Ярослав Осмомысл: Галиц князі және «Игорь қатері» дастанының кейіпкері
Yaroslav Osmomysl
Ярослав Осмомысл (1135-1187) – галицкий князь, известный по "Слову о полку Игореве". Прозван "Восьмимысленным" за мудрость и знание языков. История и биография.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халыч князі (1187 ж.ө.)
Prince of Halych (d. 1187)
Ярослав Осмомысл (Осмомысл Ярослав; Ярослав Володимирович Осмомисл, Yaroslav Volodymyrkovych Osmomysl) (шамамен 1135 – 1 қазан 1187) – Халыч князі (қазіргі Батыс Украинада). Ол "Игорьдің жорығы туралы айтылымда" ең көп танылды. Оның лақабы, Ескі Шығыс Славян тілінде "Сегіз Ақылды" деген мағынаны білдіреді, оның даналығын мойындағандықтан берілген. Кейбір ғалымдар Ярославтың сегіз шетел тілін жетік білгенін айтады.
Yaroslav Osmomysl (, Osmomyslŭ Jaroslavŭ; Ярослав Володимирович Осмомисл, Yaroslav Volodymyrkovych Osmomysl) (c. 1135 – 1 October 1187) was a prince of Halych (now in western Ukraine). He is best known for appearing in The Tale of Igor's Campaign. His sobriquet, meaning "Eight Minded" in Old East Slavic, was granted to him in recognition of his wisdom. Some scholars even assert that Yaroslav was fluent in eight foreign languages.
Өмірбаян
1153 жылы таққа отырды. Оның сыртқы саясаты Венгрия және Польша патшаларымен одақтасуға, ал Ярославтың туысы Иван Берладник Волыньмен шекаралас қалаларды басып алуға тырысқан Киевтің ұлы князьдарына қарсы бағытталды. Көп жылдық соғыстардан кейін Ярослав Берладникті Византияға қуғынға жіберуге қол жеткізді. 1164/65 жылдары Византия императоры Мануил I Комненнің туысы Андроник Византиядағы тұтқындықтан қашып, Ярославтың сарайына келді. Бұл жағдай, Андрониктың Галиция (Галич) және Венгрияның қолдауымен Мануилдің тағына таласуы мүмкін деген алаңдатушылық тудырып, византиялықтарды бесұрыс дипломатиялық әрекеттерге итермеледі. Мануил Андроникты кешіріп, 1165 жылы Константинопольге қайта оралуға көндірді. Ярославты венгрлік байланыстарын үзіп, императорлық билікке толығымен қайта оралуға иктерді. 1200 жылға дейін Галиция князьдері Византия империясының жауларына, олардың ішінде печенегтерге қарсы құнды қызметтер көрсетті. Оның билігінің соңғы жылдары отбасылық дау-дамалармен толды. Ол Анастасия (кейде Настасия деп те аталған) деген галициялық әйелге ғашық болып, оны әйелі ретінде алды, 1172 жылы Юрий Долгорукийдің қызы Ольгадан бас тартты. Анастасияны патшайым ретінде қабылдауға қарсы болған қуатты галициялық боярлар халық көтерілісін ұйымдастырды, нәтижесінде Анастасия өртеліп өлтірілді. Ярослав Ольгамен бейбіт өмір сүруге ант берді, бірақ келесі жылы оны ұлы Владимиркомен бірге туған жері Суздальға қуғынға жіберді. Ол тағын Анастасиядан туған заңды емес ұлына (Олег, халық арасында Настасич деп аталған) қалдырды, ал заңды мұрагер Владимирко бастапқыда Пшемысльпен қанағаттанды. Бірақ көп ұзамай заңды емес бауыры Олег өлтіріліп, Владимирко Галич княздығының толық билеушісі болды.
Son of Volodymyrko of Halych by his wife, a daughter of King Coloman of Hungary, he assumed the throne in 1153. His foreign policy tended towards the alliance with the kings of Hungary and Poland, and against the Grand Princes of Kiev, who supported Yaroslav's cousin Ivan Berladnik in his attempts to take possession of several towns bordering Volynia. After many years of warfare, Yaroslav managed to ensure Berladnik's expulsion to Byzantium. In 1164/65, Andronikos the cousin of Manuel I Komnenos, the Byzantine emperor, escaped from captivity in Byzantium and fled to the court of Yaroslav. This situation, holding out the alarming prospect of Andronikos making a bid for Manuel's throne sponsored by both Galicia (Halych) and Hungary, spurred the Byzantines into an unprecedented flurry of diplomacy. Manuel pardoned Andronikos and persuaded him to return to Constantinople in 1165. Yaroslav of Galicia was persuaded to renounce his Hungarian connections and return fully into the imperial fold. As late as 1200, the princes of Galicia were providing invaluable services against the enemies of the Byzantine Empire, at that time the Cumans. The latter part of his reign was beset by family troubles. He fell in love with one Halychian woman, named Anastasia (also called Nastasia), took her as a concubine, repudiating his lawful wife Olga, the daughter of Yury Dolgoruky, in 1172. The powerful Halychian boyars, who were reluctant to accept Anastasia as their queen, instigated a popular uprising, which resulted in Anastasia's being burnt at the stake. Yaroslav was constrained to deliver the oath to live with Olga in peace but in next year had her expelled to her native Suzdal with a son, Vladimirko. He bequeathed his throne to a natural son by Anastasia (Oleg, sardonically called Nastasyich by the populace), while the lawful heir Vladimirko had to content himself with Przemyśl for the beginning. Very soon, the illegitimate brother Oleg was killed and Vladimirko rose to the entire principality of Halych.
Игорьдің жорығы туралы әңгіме
Ярославтың қызы Евфросиния және оның күйеуі Игорь Святославич "Игорь жорығының әңгімесінде" орталық тұлғалар болып табылады. Ярослав мәтінде күшті және беделді билеуші ретінде еске алынады:
Yaroslav's daughter Eufrosinia and her husband Igor Svyatoslavich are central figures of The Tale of Igor's Campaign. Yaroslav is mentioned in the text as a powerful and respected potentate:
Сегіз ойлы Ярослав Халычтан! Алтыннан соғылған тақтың биігіне қондың, темір әскеріңмен Мажар тауларын тіреп тұрдың, [Мажар] патшасының жолын кестің, Дунайдың қақпаларын жаптың, бұлттардан ауыр оқтарды лақтырып, билігіңді Дунайға дейін жеткіздің. Күннің күркірің жерлерді аралап, Киев қақпаларын ашады, әкелік алтын тақтан шетелдегі сұлтандарға жебе атқылайсың.
Eight minded Yaroslav of Halych! You sit high on your gold forged throne; you have braced the Hungarian mountains with your iron troops; you have barred the [Hungarian] king's path; you have closed the Danube's gates, hurling weighty missiles over the clouds, spreading your courts to the Danube. Your thunders range over lands; you open Kiev's gates; from the paternal golden throne you shoot at sultans beyond the lands.
Қалпына келтіру
Осмомыслдың сүйектері ұзақ жылдар бойы мазасыздықтан кейін соңғы тыныс алатын орнын жақында ғана тапты. Алғашқыда ол Ежелгі Галичтегі (қазіргі Украинаның Ивано-Франковск облысындағы Крылос ауылы) Успенский соборында жерленген. 1939 жылы оның тас саркофагын украин археологы Ярослав Пастернак, моңғол-татар шапқыншылығынан қиратылған және қайта салынбаған соборды ұзақ іздегеннен кейін тапты. Байырғы жері тоналғандықтан, Ярославтың сүйектері белгісіз тегі бар жас ханшайымның сүйектерімен араласып табылған. Саркофаг Ивано-Франковск тарихи мұражайында сақталады. Ярослав Пастернак, Украина батысын Кеңес Одағының билігіне өткізбес бұрын, Ежелгі Галичтен табылған археологиялық жәдігерлерін және Крылостағы собордың суреттерін сақтап қалу үшін Германияға эмиграция жасағаннан кейін оларды белгілі бір жерге жасырып, құпиясын ашпай қайтыс болды. Аталған сүйектер 1992 жылы Львовтағы Георгий соборының кірме қабаттарында археолог Юрий Лукомский табалды. Антропологиялық зерттеулерден кейін сүйектер Львов соборында қайта жерленді. Зерттеулер нәтижесінде Ярослав Осмомыслдың бет-әлпетінің реконструкциясы жасалды.
Osmomysl's remains found their final resting place only recently after long period of disturbance. Originally, he was buried in the Assumption Cathedral in ancient Halych (now the village of Krylos, in Ivano Frankivsk Oblast, Ukraine). In 1939 his stone sarcophagus was discovered by Ukrainian archaeologist Jaroslaw Pasternak, after his long search for the cathedral that was destroyed by Mongol Tatar hordes and never rebuilt later. It appeared that the burial was looted earlier and Yaroslav's bones were found mixed with bones of a young princess of unknown family. The sarcophagus is displayed in the History museum of Ivano Frankivsk. Trying to secure his archaeological artifacts from ancient Halych and drawings of the cathedral in Krylos before the Soviet occupation of Western Ukraine, Jaroslaw Pasternak hid them in an undisclosed location shortly after he emigrated to Germany, where he died without disclosing the secret place. The purported remains were found for the second time in 1992, hidden in the crypt of St. George Cathedral in Lviv, by archeologist Yuriy Lukomskyy. After anthropological study, the remains were reburied at the Lviv Cathedral. As a result of study a reconstruction of Yaroslav Osmomysl's face was made.