Югославтық шахмат шебері Борислав Костич

Кіріспе

Югослав шахмат гроссмейстері

Борислав Костич (24 ақпан 1887 – 3 қараша 1963) – югослав шахмат гроссмейстері және шахматты насихаттаушы.

Өмір және шахмат

Борислав Костич Венгрия Корольдігінің Вршац қаласында дүниеге келген, сол кезде ол Аустрия-Мажарстанның құрамында болған. Оның әкесі Димитрие саудагер, ал анасы Эмилия (құрмет аты – Мандукич) болды. Ол шамамен он жасында шахмат ойнауды үйреніп, Будапештте Шығыс саудасын оқыған кезінде тез жетістіктерге жетті. Сонымен қатар, ол шахматтың сол кездегі астанасы – Венада да уақыт өткізді, бұл оған өзінің ойынын жаңа деңгейге көтеру үшін қажетті тәжірибе алуға мүмкіндік берді. 1910 жылы ол Кельнге көшіп, содан кейін Америкада кеңінен саяхаттап, жергілікті чемпиондармен матчтар ойнады. 1916 жылы Нью-Йоркте ол бір рет тақтаны көрмей-ақ жиырма қарсыласымен ойнады, он тоғыз ойын жеңіп, біреуін теңестірді, сонымен қатар қарсыластарымен және көрермендермен әдепті әңгімелесті. Костич Франк Маршалл, Джексон Шоуолтер және Пол Леонхардтпен ресми матчтар ойнап, барлығында жеңіске жетті. Алайда, 1919 жылы Гаванада оның жеңіс тізімі Капабланкаға 5:0 есебімен ұтылумен аяқталды. Капабланка өзінің мансабының осы матчта ең жоғары деңгейге жеткенін жазды. Костич АҚШ-та да турнирлерде ойнады, оның ішінде 1916 жылғы Нью-Йорк, 1918 жылғы Чикаго және 1918 жылғы Нью-Йорк турнирлері, онда ол Капабланкадан кейін екінші орынды иеленді. Еуропалық турнирлерде ол 1913 жылы Стокгольмде жеңіске жетті, 1919 жылы Хейстингсте екінші орын алды және 1921/1922 жылдары Хейстингсте жеңімпаз атанды. 1928 жылы Тренчианске Теплицеде ол Штайнер, Сэмиш және Шпильманнан озып жеңіске жетті. 1931 жылы Бледте ондыққа кірді, бірақ бәрібір Марочи, Колле және Пирц сияқты шахмат шеберлерінен жоғары нәтиже көрсетті. 1932 жылы Бухарестте Румыния чемпионы атағын жеңіп алды. 1935 жылы Белградта Пирцпен бірге Югославия чемпионы атағын бөлісті, ал 1938 жылы жалғыз чемпион атанды. Сол жылы Любляна турнирінде де жеңіске жетті. Өзінің күшті ойыншысы болған Костич көбінесе турнирлердегі нәтижелерімен емес, шахмат әлеміндегі саяхаттарымен танымал. 1923 жылдан 1926 жылға дейін Костич Австралияға, Қиыр Шығысқа, Африкаға, Үндістанға және Сібірге саяхат жасады – сол кезде шахмат картасында шамалы ғана көрсетілген жерлер. Африкадағы экваторда өткен бір матчта Костич солтүстік жарты шарда, ал оның қарсыласы оңтүстік жарты шарда болды. 1920 жылдардың соңында ол тағы Америкаға сапар жасады. Ол Югославия құрамасының құрамында төрт шахмат Олимпиадасына қатысты (Лондон 1927, Прага 1931, Варшава 1935 және Стокгольм 1937), сондай-ақ 1936 жылы Мюнхенде өткен үшінші ресми емес шахмат Олимпиадасында ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Костич нацистік СС офицері (Шиллер) тарапынан концлагерде қамауға алынды, себебі ол "Азаттық Еуропа" деп аталған турнирлерге қатысудан бас тартты және нацистік режимді мақтаудан бас тартты. Содан кейін ол шахматты тек аз ғана ойнады. Оның соңғы қатысуы 1962 жылы Цюрихте өткен ветерандар турнирінде болды, онда ол жеңіске жетті. Костич 1950 жылы ФИДЕ-нің алғашқы тізімінде гроссмейстер атағын алды. Ол орыс, ағылшын, венгр, неміс, испан және иврит тілдерін мүдірген. Ол 1963 жылы Белградта 76 жасында қайтыс болды.

Borislav Kostic was born in Vršac, Kingdom of Hungary, at the time part of Austria Hungary. His father Dimitrije was a merchant and his mother was Emilija (née: Mandukić). He learned chess around the age of ten and made rapid progress while studying Oriental Trade in Budapest. He also spent time in Vienna, the chess capital of the day, and this enabled him to get the high level practice necessary to take his game to the next level. In 1910 he moved to Cologne and from there, travelled and toured extensively, mainly in the Americas, playing matches against local champions and simultaneous blindfold chess. At New York in 1916, he once played twenty opponents without sight of a board and won nineteen games and drew one, while engaging in polite conversation with opponents and spectators. Kostic played more formal matches against Frank Marshall, Jackson Showalter, and Paul Leonhardt, and won them all. At Havana in 1919 however, his winning streak ended with a 5–0 loss to Capablanca. Capablanca wrote that his own career peaked with this match. Kostic also played tournaments while in the United States, including New York 1916, Chicago 1918 and New York 1918, where he finished second behind Capablanca. On the European circuit, he won at Stockholm 1913, finished second at Hastings 1919 and won at Hastings 1921/1922. At Trencianske Teplice 1928, he won ahead of Steiner, Sämisch and Spielmann. At Bled 1931, he finished in tenth place, but nevertheless outscored fellow chessmasters Maróczy, Colle and Pirc. At Bucharest 1932, he won the title of Romanian champion. At Belgrade 1935, he shared the title of Yugoslav champion with Pirc, and went on to become sole champion in 1938. He won at Ljubljana the same year. A strong player in his own right, Kostic is mostly famous not for his tournament results but for his chess world tours. From 1923 to 1926, Kostic travelled to Australasia, the Far East, Africa, India, and Siberia places that were barely represented on the chess map of the time. In one match held in Africa at the equator, Kostic was in the northern hemisphere, and his opponent on the southern. In the late 1920s, he made another trip to the Americas. He represented Yugoslavia in four Chess Olympiads (London 1927, Prague 1931, Warsaw 1935, and Stockholm 1937), and in the 3rd unofficial Chess Olympiad at Munich 1936. During World War II, Kostić was imprisoned in a concentration camp by a Nazi SS commander (Schiller) because he declined to participate in tournaments called "Free Europa" and to glorify the Nazi regime. Afterwards, he played chess only in a more minor capacity. His final appearance was at the Zürich veterans tournament of 1962, which he won. Kostic was awarded the Grandmaster title by FIDE in 1950, on its inaugural list. He was fluent in Russian, English, Hungarian, German, Spanish and Hebrew. He died in Belgrade in 1963, aged 76.