Кіріспе

Үнді феминист тарихшысы және әлеуметтік реформаторы Пандита Рамабай Сарасвати (23 сәуір 1858 – 5 сәуір 1922) – үндістандық әлеуметтік реформатор. Ол Калькутта университетінің факультетімен емтихан бергеннен кейін санскрит ғалымы ретінде «Пандита» және «Сарасвати» атақтарын алған алғашқы әйел болды. 1889 жылғы Конгресс сессиясына қатысқан он әйел делегаттың бірі болды. 1880 жылдардың басында Англияда тұрғанда христиан дініне ауысты. Содан кейін ол АҚШ-қа кеңінен сапар шегіп, мұқтаж үнді әйелдеріне қаржы жинады. Жиналған қаржыға ол бала-жесірлер үшін «Шарада Садан» мекемесін ашты. 1890 жылдардың соңында Пуна қаласынан шығысқа қарай қырық шақырым жердегі Кедгаон ауылында «Мүкти Миссиясы» христиандық қайырымдылық ұйымын құрды. Кейін бұл миссия «Пандита Рамабай Мүкти Миссиясы» деп аталды.

Ерте өмір және білім

Пандита Рамабай Сарасвати 1858 жылғы 23 сәуірде маратхи тілінде сөйлейтін Читпаван брахман отбасында Рамабай Донгре болып дүниеге келді. Оның әкесі, санскрит ғалымы Анант Шастри Донгре, оған үйде санскритті оқытты. Донгренің шұбырған діншілігі оны отбасымен бірге бүкіл Үндістанды аралап саяхаттауға итермеледі. Оның анасы Лакшми 9 жасында Анант Шастриге тұрмысқа шықты. Анант Шастри әйелдердің білім алуын қолдады және Лакшмиге санскритті оқытуды бастады, бұл сол кездегі әдеттен мүлдем өзгеше еді. Рамабай отбасының Пурананы қажылық орындарында оқып беруіне қатысып, халық алдында сөйлеу өнерін меңгерді, осылайша олар күн көрісті. Лакшми санскриттің өте жақсы білушісі болғандықтан, тіпті жас балаларды да оқытты, бірақ бұған консервативті брахмандар қарсылық білдірді. Осы жағдайлар Анант Шастриді отбасымен бірге шұғыласыз жерге көшуге мәжбүр етті. 1876-1878 жылдардағы Ұлы ашаршылық кезінде 16 жасында жетім қалған Рамабай мен оның ағасы Шринивас санскрит жазбаларын оқып, елді аралап саяхаттау отбасылық дәстүрін жалғастырды. Рамабай әр түрлі жыныстағы адамдармен сөйлесе білді, бірақ сол кездегі әйелдер қоғамдық орындарға шықпайтын. Кейде ол әйелдерге білім алуға көндіру үшін олардың бөлмелеріне кіретін. Рамабайдың санскритті жақсы білетін әйел ретіндегі даңқы Калькуттаға жетті, онда оны пандиттер сөйлеуге шақырды. Британдық офицер У. У. Хантер үнді газетінде оның сөйлегені туралы хабар арқылы онымен танысты. Оның Калькутта университетінің сенат залында сөйлеген сөзі жақсы қабылданып, үлкен құрметке ие болды. 1878 жылы Калькутта университеті оған санскриттің түрлі еңбектерін білгені үшін Пандита және Сарасвати атақтарын берді. Теистік реформатор Кешаб Чандра Сен оған индуизм әдебиетінің ең қасиетті кітабы – Веданың көшірмесін сыйға берді және оны оқуға шақырды. Осы кезде Рамабай жаңа идеялармен танысып, бұрынғы сенімдеріне күмән келтіре бастады. Ол Сильхет ауданындағы мектепте оны қарсы алу үшін ұйымдастырылған комиссия мүшесі болған Бипин Чандра Мадхвимен кездесті. 1880 жылы Шринивастың қайтысынан кейін Рамабай бенгалдық заңгер Бипин Бехари Медхвиге үйленді. Күйеу жігіт бенгалдық Каяст болғандықтан, бұл неке касталық және аймақтық жағынан қарағанда сол заманға сәйкес келмейтін болып саналды. Олар 1880 жылғы 13 қарашада азаматтық рәсімде үйленді. 1881 жылғы 16 сәуірде олар Манорама (ағылшын тілінде "жүрек қуанышы") деп аталатын қызды дүниеге әкелді. Осы шақта Рамабай санскриттің нашар жағдайы туралы өлең жазып, Берлинде өтетін Шығыстану конгресіне жіберді. Оның аудармасы Монир Монир Уильямс индуист ғалымы оны кіріспе сөздерімен және терең құрметпен оқыды. Медхвидің қайтысынан кейін, Рамабай, оған 23 жас болғанда, Пунеге көшіп келіп, Ария Махила Самадж (Ария әйелдер қоғамы) құрды. Иса Мәсіхтің идеяларына, Брахмо Самаджға және индуист реформаторларына ықпал етіп, қоғамның мақсаты әйелдердің білім алуын және балалардың некесінен құтылуын ілгерілету болды.

Әлеуметтік белсенділік

1882 жылы Үндістанның отарлық үкіметі білім беру мәселесін зерттеу үшін Хантер комиссиясын тағайындағанда, Рамабай оның алдында куәлік берді. Хантер комиссиясының алдында сөйлеген сөзінде ол: «Жүз жағдайдың тоқсан тоғызында осы елдің білімді адамдары әйелдердің білім алуына және әйелдердің лайықты мәртебесіне қарсы. Егер олар ең кішкентай кемшілікті байқаса, олар горчица дәнін тауға айналдырып, әйелдің абыройын жоюға тырысады», – деді. Ол мұғалімдерді даярлауды және әйелдерден мектеп инспекторларын тағайындауды ұсынды. Сондай-ақ, Үндістандағы жағдай әйелдерге медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік беретінін ескере отырып, үнді әйелдері медициналық колледждерге қабылдануы керек деді. Рамабайдың куәлігі үлкен сенсация тудырып, королева Викторияға жетті. Бұл кейін Лорд Даффериннің Әйелдер медициналық қозғалысын бастауына себеп болды. Махараштрада Рамабай әйелдердің білім алуымен және медициналық миссионерлік жұмысымен айналысатын христиан ұйымдарымен, әсіресе Англикандық монахтар қауымы, Әйелдердің қасиетті Мариясы қауымымен (CSMV) байланыс жасады. Ол осы жерде тұрғанда христиан дінін қабылдады. Рамабайдың дінін өзгертуіне себеп болған нәрселердің бірі – дәстүрлі индуизмге және әсіресе әйелдерге деген оның жағымсыз көзқарасына наразылығы болды. Бірнеше жылдан кейін жазылған өзінің тәжірибесі туралы автобиографиялық еңбегінде Рамабай: «Дхарма шастралары, қасиетті эпостар, Пураналар, қазіргі заманғы ақындар, бүгінгі күнгі танымал уағыздаушылар және дәстүрлі жоғары касталы адамдар келіскен екі нәрсе бар еді: жоғары және төмен касталы әйелдер, жалпы алғанда, жаман, өте жаман, демоннан да жаман, шындықтан да жаман және олар Мокшаға жете алмайды», – деп жазды. Рамабай Англиядағы англикандық «тәлімгерлерімен», әсіресе Джеральдин әпкемен келіспеушілікке түсті және өзінің тәуелсіздігін түрлі жолдармен көрсетті: ол вегетариандық диетасын сақтады, Тринитар ілімі сияқты англикандық ілімнің иррационалды деп санайтын аспектілерін қабылдамады және оған киюге ұсынған кресттің латын жазуының орнына қажетті санскрит жазуы бар ма екенін сұрады. 1886 жылы Пенсильвания әйелдер медициналық колледжінің деканы доктор Рейчел Бодлидің шақыруымен ол туысының бітіру кешіне қатысу үшін Ұлыбританиядан АҚШ-қа сапар шекті. Сондай-ақ ол өзінің маңызды кітаптарының бірін – «Жоғары касталы индус әйелі» кітабын жариялады. Ағылшын тілінде жазған алғашқы кітабын Рамабай өзінің туысы, доктор Джошиге арнады. «Жоғары касталы индус әйелі» индус әйелдерінің өмірінің ең қараңғы жақтарын көрсетті, соның ішінде бала күйеуге шығу және бала жесірлік, және индустар басымдығы бар Британдық Үндістанда әйелдердің қанауын ашуға тырысты. Рамабай лекциялар арқылы және жақтастардың кең желісін құру арқылы кітабында айтылған қиын жағдайдағы жесір балалар үшін Үндістанда мектеп ашу үшін 60 000 рупий жинады. АҚШ-та өзінің Үндістандағы жұмысына қолдау іздеу үшін сөз сөйлеген кезде Рамабай 1887 жылдың шілдесінде американдық суфражистка және әйелдер құқығын қолдайтын белсенді Фрэнсис Уиллардпен кездесті. Уиллард Рамабайды 1887 жылдың қарашасында Ұлттық Әйелдер Христиандық қанағаттандыру одағының съезінде сөйлеуге шақырды, онда ол осы үлкен әйелдер ұйымының қолдауын алды. 1888 жылдың маусымында ол WCTU ұлттық лекторы ретінде Үндістанға оралды. Рамабай қайтып келген кезде WCTU-ның бірінші әлемдік миссионері Мэри Гринлиф Клемент Ливитт сол жерде болды, бірақ олар кездеспеді. Рамабай 1893 жылы ресми түрде құрылғаннан кейін Үндістанның WCTU-мен жұмыс істеді. 1889 жылы ол Үндістанға оралды және Пунада Шарда Садан деп аталатын жесір балаларға арналған мектеп құрды, оны М.Г. Ранаде сияқты көптеген индуистік реформаторлар қолдады. Рамабай ашық евангелизммен айналыспаса да, өзінің христиандық сенімін жасырмады, және бірнеше студент христиан дінін қабылдағанда, ол Пунадағы индуистік реформаторлар тобының қолдауынан айырылды. Ол мектепті шығысқа қарай 60 шақырым қашықтықтағы Кедгаон ауылына көшіріп, оның атын Мукти миссиясы деп өзгертті. 1896 жылы қатты ашаршылық кезінде Рамабай Махараштраның ауылдарын бұқа арбаларымен аралап, мыңдаған әлеуметтен шеттетілген балаларды, жесір балаларды, жетім балаларды және басқа да мұқтаж әйелдерді құтқарып, оларды Мукти миссиясының баспанасына алып келді. 1900 жылға қарай Мукти миссиясында 1500 тұрғын және жүзден астам ірі қара мал болды. Жеті тілді білетін білімді әйел, ол Киелі кітапты түпнұсқа еврейше және грекшеден ана тіліне – маратхи тіліне аударды. Пандита Рамабай Мукти миссиясы бүгінгі күнге дейін әрекет етуде, көптеген мұқтаж топтарға, соның ішінде жесірлерге, жетімдерге және соқырларға баспана, білім беру, кәсіби оқыту және т.б. ұсынуда.

Алғашқы елуінші күн мейрамына әсер ету

Пятидесятничествоны зерттеуші ғалымдар 1906 жылы Лос-Анджелестегі әйгілі Азуза көшесіндегі шіркеуде болған бір ғана оқиғадан пайда болған емес, Пятидесятничествоның бастаулары бүкіл әлемдегі діни жаңаруларға байланысты болуы мүмкін деген мүмкіндікті зерттей бастады. Бұл жаңарулардың қатысушылары оларды христиан тарихындағы жаңа дәуірдің белгілері ретінде қабылдады. Эмоционалды түрде күшті жаңарулармен бірге жүрген ерекше психофизикалық жағдайлар әртүрлі жерлерде әртүрлі нысандарда көрінді. Рамабайдың американдық көмекшісі және Қасиеттілік қозғалысымен жақын байланыста болған тәжірибелі миссионер Минни Абрамс 1905 жылдың маусымында, Азуза көшесіндегі жаңарудан он ай бұрын, бір әйелдер жатақханасына қыздардың жылап, дұға ететінін және күнәларын мойындап жатқанын хабарлады. Содан кейін бір қыз өзінің ұйқыдан секіріп оянғанын, денесі отқа толып жатқандай сезінгенін айтты. Майкл Бергундердің пікірінше, Мукти миссиясы ХХ ғасырдың басында бүкіл әлемге тараған протестанттық миссионерлік мекемелер желісінің бір бөлігі болды. Бұл желі кең ауқымды хабарламалар, жарнамалар, кітаптар және басқа да баспа материалдары жүйесімен, миссионерлерді бір-бірімен пікір алмасуға мүмкіндік беретін конференциялармен және миссионерлер мен демеушілерді бір миссионерлік бекеттен екіншісіне жеткізетін сапарлармен құрылды. Осылайша, Мукти миссиясындағы "қасиетті от" туралы жаңалықтар, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпірінде бірдей уақытта болып жатқан жаңарулар көптеген адамдарды бүкіл әлемде "Киелі Рухтың құйылуы" жүріп жатыр деген сенімге жеткізді. Көптеген миссионерлер студенттер арасында Киелі Рухтың оянуы туралы жаңалықты естіп, жеке өзі Кедгаонға келіп, ерікті болып жұмыс істеді.

Марапаттар мен құрметтер

"Пандита" және "Сарасвати" Бенгалияда (Британияға аттанбас бұрын) оның санскрит тіліндегі біліктілігін мойындады. Англия шіркеуінде 30 сәуірде оны еске алу күні белгіленген. 1989 жылғы 26 қазанда Үндістан үкіметі үнді әйелдерінің өркендеуіне қосқан үлесі үшін естелік марка шығарды.

Негізгі дереккөздер

Рамабай, Пандита. Пандита Рамабайдың Америкамен кездесуі: Америка Құрама Штаттарының халқы (1889), онлайн
Рамабай Сарасвати, Пандита. Жоғары касталы индус әйел (1888) онлайн
Косамби, Мира, ред. Пандита Рамабайдың өз сөздерімен: Таңдамал еңбектері (Оксфорд университетінің баспасы, 2000). Шах, А. Б., ред. ; Джеральдин әпке, ред. Пандита Рамабайдың хаттары мен хат алмасулары (Махараштра штатының әдебиет және мәдениет жөніндегі кеңесі, 1977)