Кіріспе
Теңіз консулдығы (;) - Арагон корольдігінде құрылған, кейін Жерорта теңізі бассейніне тараған, теңіз және сауда құқығын басқаруға арналған сотқа жақын орган. Бұл термин каталон тіліндегі теңіз әдет-ғұрыптары мен жарлықтарының әйгілі жинағын да білдіруі мүмкін, ол ағылшын тілінде "Теңіз әдет-ғұрыптары" деп белгілі, және 14- мен 15-шы ғасырларда жинақталған, 1494 жылы не одан бұрын Валенсияда жарияланған. 21-шы ғасырда каталон тіліндегі Consolat de mar термині Барселона сауда палатасы жүргізетін коммерциялық арбитраж қызметі үшін, сондай-ақ Барселона қаласы басқаратын сауданы ілгерілету кеңселері үшін қолданылады.
Ортағасырлық мекеме
Каталондық институттың тамыры 1258 жылы Арагон королі Жаме I-нің Барселона қаласына Консулдық хартасын (Carta Consular) беруіне дейін барып жетеді. Бұл Барселона саудагерлеріне патшалық соттардың араласуынсыз сауда дауларын өзіндік шешу құқығын берді, ал патша өз кеңею соғыстары үшін аса қажетті қаржылық қолдау алды. Осы кезеңде Еуропаның көп бөлігінде Сауда құқығы (ius mercadorium) қалыптасып, Мессинада (13 ғасырдың бірінші үштен бірі) және Генуяда (1250) осыған ұқсас органдар құрылған еді. Арагон тажының территориясы кеңейген сайын, ірі порттарда Теңіз консулдықтарын құру қалыпты жағдайға айналды. Олардың ең алғашқысы Валенсияда (1283) құрылды, онда Пётр III Арагонның жарғысында даулардың "Барселонада қабылданған теңіздік әдет-ғұрыптарға сәйкес" шешілуі тиіс екені нақты көрсетілген.
Теңіз консулдығының кітабы
Каталон тіліндегі толық атауы – «Барселонаның теңіздік әдет-ғұрыптары», немесе «Теңіз консулдығының кітабы» деп жалпыға белгілі. Ең ерте басылған нұсқасы (Барселона, 1494 жыл) атау парақшасы мен алқағы жоқ, бірақ ол жоғарыда аталған атаумен сипатталған. Осы басылымның белгілі жалғыз данасы (1911 жылғы мәлімет бойынша) Париждегі Франция Ұлттық кітапханасында сақтаулы. Кіріспе хатында бұл еңбек Франсиск Селельс, теңіз ісіне жақсы білетін көптеген кеме басшылары мен саудагерлердің көмегімен жасаған «Теңіз консулдығының кітабының» түзетілген нұсқасы екені айтылған. Капмани 1791 жылы Мадридте жарық көрген «Codigo de los costumbras maritimas de Barcelona» еңбегінде, өзінің білуінше, 1484 жылға дейінгі мерзімге жататын, жартылай готикалық шрифтпен басылған ескі нұсқа болғанын жазған. Алайда, Франция Ұлттық кітапханасында екі каталон тіліндегі қолжазба сақтаулы, олардың ең ертесі – MS. Espagnol 124, 1494 жылғы «Теңіз консулдығының кітабында» басылған және оның мазмұнының ең көне бөлігін құрайтын екі алғашқы трактатты қамтиды. Бұл қолжазбаның кейінгі бөліктері 15 ғасырдың қағазында жазылған, бірақ 1436 жылдан кейінгі кезге қатысты ешқандай құжат жоқ. Екі қолжазбаның соңғысы, MS. Espagnol 56, толығымен 15 ғасырдың қағазына және сол ғасырдың қолжазымымен жазылған, сондай-ақ соңғы парақтың бетіндегі куәлікке сәйкес, Барселонадағы Теңіз консулдығының нотариусы Питер Томас пен жазушысы бақылауымен орындалғаны айтылған. 1494 жылғы басылымда, біріншіден, Арагон патшаларының Теңіз консулдары соттарының басшылығы үшін шығарған іс жүргізу кодексі, екіншіден, ежелгі теңіздік әдет-ғұрыптар жинағы және үшіншіден, әскери крейсерлерді басқару ережелері бар. Бұл жарлықтардың соңындағы колофон оқырманға әдеттегі «Теңіз консулдығының кітабы» осы жерде аяқталады деп хабарлайды; одан кейін «Қабылдаулар» деп аталатын құжат келеді, ол бұрынғы тараулар мен жарлықтарды 1075 жылы «Рим» халқы, ал 12-13 ғасырлардағы түрлі княздер мен халықтар бекіткенін көрсетеді: бұл, әдетте, тарихи құндылығы жоқ деп есептеледі. 1494 жылғы басылымның беттері осы құжатпен тоқтатылады, оның соңында баспашының колофоны бар, онда жұмыс 1494 жылдың 14 шілдесінде Барселонада дін қызметкері және баспагер Пере Поса аяқтағаны айтылған. Көлемінің қалған бөлігі түпнұсқа «Теңіз консулдығының кітабына» қосымша ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл қосымшада Арагон патшалары мен Барселона қаласының кеңесшілерінің 1271 жылдан 1493 жылға дейінгі кезеңдегі түрлі теңіздік жарлықтары бар. Бұл кітаптың алдыңғы бөлігімен бірдей шрифтпен басылған. Түпнұсқа «Теңіз консулдығының кітабы», осы қосымшамен бірге, Еуропада «Теңіз консулдығы» деген атпен таралды және 16 ғасырда кастиль, итальян және француз тілдеріне аударылды. Италиялық аударма, 1549 жылы Венецияда Жан Баптиста Педрезано басып шығарған, Еуропаның солтүстігінде ең көп таралған нұсқа болды және көптеген заңгерлердің бұл еңбек итальяндық болуы керек деген ойға келді. Келесі ғасырда бұл еңбек Вестервен итальян тіліне, ал Энгельбрехт неміс тіліне аударды, сондай-ақ латын тіліне де аударылғаны айтылады. «Теңіз консулдығының кітабының» ең құнды бөлігі болып табылатын «Теңіз әдет-ғұрыптарының» француз тіліне жасалған тамаша аудармасын Пардессус 1834 жылы Парижде жарық көрген «Collection des lois maritimes» жинағының екінші томында «La Compilation connue sous le nom do consulat de la mer» деген атпен жариялады. Сэр Траверс Твисстің «Адмиралтействоның қара кітабына» (Лондон, 1874) жазған кіріспесін қараңыз, онда томның iii-ші томына қосымша ретінде «Теңіз әдет-ғұрыптарының» аудармасы және каталон тіліндегі мәтіні бар.