам өсуімен араласады. Гүлдері қызғылт сары түсті, биіктігі шамамен 20–30 см болатын рацемада орналасқан. Табиғи ортасында, Африканың оңтүстігінде шілдеден қыркүйекке дейін гүлдейді және оңтайлы жағдайларда тез көбейеді.

Өсіру

Жылы аймақтарда оны жаз айларында ашық жерде өсіруге болады. Дегенмен, 5 °C (41 °F) төмен температураны немесе ылғалды жағдайды қабылдамайды және қыста қорғау үшін шыны керек. Ұлыбританияда өсірілгенде бұл өсімдік 1993 жылы Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін» медалін алды.

Таксономия

G. variegata бұрын Алоэ dinteri және Aloe sladeniana сияқты өте жақын туысқан Алоэ түрлерінің Serrulatae тобының құрамында болған. Жақында жүргізілген филогенетикалық зерттеулер осы үш түрдің Gonialoe деген жаңа әулетті құрайтынын көрсетті. Бұл түр екі туысқан түріне ұқсас болғанымен, ірі қызғылт гүлдері бар қысқарақ және жуан гүлшоғыры арқылы олардан оңай ажыратылады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Африканың оңтүстігіндегі құрғақ Кару аймағының туатын өсімдігі – жолбарыс алоэсі. Оңтүстік Африкада Батыс Кейп, Шығыс Кейп, Солтүстік Кейп және Фри-Стейт аймақтарының құрғақ жерлерінде кездеседі. Әдетте, ол тасты жерлерде және тас шығыңдарда өседі, тастардың арасында немесе құмды топырақ сияқты суды жақсы өткізетін топырақтарда да өсуі мүмкін. Көбінесе күннен қорғаныш беретін тас жарықтарының көлеңкесінде немесе бұталардың арасында табады. Бұл түр қысқы жауын-шашын аймақтарында кең таралған. Солтүстікке қарай, климат жазғы жауын-шашынға өтетіндей болып өзгергенде, оның орнын туыс Gonialoe sladeniana (аралық жауын-шашын аймағында) алады, ал ол Намибияның шалқары солтүстігіндегі жазғы жауын-шашын аймақтарында Gonialoe dinteri-ге жол береді.

Тарих

Бұл түрдің алғашқы тіркелмесі 1685 жылы Солтүстік Кап аймағындағы Намаквалендке сапар жасаған Симон ван дер Стелдің (Кейптің алғашқы губернаторы) күнделігінде кездеседі. Сонымен қатар, бұл түр 1695 жылы Кейптаундағы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының бағында өсірілген өсімдіктердің бірі болған.

Экология

Алоэ гүлдері көбінесе қызыл түсті болғандықтан, күн құстары олардың шығаратын нектарына тартылып, өсімдіктің басты тозаңдаушылары болып саналады. Гүлдерге келетін басқа жандар көбінесе ара, егеуқұйрық, қоңыздар және құмырсқалар сияқты жәндіктер болады.