Кіріспе

Acolouthia (ἀκολουθία, "ілесу";) Шығыс православие және Шығыс католик шіркеулерінде, құдай қызметтерінің (Каноникалық сағаттар немесе құдайлық кеңсе) ретін білдіреді, мүмкін, өйткені бөліктері тығыз байланысты және белгілі бір тәртіппен орындалады. Тақырыбы шектеулі мағынада "аколоу" термині кеңседегі тұрақты бөлікті білдіреді (ол күнделікті өзгермейді). Кеңсенің өзгермелі бөлімдері тізбектер деп аталады. Көптеген ежелгі христиан діндерінің әртүрлі формаларының құрылымы мен тарихы өте бай болғанымен, келесі мақала Шығыс Рим (Византия) империясында қалыптасқан тәжірибеге ғана тоқталады. Офис музыкалық және риторикалық элементтерден тұрады, біріншісі әдетте музыкалық режимде немесе тон (эхос) бойынша беріледі, оған сәйкес литургиялық композициялар орындалады. Сегіз музыкалық режим бар: төрт негізгі және төрт қосымша (плагал). Риторикалық элементтер көбінесе қалыпты сөйлеу тілінде айтылмайды, бірақ қарапайым речитативте "оқылады". Алғашқы әншілер көбінесе музыкалық нотацияға жазылған мәтіндерді пайдаланбағандықтан, белгілі бір әннің сөздері мен музыкасын жаттап алып, басқа әндердің де сол ырғағы мен өлшеміне сүйенуге тырысты. Мысалы, Канонда стандартты әннің мелодиясын көрсететін строфасы немесе шумағы ирмос (eirmos, hirmos) деп аталады. Ирмос Оданың басында қойылады, ол қандай мелодиямен орындалуы керектігін және Киелі кітап әнінің тақырыбын көрсету үшін, сондай-ақ Оданың келесі әндерімен байланыстыру үшін қолданылады (Канонға қараңыз). Катабасия – хордың (олар өз орындарынан (катхизмата) түсіп, оны орындау үшін шіркеу еденіне тұрады) Оданың соңында орындайтын ирмос. Катабасия Оданы аяқтап, оны Киелі кітап әнінің тақырыбына қайтарады.

Циклдер

Діни қызметтер бірнеше циклден тұрады, олардың кейбіреуі үлкен, ал кейбіреуі кішкентай, және барлығы бірге қызметті құрайды. Бұл циклдар Типиконде белгіленген ережелермен реттеледі. Негізгі цикл – күндізгі цикл, ол Acolouthia (ерекше қызметтер) құрамынан тұрады, оларға сол күнгі тізбектер – басқа циклдардан алынған – енгізіледі. Литургиялық күн күн батумен басталады, сондықтан кешкі құлшылық күнің алғашқы қызметі болып табылады.

Акулоутия

Күнделікті қызмет айналымын құрайтын жеке құлшылықтар: Кешкі құлшылық (Весперс), Түн ортасы құлшылығы, Таңғы құлшылық (Orthros/Матины), төрт кішкентай сағат және Ұйықтау алды құлшылығы (Apodeipnon/Комплиний). Құдайлық литургия (Евхаристия) өткізілмейтін күндері оқылатын Типика да осыларға қосылады. Көптеген құлшылықтар әдеттегі Басталумен басталады (пастордың батасы, одан кейін Ұш Құдайлық, басқа да дұғалар, Иеміздің дұғасы және құлшылыққа шақыру: "Келіңдер, Құдайға құлшылық етейік, біздің Патшамызға"), содан кейін бір немесе бірнеше Псалмдар оқылады. Псалмдар діни қызметтерде маңызды орын алады және қызметтердің бекітілген және өзгермелі бөлімдерінде кездеседі. Төмендегі сипаттамаларда Псалмдардың Септуагинта бойынша нөмірленуі қолданылады.

Кесе

Вечерня – күнің алғашқы құлшылығы, күн бату шамасында оқылады және үш түрі бар: Кіші Вечерня, Ұлы Вечерня және күнделікті Вечерня. Бұл – сол күні тойланатын мерекенің кіріспесі. Күн батумен күн басталатындықтан, жексенбілік Вечерня сенбі күні кешке тойланады, және т.б. Түнгі сергек күтуде Ұлы Вечерня, Таңғы және Бірінші сағат бірлесіп, үздіріліссіз құлшылықты құрайды. Грек дәстүрінде, сергек күту шіркеу жылының Ұлы мерекелерінің бірі үшін ғана өткізіледі; славяндар бұл сергек күтуді әр сенбі күні кешке де өткізеді.

Кішкентай кешкі ас

Кішкентай кешкі құлшылық тек түнгі сергек күту алдында ғана оқылады. Бұл өте қысқартылған түр және әдеттегі бастаудан тұрады, содан кейін оқырман 103-ші псалмды оқиды, ал дін қызметкері үнсіз шам жағу дұғаларын (Лихник) оқиды. Одан кейін Ұлы тілек (Эктеня) оқылады. Содан кейін хор «Раббым, мен сені шақырдым» (140, 141, 129 және 116 псалмдар) әнін орындайды, соңғы тармақтарының арасына төрт стихира енгізіледі. Одан кейін Фос Хиларон (күн бату кезінде Құдайды мақтауға арналған қысқа ән), прокеймен, апостиха, «Қарттың мадағы», үш кирилл және аполитикион оқылады.

Ұлы кешкі ас

Ұлы кешкі ас жексенбі және мереке күндері жеке-жеке немесе Түнгі сергек күтудің бір бөлігі ретінде тойланады. Ол діни қызметкердің батасымен және «Әдеттегі бастаумен» басталады (егер бұл сергек болмаса, онда бата басқаша, ал «Әдеттегі бастау» қысқартылады). Егер ол Түнгі сергек күту болса, діни қызметкер мен диакон шіркеуді толық құрбандықпен аралайды. Әншілер 103-ші псаломды (толығымен немесе таңдалған тармақтарын) орындайды, ал діни қызметкер киелі есік алдындағы амбонға келіп, «Шам жағу дұғаларын» оқып, содан кейін ғибадатханаға қайта кіреді. Сосын диакон амбонға шығып, Ұлы Эктеньяны бастайды. Хор үш бөлімге бөлінген бірінші катизманы (Псалмдер кітабының бөлігін) орындайды, олар стазистер деп аталады. Әр бөлімнен кейін диакон Кіші Эктеньяны оқиды (мейрам күндері, егер ол жексенбіге сәйкес келмесе, тек бірінші стазис пен оның Эктеньясы орындалады). Содан кейін әншілер «Ием, Мен Саған Жыладым» әнін сегіз стихерамен (жексенбі күндері он стихерамен) бастайды, ал диакон бүкіл шіркеуді құрбандықпен аралайды. Фелонийін кигеннен кейін діни қызметкер кіреберіс дұғасын оқиды, содан кейін ол диаконмен бірге иконостастың бүйір есігінен шығып, құрбандық салып Кіші Кіреберіс жасалады. Прокеменнен кейін (және мереке күндері Ескі Ұстаздан оқылымдардан кейін) диакон Эктеньяны оқиды, ал діни қызметкер бәрі құрметпен бас иіп тұрғанда дұға оқиды. Содан кейін бәрі шіркеудің нaртексiне процессиямен жүріп өтеді, ал хор мерекеге тән стихераларды орындайды. Сол жерде диакон Литийді оқиды (көптеген қасиеттілердің есімдерін атап, Эктенья), ал хор «Кирие Элесон» деп көп рет жауап береді. Егер бұл сергек күту болса, діни қызметкер нан, бидай, шарап және майды баталайды. Олар сергек күтуге келгендерді құрметтеу және баталау үшін пайдаланылады. Содан кейін хор мерекеге тән апостиха стихераларын орындайды, одан кейін «Нунц Димиттис», трисагион дұғалары, Иеміздің дұғасы, аполитикион (Мереке гимні) және діни қызметкердің босату дұғасы оқылады.

Күнделікті кешкі ас

Кешірім, ол әдеттегі апта күндері тойланады (яғни, жексенбі күнінен жұма күніне дейін, егер Ұлы мереке немесе маңызды мереке болмаса), Ұлы Кешірімге өте ұқсас, бірақ мерекелік ерекшеліктері аз. Диакон әдетте күнделікті Кешірімде қызмет етпейді, бірақ оның барлық бөліктерін дін қызметкері орындайды. Бастапқы батадан және 103-ші псалмнан кейін дін қызметкері Ұлы Тілек айтады. Оқырман содан кейін катизма оқиды (жексенбі күні немесе түнгі құлшыннан кейін болмаса). Кіші Тілектен кейін әншілер алты немесе сегіз стихирамен «Ием, мен сені шақырамын» әнін бастайды, ал дін қызметкері түтін шашу рәсімін орындайды. Кішкентай кіру жоқ, сондай-ақ кітаптан оқылымдар да жоқ. Керісінше, «Ием, мен сені шақырамын» әнінің соңындағы Теотокионнан кейін дін қызметкері прокейменді бастайды, дін қызметкері екі тілектің біріншісін айтады, оқырман «Рахмет ет, Раббым» дұғасын оқиды, дін қызметкері екінші тілекті және «Бас иіліп» дұғасын айтады. Содан кейін хор Апостиханы орындайды, одан кейін «Нунк Димиттис», «Трисагион» (Құдайға арналған дұға), «Пәтеріміз» дұғасы, «Аполитикион» (күннің гимні) орындалады, соңында дін қызметкері құлшыннан босатады.

Толықтыру

Комплина (грекше: Apodeipnon, славянша: Povochernia) – күні бойы ояу жүргендердің соңғы құлшылығы, және ол екі түрде өтеді: Кіші Комплина және Үлкен Комплина. Үлкен Комплина ораза кезеңдерінде және белгілі бір Ұлы мерекелердің алдында оқылады. Үлкен Комплина Кіші Комплинадан әлдеқайда ұзын, және көптеген сәжделерді қамтиды, сондықтан оның өкініш тақырыбы тереңдеу. Кіші Комплина Үлкен Комплина қажет болмаған кезде оқылады. Ол псалмдардан, доксологиядан, тропарионнан, трисагионнан, Иеміздің дұғасынан, он екі рет қайталанған «Кири-Элесоннан» және шақыру өлеңдерінен, сондай-ақ 50, 69 және 162-ші псалмдардан тұрады, одан кейін үлкен доксология, Символ, трисагион, Иеміздің дұғасы, мерекеге арналған тропарион, қырық рет қайталанған «Кири-Элесон», бірнеше тілектер мен ұзақ дұғалар оқылады.

Түн ортасындағы кабинет

Түн ортасындағы құлшылық әдетте тек монастырьларда ғана тойланады, бірақ Паскалық тіршілікте оның ерекше құрылымы болады, ол тек сол күні ғана орындалады. Жыл бойы түн ортасындағы құлшылықтың үш түрлі форматы бар: сенбі күні, жексенбі күні және апта ішіндегі күндері.

Таңдаулар

Орфостың бірінші бөлігі діни қызметкердің қасиетті есіктердің алдында оқыған он екі дұғасынан тұрады, ал оқырман алты Псалымды, үлкен литанияны, екі стихерді, содан кейін 134 және 135 Псалымдарды, үшінші стихерді, одан кейін біртіндеп Псалымдарды, прокейменонмен антифонды, Евангелиені оқуды, көптеген мадақтауларды және Канонды оқиды. Орфостың екінші бөлігі, Рим қызметіндегі Лаудтарға сәйкес келеді, ол 148, 149, 150 Псалымдардан, бірнеше ұқсас стихерлерден, үлкен доксологиядан, батадан және босатудан тұрады. Әрбір Кішкентай Сағаттан кейін, жылдың белгілі бір мезгілінде қосымша сағат (Мезорион) оқылуы мүмкін. Бірінші Сағат (Prime) үш Псалымды оқудан басталады, содан кейін доксология, екі стих, доксология, Құдай анаға арналған тропарион, трисагион, бірнеше өзгермелі тропариялар, доксология және босату оқылады, ал оның қосымша сағаты тропарионнан, доксологиядан, Теотокионнан, «Кирие Элесон» қырық рет қайталануынан, дұғадан және доксологиядан тұрады. Үшінші Сағат (Terce), Алтыншы Сағат (Sext), Тоғызыншы Сағат (None) және олардың аралық сағаттары Бірінші Сағаттың негізгі жоспарымен жүреді. Тоғызыншы Сағаттан бұрын немесе кейін (литургиялық маусымға байланысты) Типика деп аталатын қызмет оқылады. Типика тек Құдайлық литургия өткізілмеген күндері ғана оқылады және литургия өткізілген жағдайда оқылған көптеген Псалымдар мен әндерден тұрады. Әдетте бұл 102-ші Псалым, 145-ші Псалым және «Бақыттылар» Псалымы, содан кейін дұғалар мен әндер оқылады. Бірақ ораза мезгілінде бұл қызмет басқа ережелерге сәйкес жүзеге асырылады.

Тізбелер

Күнделікті циклдың барлық ақұлулары үшін Кезектемелер белгілі бір естелік үшін қажетті материалды қамтамасыз етеді, яғни аптаның белгілі бір күніне, жылдың белгілі бір күніне, діни мерекелердің белгілі бір күніне (мысалы, Ұлы ораза кезінде немесе Пасха (құтылу мерекесі) мен Пәуісте (Елуінші күн) арасындағы кезеңде) арналған материал. Бұл реттіліктерді циклдер деп атауға болады. Кезектеменің негізгі элементі – тропарион, яғни қысқа ән немесе әннің бір шумағы. Контакион – бұл тропарион, ол сол күнгі қызметте тойланатын мерекенің мәнін қысқаша түсіндіреді. Оикос – контактионнан кейін келетін, контактионда айтылған мерекенің қасиеттері мен еңбегін қысқаша мадақтаумен сипаттайтын біршама ұзын тропарион. Аполитикион – бұл күніне тән тропарион, ол босату алдында оқылады. Ода бастапқыда таңертеңгі қызметте орындалатын тоғыз шабыттанған әндердің бірі болған, бірақ кейіннен бұл атау әртүрлі поэтикалық тропариондардан тұратын және Киелі кітаптағы одалардан үлгі алған шығармаларға да берілген. Мұндай одалар көбінесе тоғыздан, бірақ кейде одан аз одалардан тұратын канон (канон) құру үшін біріктіріледі. Соңында, стихос – Псалмдардан немесе басқа Киелі кітаптардан алынған қысқа өлең, ал стихерон – стихос үлгісімен жасалған шіркеулік шығарманың қысқа өлеңі.