Білімді дамыту, күмәнді шешу және мәселелерді зерттеу процесі

Кіріспе

Білімді дамыту, күмәнді шешу немесе мәселенің шешімін табу мақсатын көздейтін кез келген процесс.

Сұрау (немесе британдық ағылшын тілінде сұрау салу) – білімді дамыту, күмәнді шешу немесе мәселенің шешімін табу мақсатын көздейтін кез келген процесс. Сұрау теориясы – зерттеудің түрлері мен әр түрлі зерттеудің мақсатына қалай жету жолдары туралы мәліметтер жиынтығы.

Төлемнің шегерімдері

Үш термин бір-бірімен осылай байланысқан болса, соңғысы ортаңғы терминге толығымен кіріп, ортаңғы термин бірінші терминге толығымен кіріп немесе одан толығымен шығарылса, шеткі мүшелер міндетті түрде толық силогизмге ие болуы керек. Мен "ортаңғы термин" деп екіншісінде қамтылған және өзінде басқасын қамтитын, сондай-ақ орналасуы бойынша орта болып табылатынды айтамын; ал "шеткі мүшелер" деп (а) екіншісінде қамтылған және (b) екіншісін өзінде қамтитынды айтамын. Егер A барлық B туралы айтылса, ал B барлық C туралы айтылса, онда A міндетті түрде барлық C туралы айтылуы керек. Мен осы суретті Бірінші деп атаймын. (Аристотель, Алдыңғы талдаулар, 1.4)

Индукция

Индуктивті ойлау – екінші шеткі термин арқылы бір шеткі термин мен ортаңғы термин арасындағы қатынасты белгілеуден тұрады; мысалы, егер B – A мен C-нің ортаңғы термині болса, C арқылы A-ның B-ге қатысты екенін дәлелдеу арқылы; себебі индукция осылай жасалады. (Аристотель, Алдыңғы талдаулар, 2.23)

Прагматикалық парадигмадағы зерттеу

В прагматической философии Чарльза Сандерса Пирса, Уильяма Джеймса, Джона Дьюи и других, исследование тесно связано с нормативной наукой логики. Изначально, Пирс извлек прагматическую модель или теорию исследования из исходных материалов классической логики, с небольшой помощью Канта, и усовершенствовал ее параллельно с ранним развитием символической логики Буля, Де Моргана и самого Пирса для решения проблем о природе и методах научного рассуждения. Заимствуя ряд концепций из Аристотеля, Пирс исследовал три фундаментальных способа рассуждения, играющих роль в исследовании, обычно известные как абдукция, дедукция и индукция. В общих чертах, абдукция – это то, что мы используем для генерации вероятной гипотезы или первоначального диагноза в ответ на интересующее нас явление или вызывающую беспокойство проблему, в то время как дедукция используется для уточнения, вывода и разъяснения соответствующих последствий выбранной гипотезы, а индукция используется для проверки совокупности предсказаний на соответствие совокупности данных. Следует отметить, что классические и прагматические подходы к типам рассуждений, разделяя общую область выводов на три специальные части, приходят к иной характеристике сферы разума, чем те подходы, которые учитывают только два. Эти три процесса обычно работают циклически, систематически работая над уменьшением неопределенностей и трудностей, которые инициировали данное исследование, и таким образом, в той мере, в которой исследование успешно, приводя к увеличению знаний или навыков. В прагматическом мышлении все имеет цель, и цель каждой вещи – это первое, что мы должны попытаться отметить в ней. Цель исследования – уменьшить сомнения и привести к состоянию убеждения, которое человек в этом состоянии обычно называет знанием или уверенностью. Поскольку они способствуют завершению исследования, мы должны понимать, что три вида выводов описывают цикл, который можно понять только как целое, и ни один из трех не имеет полного смысла в изоляции от других. Например, цель абдукции – генерировать предположения, которые дедукция может разъяснить, а индукция – оценить. Это накладывает умеренное, но значимое ограничение на создание гипотез, поскольку не каждое дикое объяснение само собой подчиняется разуму и отступает, когда терпит поражение в столкновении с реальностью. Аналогичным образом, каждый из других типов выводов реализует свою цель только в соответствии со своей надлежащей ролью во всем цикле исследования. Независимо от того, насколько необходимо изучать эти процессы в отрыве друг от друга, целостность исследования накладывает строгие ограничения на эффективную модульность его основных компонентов. В книге «Логика: Теория исследования» Джон Дьюи определил исследование как «контролируемую или направленную трансформацию неопределенной ситуации в такую, которая настолько определена в своих составляющих различиях и отношениях, что элементы исходной ситуации превращаются в единое целое». Концепция исследования Дьюи и Пирса вышла за рамки системы мышления и включила социальную природу исследования. Эти идеи суммируются в понятии «Сообщество исследователей».

In the pragmatic philosophies of Charles Sanders Peirce, William James, John Dewey, and others, inquiry is closely associated with the normative science of logic. In its inception, the pragmatic model or theory of inquiry was extracted by Peirce from its raw materials in classical logic, with a little bit of help from Kant, and refined in parallel with the early development of symbolic logic by Boole, De Morgan, and Peirce himself to address problems about the nature and conduct of scientific reasoning. Borrowing a brace of concepts from Aristotle, Peirce examined three fundamental modes of reasoning that play a role in inquiry, commonly known as abductive, deductive, and inductive inference. In rough terms, abduction is what we use to generate a likely hypothesis or an initial diagnosis in response to a phenomenon of interest or a problem of concern, while deduction is used to clarify, to derive, and to explicate the relevant consequences of the selected hypothesis, and induction is used to test the sum of the predictions against the sum of the data. It needs to be observed that the classical and pragmatic treatments of the types of reasoning, dividing the generic territory of inference as they do into three special parts, arrive at a different characterization of the environs of reason than do those accounts that count only two. These three processes typically operate in a cyclic fashion, systematically operating to reduce the uncertainties and the difficulties that initiated the inquiry in question, and in this way, to the extent that inquiry is successful, leading to an increase in knowledge or in skills. In the pragmatic way of thinking everything has a purpose, and the purpose of each thing is the first thing we should try to note about it. The purpose of inquiry is to reduce doubt and lead to a state of belief, which a person in that state will usually call knowledge or certainty. As they contribute to the end of inquiry, we should appreciate that the three kinds of inference describe a cycle that can be understood only as a whole, and none of the three makes complete sense in isolation from the others. For instance, the purpose of abduction is to generate guesses of a kind that deduction can explicate and that induction can evaluate. This places a mild but meaningful constraint on the production of hypotheses, since it is not just any wild guess at explanation that submits itself to reason and bows out when defeated in a match with reality. In a similar fashion, each of the other types of inference realizes its purpose only in accord with its proper role in the whole cycle of inquiry. No matter how much it may be necessary to study these processes in abstraction from each other, the integrity of inquiry places strong limitations on the effective modularity of its principal components. In Logic: The Theory of Inquiry, John Dewey defined inquiry as "the controlled or directed transformation of an indeterminate situation into one that is so determinate in its constituent distinctions and relations as to convert the elements of the original situation into a unified whole". Dewey and Peirce's conception of inquiry extended beyond a system of thinking and incorporated the social nature of inquiry. These ideas are summarize in the notion Community of inquiry.

Зерттеу өнері мен ғылымы

Қазіргі мақсаттарымыз үшін үш негізгі ойлау тәсілін бір-бірінен ажырату үшін бірінші кезекте олардың әрқайсысының сипаты нақты немесе шамамен екендігін анықтау керек. Осы тұрғыдан алғанда, дедукция – үш түрдің ішінде нақты болуға болатын жалғыз түр, яғни, әрқашан дұрыс алғышарттардан дұрыс қорытындылар туындайды, ал абдукция және индукция өз жұмыс істеу жолдарымен сөзсіз шамамен болады, практикада қателікке бейімділік элементтерін және қолданылуында қашуға орын жоқ қателіктерді қамтиды. Бұның себебі – дедукцияны, идеал жағдайда, ойлаушы агенттің ішкі процесіне келтіруге болады, ал қалған екі ойлау тәсілі сыртқы әлеммен үнемі өзара әрекеттесуді қажет етеді, ол құбылыстар мен мәселелердің көзі, және бұл шектеулі ресурстың – адамның немесе машинаның – игеру қабілетінен әрі асып түсетіні сөзсіз. Осы кеңірек шындықта орналасқандықтан, шамамендіктерді тек олар қолданылатын жағдайға қарай ғана орынды деп бағалауға болады және тек мақсатқа сәйкес келуіне қарай бағалауға болады. Бұл орайда жиі қолданылатын параллель айырмашылық – дедукцияны дәлелдемелік пікірлеу түрі деп атау, ал абдукция мен индукцияны дәлелдемелік емес ойлау түрлері ретінде жіктеу. Шын мәнінде, соңғы екі ойлау тәсілі пікірлеу деп аталмайды. Олар агенттің репертуарында пайдалы эвристикалық стратегиялар ретінде сақталуы үшін жеткілікті жиі сәтті болатын сөздердің немесе идеялардың бақыланатын байланыстары сияқты. Бірақ дәлелдемелік емес ойлау тәсілдері қателікке бейім және практикада қажет болған жағдайда оларды үнемі тексеруге және түзетуге болады. Классикалық терминологияда, контекст пен пікірлеу мақсатына назар аударуды қажет ететін пікірлеу түрлері «шеберлік» элементін қамтиды, бұл оларды «ғылымнан» ажыратады және оларды реторика стиліндегі сарапшыларды логикаға қарама-қарсы қоятын экспрессивтік пікірлер ретінде көрсетеді. Бейнелі мағынада, бұл тек дедуктивтік логиканы ғана нақты теориялық ғылымға дейін тоғытуға болады, ал кез келген эмпирикалық ғылымның практикасы әрқашан белгілі бір дәрежеде шеберлік болып қала береді.

For our present purposes, the first feature to note in distinguishing the three principal modes of reasoning from each other is whether each of them is exact or approximate in character. In this light, deduction is the only one of the three types of reasoning that can be made exact, in essence, always deriving true conclusions from true premises, while abduction and induction are unavoidably approximate in their modes of operation, involving elements of fallible judgment in practice and inescapable error in their application. The reason for this is that deduction, in the ideal limit, can be rendered a purely internal process of the reasoning agent, while the other two modes of reasoning essentially demand a constant interaction with the outside world, a source of phenomena and problems that will no doubt continue to exceed the capacities of any finite resource, human or machine, to master. Situated in this larger reality, approximations can be judged appropriate only in relation to their context of use and can be judged fitting only with regard to a purpose in view. A parallel distinction that is often made in this connection is to call deduction a demonstrative form of inference, while abduction and induction are classed as non demonstrative forms of reasoning. Strictly speaking, the latter two modes of reasoning are not properly called inferences at all. They are more like controlled associations of words or ideas that just happen to be successful often enough to be preserved as useful heuristic strategies in the repertoire of the agent. But non demonstrative ways of thinking are inherently subject to error, and must be constantly checked out and corrected as needed in practice. In classical terminology, forms of judgment that require attention to the context and the purpose of the judgment are said to involve an element of "art", in a sense that is judged to distinguish them from "science", and in their renderings as expressive judgments to implicate arbiters in styles of rhetoric, as contrasted with logic. In a figurative sense, this means that only deductive logic can be reduced to an exact theoretical science, while the practice of any empirical science will always remain to some degree an art.

Сұрау салудың мысалы

Тергеудің мысалдары, оның абдуктивті, дедуктивті және индуктивті фазаларының толық циклын көрсететін, сонымен қатар бірінші (немесе нөлдік) түсіндіруге лайықты, нақты және қарапайым Пирстің жазбаларында сирек кездеседі. Сондықтан, жоғарыда әзірлеген нөлдік реттік тергеу моделіне сәйкес талдап, оның әріптесі, прагматик Джон Дьюидің еңбегінен біреуін алайық. Бір адам жылы күні жол жүріп жатыр. Соңғы рет ол аспанды қарағанда, ол ашық болған, бірақ енді ол, көбінесе басқа нәрселермен айналысып жатқанда, ауаның суық екенін байқайды. Оған жаңбыр жауатын сияқты болады; көз көтеріп қараса, күн мен арасында қара бұлтты көреді де, қадамын жылдамдатады. Мұндай жағдайда нені ой деп атауға болады? Жүру әрекеті де, суықты байқау да ой емес. Жүру – іс-әрекеттің бір бағыты, ал қарау мен байқау – іс-әрекеттің басқа түрлері. Дегенмен, жаңбыр жауу мүмкіндігі ұсынылады. Жол жүруші суықты сезінеді, бұлттар мен жаңбыр жауатын күнді ойлайды. (Джон Дьюи, "Біз қалай ойлаймыз", 1910, 6-7 беттер).

Бір рет тез

Алдымен, Дьюидің күнделікті өмірдегі сауалдау мысалын жылдам қарап шығайық, Пирстің үш түрлі ой-өрісіне жасалған талдаудың негізгі мәселелерін ғана қамтыпық.

Индукциялық кезең

Қандай жағдай болмасын, біздің зерттеуші жаңа гипотезаға сәйкес күткендей, қара бұлтты көреді. Алдағы жаңбырды түсіндіру байқаулар мен күтулер арасындағы қарама-қайшылықты жояды, соның салдарынан осы зерттеу процесін қажет еткен күтпеген жағдайдың әсерін азайтады.

Тәжірибеге ұқсастық

Зерттеу барысында ойлаушы тәжірибе аралықтарында қолданылуға тиіс ережелерді пайдаланады, олар тәжірибе жиынтықтарынан, олардың үйренілген жерлерінен тәжірибе сәттеріне, қолданылатын жерлеріне көшіріледі. Индуктивті ойлау осы ережелерді үйренуде және беруде, білім базасын құруда және оны алу мен қолдану арасындағы уақытта қолдануда қатысады. Оқу. Индукцияның үздіксіз зерттеуге үлесінің басты жолы – ережелерді үйрену арқылы, яғни білім базасына кіретін немесе қолданылатын әрбір ережені жасау арқылы. Көшіру. Индукцияның үздіксіз зерттеуге үлесін жалғастыру – аналогияны пайдалану арқылы, ол ережелерді бір контекстен екіншісіне көшіруге мүмкіндік беретін индукция мен дедукцияның екі қадамдық үйлесімі. Тестілеу. Соңында, білім базасын пайдаланатын әрбір зерттеу оның жинақталған мазмұнының «далалық сынағы» болып табылады. Егер білім базасы нақты сұрауға қанағаттанарлық жауап бере алмаса, онда оның кейбір ережелерін қайта қарау және мүмкін өзгерту үшін негіз бар. Енді Джон Дьюидің «Жаңбыр белгісі» мысалында осы оқу, көшіру және тестілеу принциптері қалай қолданылатынын қарастырайық.

Сынау

Егер бақылаушы көз көтеріп, қара бұлттарды көрмесе, немесе жасыруға тырысып жүгірсе, бірақ жаңбыр жаумаса, онда оның білім қорының пайдалылығы мен дұрыстығына күмәндануға жаңа себеп пайда болады. Бірақ қазіргі уақытта біз осы жағдайды қалдырып, осы сынақ кезеңінің логикалық талдауын кейінге шегелейік.