Бахтың 198 нөмірі: Құрметке толы жоқтау әні

Кіріспе

Laß, Fürstin, laß noch einen Strahl (Күре гөр, ханшайым, тағы бір қарашы) – Иоганн Себастьян Бахтың әйелдерге арналған жерлеу өлеңі ретінде жазылған дүниежүзілік кантатасы, алғаш рет 1727 жылдың 17 қазанында орындалды. Вольфганг Шмидердің Бах шығармаларының каталогында (BWV) оған 198 нөмір берілген. Ол сондай-ақ Trauerode немесе Trauerode: Königin Christiane Eberhardine қазасына орай жазылған өлең деп те белгілі.

Тарих және мәтін

Бах Лейпциг университетінің мерекелеріне арналған бірнеше шығармалар жазды, Festmusiken zu Leipziger Universitätsfeiern. Ол бұл кантатаны университеттің өтініші бойынша Саксонияның курфюрсті және Польша королі Август II-нің әйелі Кристиана Эберхардинаның жерлеу рәсіміне арнап жазды. Кантата алғаш рет 1727 жылғы 17 қазанда Лейпцигтегі университет шіркеуінде орындалды. Бах өзі клавесиннен дирижерлік етті. Мәтіннің авторы – философия және поэзия профессоры Иоганн Кристоф Готтшед. Мәтін толығымен дүниелік сипатта, патшалықтың ханшайымның қазасына қаншалықты қайғылы екенін, оның қаншалықты ұлы болғанын және оны қаншалықты сағынып қалатынын көрсетеді. Құтқарылу және соңғы тынысқа қатысты діни элементтер жоқ. Дегенмен, Бах әдеттегідей, музыкасына құтқарылуға ишара жасайтын құпиялы элементтер енгізді. Екінші бөлімнің бірінші бөлімі Der Ewigkeit saphirnes Haus ("Мәңгілік сапфир үйі"), орациядан кейін орындалды, және ол бір жыл бұрын жазған BWV 56 кантатасының ("Ich will den Kreuzstab gerne tragen" – "Мен сүйікті тояқ ұстағым келеді") бірінші бөлімінің негізгі элементтерін қамтиды. 70–75-ші такттарде BWV 56 кантатасының 91–98-ші такттарынан обоймен орындалған бас солистінің тікелей цитаты бар, онда мәтін: "Der führet mich nach meinen Plagen zu Gott, in das gelobte Land" ("Барлық азаптарымнан кейін Құдайға, уәде етілген жерге жетелейді") делінген. Ашылу хорының кіріспесінде Бах патшайыммен соңғы қоштасуға деген тартыншалығын гармонияларды одан әрі созу арқылы білдіреді, бұл тіпті өзі үшін де ерекше жағдай. Алғашқы аккордтан кейін он такт бойы тоникаға қайта оралудан аулақ болып, түрлі алдамшы каденциялар, неаполитандық аккордтар және басқа да жасырын шешімдерді қолданады. Бұл "Принцесса, тағы бір сәуле жарқырасын" деген ашылу мәтінінің арзуын көрсетеді және күшейтеді. "Strahl" ("сәуле") сөзі тік өрлейтін ноталармен айтылады, ал "Tränen" ("жас") сөзі құлайтын, каскадтық ноталармен айтылады, бұл BWV 244 "Матайдың құмарлығының" жабылу хорындағы "Wir setzen uns mit Tränen nieder" ("Жасымызға отырамыз") сөзіне ұқсас. "Fürstin" ("принцесса", сонымен қатар "патшайым" деген жалпылама атау) сөзі әрқашан мәтіннің қалған бөлігінен оқшауланып, үзілістермен қоршалған. Бах кейінірек бұл кантатадан "Марк құмарлығы" және 1729 жылы жазылған тағы бір жерлеу әні – "Klagt, Kinder, klagt es aller Welt, BWV 244a" үшін материалдар алды.

Bach wrote several works for celebrations of the Leipzig University, Festmusiken zu Leipziger Universitätsfeiern. He composed this cantata at the request of the university as a funeral ode for Christiane Eberhardine, wife of August II the Strong, the Elector of Saxony and King of Poland. The cantata was first performed on 17 October 1727 in the University Church in Leipzig. Bach himself directed from the harpsichord. The text was written by Johann Christoph Gottsched, professor of philosophy and poetry. The text is purely secular, proclaiming how the kingdom is in shock over the princess' death, how magnificent she was, and how sadly she will be missed. Sacred elements pertaining to salvation and the afterlife are absent. Bach, however, as was his custom, included a cryptic reference to salvation in the music. The first movement of the second section Der Ewigkeit saphirnes Haus ("Eternity's sapphiric house"), which was performed following the oration, contains underlying elements of the first movement of the cantata BWV 56, Ich will den Kreuzstab gerne tragen ("I want to bear the cross") which Bach had composed one year earlier. The measures 70–75 contain a direct quote (played by the oboe) of the bass solo voice in measures 91–98 from BWV 56 where the text is Der führet mich nach meinen Plagen zu Gott, in das gelobte Land ("which leads me to God in the promised land after all my tribulation"). In the introduction to the opening chorus, Bach expresses the reluctance to bid the final farewell to the Queen by prolonging the harmonies in a manner unusual even for him. After the opening chord he avoids resolving back to the finality of the tonic for ten bars, employing deceptive cadences, Neapolitan chord, and other furtive resolutions. This mirrors and enhances the intended longing of the opening text "Princess, let one more beam of light shine". The word "Strahl" ("beam [of light]") is sung in straight rising notes, while "Tränen" ("tears") is sung in falling, cascading notes, similar to "Tränen" in the closing chorus of the St Matthew Passion, BWV 244: Wir setzen uns mit Tränen nieder ("We sit down in tears"). The word "Fürstin" ("princess", also generic for "royal lady") is always sung isolated from the rest of the text, surrounded by rests. Bach later borrowed from the cantata for his St Mark Passion and for Klagt, Kinder, klagt es aller Welt, BWV 244a, another funeral ode written in 1729.

Таңдалған жазбалар

J. S. Bach: Cantata BWV 198, Jürgen Jürgens, Monteverdi Chor, Concerto Amsterdam, Telefunken, 1966
J. S. Bach: Das Kantatenwerk – Қасиетті кантаталар том. 10, Ханновер ұлдар хоры (хор шебері: Хайнц Хенниг) & Collegium Vocale Gent (хор шебері: Филипп Херревеге), Леонхарт Консорты, дирижер Густав Леонхарт, Teldec 1989
Бах шығармаларының жинағы том. 14 – Кантаталар том. 7, Питер Ян Лейзинк, Голландия ұлдар хоры, Нидерланды Бах Коллегиясы, Brilliant Classics 2000
J. S. Bach: Толық кантаталар том. 4, Амстердам барокколық оркестрі мен хоры, дирижер Тони Купман, Антуан Маршан