Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албаниядағы әлеуметтік топ – Мұхажирлер мен Мухажерлер (көпше түрі: Muhaxhirë және Muhaxherë, албан тілінде «мұсылман босқындары» деген мағынаны білдіреді) – Грекия, Сербия және Черногориядан Албанияға, Косовоға және шамалы Солтүстік Македонияға түрлі соғыстар кезінде және олардан кейін босқындар ретінде үйлерін тастап кеткен немесе көшірілген Осман албаниялық қауымдастықтары. Бұл термин мұсылмандарға (түріктер, босниялықтар, черкестер және рома халқы) және серб әскері Ниш санжағының көп бөлігінен қуған, Сербия-Осман соғысы (1876-78) кезінде және одан кейін Косово вилайетіне қашқан мұсылман албандарына қолданылады, яғни 1881 жылға дейін. 1912 жылы Албания Республикасы құрылғаннан кейін Косово, Черногория, Солтүстік Македония, Грекия, Египет, Болгария және Сербиядан албандар мен басқа да мұсылмандардың көп саны аймаққа келіп, көбінесе Солтүстік және Орталық Албанияда қоныстанды. Бүгінде Албания мен Косово халқының үштен бірінен төрттен біріне дейін осы Мұхажирлердің ұрпақтары жатады.
the social group in Albania
Muhaxhir and Muhaxher (plural: Muhaxhirë and Muhaxherë, meaning "Muslim refugees" in Albanian) are Ottoman Albanian communities that left their homes as refugees or were transferred, from Greece, Serbia and Montenegro to Albania, Kosovo and to a lesser extent North Macedonia during and following various wars. The term is used for Muslims (including Turks, Bosniaks, Circassians and Romani) and Muslim Albanians whom were expelled by the Serb army from most parts of the Sanjak of Niş and fled to the Kosovo Vilayet during and after the Serbian–Ottoman War (1876–78), that is by 1881. With the establishment of the Republic of Albania in 1912, a large influx of Albanians, as well as other Muslims, from Kosovo, Montenegro, North Macedonia, Greece, Egypt, Bulgaria and Serbia continued to arrive in the region, most of which settled in north and central Albania. Today, between a third and a quarter of Albania's and Kosovo's population have ancestry from these Muhaxhirs.
Сөз
"Мухажир" (және оның жекеше және көпше түрінің әртүрлі жазылу варианттары) – сөздің албан тіліндегі түрі, ол (қазіргі "мухажир" сөзінің бастауы) араб тілінен келген "мухажир" (مهاجر) сөзінен алынған.
"Muhaxhir" (and its variant singular and plural spellings) is the Albanian form of the word, and was borrowed from (whence modern muhacir), itself originating from Arabic muhajir (مهاجر).
Тарих
Албандардың қоныс аударуы солтүстік Албанияда одан бұрын басталды. Алғашқы белгілі депортациялар 1877 жылдарға дейін жетеді. Осы кезеңде Нови-Пазар, Куршумлия және Ниш вилайеттерінің ең солтүстік бөліктерінде тұратын албандар депортацияланды. Сол уақытта қашуға мүмкіндік таппағандардың барлығы өлтірілді, түрлі серб және монтенегролық әскерлер тарапынан қырғынға ұшырады. Осылайша, аймақтың демографиялық картасына елеулі өзгеріс енгізілді. Албандар жерден қуылды, қашып кетті және/немесе жаулап алынған аймақтардан Османдық Косовоға паналау үшін шегінді. Балқан соғыстары кезінде мұсылман албандары христиандық территориялардан депортацияланып, Осман империясына, тіпті Таяу Шығысқа дейін қоныс аударды.
The displacement of Albanians began earlier in northern Albania. The first known deportations date back to the 1877s. At this time, Albanians living in the northernmost parts of the Novi Pazar, Kuršumlija and also the Niš vilayet were deported. At this time all those who could not escape were killed, massacred by various Serbian Montenegrin forces. Thus, a profound change has been made to the demographic map of the region. Albanians were either expelled, fled and/or retreated from the captured areas seeking refuge in Ottoman Kosovo. During the Balkan Wars, Muslim Albanians were deported from Christian territories, and settled in the Ottoman Empire, as far as the Middle East.
Черногория
1877 жылы Никшич Берлин шарты бойынша Черногорияға қосылды. Сол кезде аймақта саяхат еткен американдық жазушы Уильям Джеймс Стиллман (1828–1901) өзінің естеліктерінде Черногория әскерлерінің, князьтың бұйрығымен Никшичтегі Студеница бекінісін артиллериямен бомбалауын сипаттады. Бекіністе шамамен 20 албан низамы болды, олар қарсылық көрсетті. Қоршау сақалданғанда олар тізе бүгіп, Стиллманнан бас кесілетінін сұрады. Стиллманның сөздерін аударған албандық оларды өлтірмейтінін айтты, осыған қуанып, албандар мереке тойлады. Шартына қол қойылғаннан кейін Черногория князі Никшич, Жабляк және Колашин қалаларынан албандарды қуа бастады, олар Түркияға, Косовоға (Приштинаға) және Македонияға қашты. Черногория әскерлері албандарды қуғанға дейін оларды тонады. Никшич түскеннен кейін князь Никола жеңіс туралы өлең жазды. Балқан соғыстарынан кейін албандар қоныстанған жаңа аумақтар Черногорияның құрамына кірді. Черногория Малесияның бір бөлігін, атап айтқанда Хоти мен Груданы, орталығы Тузи, Плав, Гусинье, Ругово, Печ және Гякова қалаларын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Никшичтен Сетиньеге қуылған албан иммигранттары Иса Болетиниге азық-түлікке ақша жібермесе, ашаршылыққа ұшырайтындарын жазған хат жіберді. Черногориядан қуылған албандар, босниялықтар және мұсылмандар Солтүстік және Орталық Албаниядағы Шкодер, Пуке, Леже және Тирана сияқты қалаларға қоныс аударды.
In 1877, Nikšić was annexed by the Montenegrins in accordance with the Treaty of Berlin. American author William James Stillman (1828–1901) who traveled in the region at the time writes in his biography of the Montenegrin forces who, on the orders of the Prince, began to bomb the Studenica fortress in Nikšić with artillery. Around 20 Albanian nizams were inside the fortress who resisted and when the walls breached, they surrendered and asked Stillman if they were going to be decapitated. An Albanian accompanying Stillman translated his words saying they were not going to be killed in which the Albanians celebrated. Shortly after the treaty, the Montenegrin prince began expelling the Albanians from Nikšić, Žabljak and Kolašin who then fled to Turkey, Kosovo (Prishtina) and Macedonia. The Montenegrin forces also robbed the Albanians before the expulsion. After the fall of Nikšić, Prince Nikola wrote a poem of the victory. After the Balkan wars, new territories inhabited by Albanians became part of Montenegro. Montenegro then gained a part of Malesija, respectively Hoti and Gruda, with Tuzi as center, Plav, Gusinje, Rugovo, Peć and Gjakova. During World War I, Albanian immigrants from Nikšić who had been expelled to Cetinje sent a letter to Isa Boletini saying that they risked starving if he did not send them money for food. Albanians, Bosniaks and Muslims which were expelled from Montenegro were resettled in Northern and central Albania in Cities like Shkodër, Pukë, Lezhë and Tirana.
Грекия
1944 жылдың жазында жергілікті қарсылық ұйымының басшысы Наполеон Зервас чам албандарын сол жақтанғы ELAS-қа қарсы күресте EDES-ке қосылуға шақырды, бірақ олар бас тартты. Содан кейін, одақтас күштердің EDES-ке аймақтан шығарып салу туралы берген арнайы бұйрығына сәйкес, екі тарап арасында қызу шайқас болды. 1944 жылдың 18 маусымында EDES күштері одақтастардың қолдауымен Парамифияға шабуыл жасады. Ұзаққа соқпаған қақтығыстан кейін, қала одақтастардың бақылауына көшті. 1943 жылдың қыркүйегіндегі қырғынға жауапты деп есептелген қаланың мұсылман халқына қарсы көп ұзамай қатыгез жазалау шаралары қолданылды.
During the summer of 1944, the head of the local resistance organization, Napoleon Zervas, asked the Cham Albanians to join EDES in its fight against the left wing ELAS, but their response was negative. After that and in accordance to orders given specifically to EDES by the Allied forces to push them out of the area, fierce fighting occurred between the two sides. On 18 June 1944, EDES forces with Allied support launched an attack on Paramythia. After short term conflict against a combined Cham German garrison, the town was finally under Allied command. Soon after, violent reprisals were carried out against the town's Muslim community, which was considered responsible for the massacre of September 1943.
Босния
Христиандық Австрия-Венгрияның Босния мен Герцеговинадағы үстемдігі кезінде көптеген мұсылман босниялықтар Босниядан шығып, Албанияға қоныстанды. Ең танымал бағыттар Шияк, Дуррес облысының Бораке және Косоводагы Призрен, Пежа қалалары болды. Көші-қонның себебі – босниялықтар мен Босниядағы басқа мұсылмандар сақтағысы келген ислам діні еді. Еуропадағы жалғыз мұсылман мемлекеті болғандықтан, Албания босқындар үшін жалғыз мүмкін нұсқа болды. Югославия Корольдігі құрылғаннан кейін Албанияға көші-қонның тағы бір толқыны жалғасты. Албания үкіметі босниялықтарды Тирана мен Дуррес қалаларына орналастырды.
During the Christian Austro Hungarian rule in Bosnia and Herzegovina, many Muslim Bosniaks left Bosnia and settled in Albania. The popular destinations were Shijak, Borake in Durrës County and Prizren, Peja in Kosovo. The reason for the immigration was the Islamic Religion, which the Bosniaks and other Muslims in Bosnia wanted to remain. Being the only Muslim Country in Europa, Albania was the only possible destination for the refugees. With the creation of Kingdom of Yugoslavia, another wave of immigration continued towards Albania. The Albanian Government settled the Bosniaks in Tirana and Durres.
Кавказ
Черкес геноцидінің оқиғалары, атап айтқанда этникалық тазалау, кісі өлтіру, мәжбүрлі көші-қон және Кавказдағы тарихи отанынан черкестердің көпшілігін қуу, шамамен кем дегенде 600 000 кавказдықтардың, тіпті 1 500 000-ға дейін адамның қаза болуына әкелді. Сонымен қатар, 1768-1917 жылдар аралығындағы үдемелі орыс шабуылдары салдарынан Косово мен Албанияға көшіп келген қалған 40 000 черкестің сәтті көшірілуі орын алды. Черкестер мұсылман албан мәдениетіне тез сіңіп, қазіргі таңда диаспорамен байланысы шектеулі. Черкестер Косовода, Приштинадағы Хаджвалия сияқты көптеген ауылдарды құрды. Олар Приштина, Феризай және Подуево қалаларына қоныстанды және албан қоғамында батыл және адал адамдар ретінде танылды.
The events of the Circassian genocide, namely the ethnic cleansing, killing, forced migration, and expulsion of the majority of the Circassians from their historical homeland in the Caucasus, resulted in the death of approximately at least 600,000 Caucasian natives up to 1,500,000 deaths, and the successful migration of the remaining of 40,000 Circassians which immigrated to Kosovo and Albania due to intermittent Russian attacks from 1768 to 1917. The Circassians quickly assimilated into the Muslim Albanian culture and have only limited contact with the Circassian diaspora today. The Circassians founded many villages in Kosovo like Hajvalia in Prishtina. They settled in Cities like Prishtina, Ferizaj and Podujeve and were known by the Albanian society as brave and honest people.
Солтүстік Македония
Түркияның Балқан одақтастарынан жеңіліс тапқаннан кейін көп ұзамай, Ұлы державалардың (Британия, Германия, Ресей, Австрия-Мажарстан, Франция және Италия) елшілері 1912 жылғы желтоқсанда Лондонда соғыс салдарынан туған мәселелерді шешу үшін бас қосты. Австрия-Мажарстан мен Италия албандарға қолдау көрсеткенінің арқасында конференция 1913 жылы тәуелсіз Албания мемлекетін құруға келісті, ол шындыққа айналды. Дегенмен, жаңа мемлекеттің шекарасы албан халқы тұратын ірі аумақтар Албанияның құрамына кірмей қалды, соның ішінде болашақта Македония Социалистік Республикасы болып танылатын аймақ та бар еді. 20-шы ғасырда Югославия Корольдігіндегі албандар мен мұсылмандар кемсітуге ұшырады. Олардың тіпті діни құқықтарынан айырылып, саяси құқықтары болмады. Кедейлік пен саяси қуғын-сүргінге толы болғандықтан, Солтүстік Македониядан көптеген албандар жаңа Албания мемлекетіне көшіп келді. Көшпендердің бағыттары Тирана, Елбасан және Шкодер қалалары болды.
Shortly after the defeat of Turkey by the Balkan allies, a conference of ambassadors of the Great Powers (Britain, Germany, Russia, Austria Hungary, France, and Italy) convened in London in December 1912 to settle the outstanding issues raised by the conflict. With support given to the Albanians by Austria Hungary and Italy, the conference agreed to create an independent state of Albania, which became a reality in 1913. However, the boundaries of the new state were drawn in such a way that large areas with Albanian populations remained outside of Albania, including the area that would go on to become the Socialist Republic of Macedonia. During the 20th Century the Albanians and Muslims in the Kingdom of Yugoslavia experienced a period of discrimination. They had neither political rights, let alone religious rights. Characterized by poverty and also by political persecution, many Albanians, from northern Macedonia settled in the new state of Albania. The immigrants' destinations were Tirana, Elbasan and Shkoder.