Семендіре саңжағы: Османдық Сербияның әкімшілік бірлігі (1459-1817)
Sanjak of Smederevo
Смедерево санджағы (1459-1817): Османдық Сербиядағы әкімшілік бірлік. Тарих, география, Белград пашалығы, Румелия және басқа эялеттер құрамында болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1459–1817 жылдар аралығындағы Сербиядағы Осман әкімшілік бірлігі
1459–1817 Ottoman administrative unit in Serbia
Смедерево санжағы (Semendire Sancağı;), сондай-ақ тарихнамада Белград пашалығы (Belgrad Paşalığı;) деп белгілі, 15-шы ғасырдан 19-шы ғасырдың басына дейін болған Осман әкімшілік бірлігі (санжақ) болды. Ол қазіргі Орталық Сербия аумағында орналасқан.
The Sanjak of Smederevo (Semendire Sancağı; ), also known in historiography as the Pashalik of Belgrade (Belgrad Paşalığı; ), was an Ottoman administrative unit (sanjak), that existed between the 15th and the outset of the 19th centuries. It was located in the territory of present day Central Serbia.
Эялетке жататын
Санжак 1459 және 1541 жылдар аралығында Румелия еялатының құрамында, 1716 және 1717 жылдар аралығында, сондай-ақ 1739 және 1817 жылдар аралығында (номиналды түрде 1830 жылға дейін) Будин еялатының құрамында, 1541 және 1686 жылдар аралығында Темешвар еялатының құрамында, ал 1686 және 1688 жылдар аралығында және 1690 және 1716 жылдар аралығында қайтадан болды.
The sanjak belonged to Rumelia Eyalet between 1459 and 1541, and again between 1716 and 1717 and again 1739 and 1817 (nominally to 1830), to Budin Eyalet between 1541 and 1686, and to Temeșvar Eyalet between 1686 and 1688 and again between 1690 and 1716.
Шекаралары
Хаджи Мустафа-пашаның (1793–1801) билігі тұсында әкімшілік шығысқа қарай кеңейтіліп, бұрын Видин санджагіның құрамында болған Кладово аймағы да қосылды.
During the governorship of Hadji Mustafa Pasha (1793–1801), the administration was expanded eastwards to include the Kladovo area, until then part of the Sanjak of Vidin.
15 ғасыр
Смедерево санжағы 1459 жылы Сербия деспотының құлауынан кейін құрылды, оның әкімшілік орталығы Смедерево қаласы болды. Османдық дереккөздер «влаштардың» (мал өсірушілердің) Смедерево санжағына, сондай-ақ Крушевац және Видин санжақтарының бөліктеріне қоныс аударғанын көрсетеді; 1476 жылы 7 600 влах шаңырағы және 15 000 шаруа шаңырағы тіркелді. 1470 жылдары мажарлармен болған шайқастардың салдарынан Солтүстік Сербияның көптеген аймақтары қараусыз қалды. Османдықтар бұл аймақты влаштармен, әскери күш ретінде мекендеуге кірісті, бұл мекендеуге Смедерево санжағының барлық аумағы, Крушевац және Видин санжақтарының көп бөлігі кірді. Влаштар Босния, Герцеговина, Черногориядан және Сербияның оңтүстік-батысындағы Стари Влах (İstari Eflak) аймағынан келді.
The Sanjak of Smederevo was formed after the fall of the Serbian Despotate in 1459, and its administrative seat was Smederevo. Ottoman sources note a migration of "Vlachs" (pastoralists) to the Sanjak of Smederevo and parts of the Sanjak of Kruševac and Sanjak of Vidin; in 1476 there were 7,600 Vlach households and 15,000 peasant households. In the 1470s, because of the fighting with the Hungarians many areas in northern Serbia were deserted. Ottomans start colonize that area with Vlachs as a military element, and this colonization includes entire territory of the Sanjak of Smederevo, most of Sanjak of Kruševac and Vidin. Vlachs to that area coming from Bosnia, Herzegovina, Montenegro and from Stari Vlah (İstari Eflak) region in the southwestern Serbia.
XVI ғасыр
Осман империясы 1521 жылы Белградты басып алғаннан кейін, Санжақтың әкімшілік орталығы осы қалаға көшірілді. Мохач шайқасы болған кезеңде Смедерево санжақбегі Кучук Бали бег болды. 16 ғасырда Венгрияға қарсы Осман шабуылдары халықтың бір бөлігінің Венгрия аумағына көшіп кетуіне әкелді. 1476 және 1516 жылдарғы салық тізілімдеріне сәйкес, шамамен 17% ауылдар тасталып кетті. Османдықтар бос қалған жерлерді көршілес аймақтардан келген халықпен қоныстандырды, олардың көп бөлігі Босния, Герцеговина, Черногория және Сербиядағы Стари Влах аймақтарынан шыққан, көшпелі өмір салтын ұстанған влахтар болды. 1516 жылы Смедерево халқының 15% влахтарды құрады. Ноэль Малкольмның 16 ғасырғы Осман дефтерлерінде Смедерево аймағында шамамен 82 000, көбінесе влах отбасылары болғаны жазылған. 16 ғасырда Бенедикт Кури Печич (православ) сербтердің "өздерін влахтар деп атайтындарын" атап өтті. Олар Смедерево мен Белградтан Боснияға көшіп, Боснияда (мұсылман) "түріктер" және (католик) ескі босниялықтармен бірге өмір кешкен үш халықтың біріне айналды.
After the Ottoman Empire conquered Belgrade in 1521, the administrative seat of the Sanjak was moved to this city. In this period when the Battle of Mohács took place the sanjakbey of Smederevo was Kučuk Bali beg. Ottoman campaigns against Hungary in 16th century reduced part of the population which migrated to the Hungarian territory, according to tax registrations from 1476 and 1516 about 17% villages were abandoned. Ottoman resettle abandoned lands with populations from neighboring district which were mostly semi nomadic Vlach groups from area of Bosnia, Hercegovina, Montenegro, and Stari Vlah in Serbia. Vlachs made up 15% of the population in Smederevo in 1516. According to Noel Malcolm in Ottoman defters from 16th century, in Smederevo area there were about 82,000 of mostly Vlach families. Benedikt Kuri pečič in the 16th century noted that (Orthodox) Serbs "who call themselves Vlachs" moved from Smederevo and Belgrade to Bosnia and are part of three peoples inhabiting Bosnia alongside (Muslim) "Turks" and (Catholic) old Bosniaks.
18 ғасыр
Санжақты Габсбург монархиясы Сербия Корольдігі ретінде (1718–39) басып алды, бірақ Белград шарттамасы бойынша аймақ Осман империясына қайтарылды. Австрия билігінде болған кезде аймақтың орталығы болған Белград Осман империясы кезінде ескере берілмеді, ал Смедерево (Семендире) әкімшілік орталыққа айналды. Дегенмен, Белград әрі қарай визир атағын алған пашаның ордасы болды және Санжақ ресми құжаттарда Смедерево Санжағы деп атала берсе де, Белград Пашалығы деп атала бастады. 1788 жылы Кочаның шекаралық бүлігі кезінде Шығыс Шумадияны австриялық серб еркін жасақтары мен хайдуқтар басып алды. 1788–91 жылдары Белград Коча бүлігінен кейін тағы да австриялық билікке көшті. 1789 жылдың 15 қыркүйегінен 8 қазанына дейін болған Белград қоршауында Габсбург австриялық әскерлері Белград бекінісін қоршады. Австриялықтар 1791 жылға дейін қаланы ұстады, содан кейін Систова шартының талаптарына сәйкес Белградты Осман империясына қайтарды. 1793 және 1796 жылдары Сұлтан Селім III сербтерге қосымша құқықтар берген жарлықтарды жариялады. Басқа нәрселермен қатар, салықтар облыстық князьдер (дукендер) арқылы жиналатын болды, сауда мен дін еркіндігі берілді және бейбітшілік орнатылды. Селім III сондай-ақ кейбір жағымсыз янычарлардың Белград Пашалығын тастап кетуін бұйырды, оларды Хаджи Мустафа пашаның орталық билігіне қауіп деп санады. Осы янычарлардың көптегені Осман Пазвантоғлумен жұмыс істеді немесе оның қорғанына ішкіріп, ол Сұлтан Селім III-нің Видин Санжағындағы қарсыласы болды. Смедерево Санжағындағы янычарлардың құрамын таратудан қорқып, Осман Пазвантоғлу Сұлтан Селім III-нің рұқсатынсыз сербтерге қарсы шабуылдар жасады, бұл аймақта үлкен тұрақсыздық пен қорқыныш тудырды. Пазвантоғлу 1793 жылы сербтермен Колари шайқасында жеңілді. 1797 жылдың жазында сұлтан Мұстафа пашаны Румелия әйялетінің беглеребегі етіп тағайындады және ол Пазвантоғлудың Видин көтерілісшілеріне қарсы күресу үшін Сербиядан Пловдивке кетті. Мұстафа пашаның болмауы кезінде Пазвантоғлудың әскерлері Пожаревацты басып алып, Белград бекінісін қоршады. 1797 жылдың қараша айының соңында Вальеводан келген облыстық князьдер – Алекса Ненадович, Илия Бирчанин және Никола Грбович өз күштерін Белградқа жеткізіп, қоршауға алған янычарларды Смедеревоға шегінуге мәжбүр етті. 1799 жылға қарай янычарлар корпусы Сұлтан жарлығымен кешірілген соң қайта келді және Сербияның автономиясын дереу тоқтатты, салықтарды күрт арттырды және Сербияда әскери жағдай енгізді. 1801 жылдың 15 желтоқсанында Селім III-нің сенімді одақтасы, Белградтың танымал визирі Хаджи Мустафа паша Кучук Алиямен өлтірілді. Әлижа Сұлтанның реформаларына қарсы болған төрт жетекші дахияның бірі болды. Бұл Смедерево Санжағының Осман үкіметінен тәуелсіз, осы басқарған янычарлармен басқарылуына әкелді. 1804 жылдың 4 ақпанында Кнездер қырғынында бірнеше округ басшылары осы басқарған янычарлармен өлтірілді. Бұл серб революциясының алғашқы кезеңі – Бірінші серб көтерілісін (1804–13) бастады. Белград Пашалығы Осман билігіне қайта оралғаннан кейін, түрлі зорлық-зомбылық әрекеттері мен адамдардың мүліктерін тартып алу орын алды. Ислам дініне кірген сербтер мен албандар осындай әрекеттерге белсенді қатысты. 1813 жылы көтеріліс басылғанмен және 1814 жылы Хаджи Продан көтерілісіне қарамастан, герцог Милош Обренович басқарған Екінші серб көтерілісі 1817 жылы жартылай тәуелсіз Сербия княздығының құрылуымен сәтті аяқталды (1830 жылы Махмуд II-нің жарлығымен расталды), 1878 жылы Сан-Стефано шарты бойынша тәуелсіздік алды және 1882 жылы Сербия Корольдігіне айналды. Бұл Санжақтың соңы болды.
The Sanjak was occupied by the Habsburg monarchy as the Kingdom of Serbia (1718–39), however, with the Treaty of Belgrade, the area was ceded to the Ottoman Empire. Belgrade, the center of the region while under Austrian rule, was neglected under the Ottomans and Smederevo (Semendire) was the administrative center. Nevertheless, Belgrade eventually became the seat of a pasha with the title of vizier and the Sanjak began to be referred to as the Pashaluk of Belgrade, although it was still called the Sanjak of Smederevo in official documents. In 1788, Koča's frontier rebellion saw eastern Šumadija occupied by Austrian Serbian freikorps and hajduks. From 1788–91, Belgrade was again under Austrian rule after Koča's rebellion. The Siege of Belgrade from 15 September to 8 October 1789, a Habsburg Austrian force besieged the fortress of Belgrade. The Austrians held the city until 1791 when it handed Belgrade back to the Ottomans according to the terms of the Treaty of Sistova. In 1793 and 1796 Sultan Selim III proclaimed firmans which gave more rights to Serbs. Among other things, taxes were to be collected by the obor knez (dukes); freedom of trade and religion were granted and there was peace. Selim III also decreed that some unpopular janissaries were to leave the Belgrade Pashaluk as he saw them as a threat to the central authority of Hadji Mustafa Pasha. Many of those janissaries were employed by or found refuge with Osman Pazvantoğlu, a renegade opponent of Sultan Selim III in the Sanjak of Vidin. Fearing the dissolution of the Janissary command in the Sanjak of Smederevo, Osman Pazvantoğlu launched a series of raids against Serbians without the permission of Sultan Selim III, causing much volatility and fear in the region. Pazvantoğlu was defeated in 1793 by the Serbs at the Battle of Kolari. In the summer of 1797 the sultan appointed Mustafa Pasha on position of beglerbeg of Rumelia Eyalet and he left Serbia for Plovdiv to fight against the Vidin rebels of Pazvantoğlu. During the absence of Mustafa Pasha, the forces of Pazvantoğlu captured Požarevac and besieged the Belgrade fortress. At the end of November 1797 obor knezes Aleksa Nenadović, Ilija Birčanin and Nikola Grbović from Valjevo brought their forces to Belgrade and forced the besieging janissary forces to retreat to Smederevo. By 1799 the janissary corps had returned, as they were pardoned by Sultan's decree, and they immediately suspended the Serbian autonomy and drastically increased taxes, enforcing martial law in Serbia. On 15 December 1801, the popular Vizier of Belgrade Hadji Mustafa Pasha, a trusted ally of Selim III, was murdered by Kučuk Alija. Alija was one of the four leading Dahijas, Janissary commanders who were opposed to the Sultan's reforms. This resulted in the Sanjak of Smederevo being ruled by these renegade janissaries independently from the Ottoman government. Several district chiefs were murdered in the Slaughter of the Knezes on February 4, 1804, by the renegade janissaries. This sparked the First Serbian Uprising (1804–13), the first phase of the Serbian Revolution. After the Pashalik of Belgrade fell back to the Ottoman rule, various acts of violence and confiscation of people's properties took place. Islamized Serbs and Albanians especially took part in such actions. Despite suppression of the uprising in 1813 and Hadži Prodan's Revolt in 1814, the Second Serbian Uprising led by Duke Miloš Obrenović succeeded with creation of semi independent Principality of Serbia in 1817 (confirmed with Ferman from Mahmud II in 1830), gained independence in 1878 by Treaty of San Stefano and evolved to Kingdom of Serbia in 1882. This marked the end of the Sanjak.
Демография
Смедеревоның мұсылман халқы үш негізгі топтан тұрды: жергілікті мұсылман сербтер, босниялықтар және албандар, олар Смедерево аймағындағы ең ірі славян емес этникалық топты құрады. Олардың көп бөлігі ауыл тұрғындары болса, сонымен қатар феодалдар, әскерлер, шенеуніктер де болды, ал кейбіреулері әкімшіліктегі жоғары әлеуметтік топқа жатты. 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың бірінші жартысында, негізінен Динар аймақтарынан сербтердің (христиандардың) көптеп келуінен кейін мұсылмандардың саны едәуір азайды.
The Muslim population of Smederevo was composed of three main groups: local Muslim Serbs, Bosniaks and Albanians, who were the most significant non Slavic group of the Smederevo region. These were mostly villagers, but also feudals, soldiers, officials, and some were among the highest social class, in the administration. The proportion of Muslims was notably decreased in the late 17th and first half of the 18th century, after a major influx of Serbs (Christians) from outlying territories, mostly from Dinaric areas.
Экономика
Смедерево санжағы кеме жасау өнеркәсібі ең дамыған алты Осман санжағының бірі болды (Видин, Никополис, Пожега, Зворник және Мохач санжақтарынан басқа).
The Sanjak of Smederevo was one of six Ottoman sanjaks with most developed shipbuilding (besides sanjaks of Vidin, Nicopolis, Požega, Zvornik and Mohač).