Амидалық Акакий: Мыңдаған құлдарды азат еткен иемірзе

Кіріспе

Акаций Амидалық (425 жылы қайтыс болды) – Шығыс Рим императоры Феодосий II билігінде 400 жылдан 425 жылға дейін Месопотамиядағы (қазіргі Түркия) Амида епископы болды. Оның еңбектері сақталған жоқ, бірақ оның өмірі Сократ Сколастикус өзінің «Шіркеу тарихы» атты еңбегінің 7-кітабының 21-тарауында сипатталған. Онда ол мыңдаған құлдарды босатып, азат еткені жазылған.

Сократ Схоластикустың толық сипаттамасы

Сократтың "Сколастикасы", "Шіркеу тарихы", 7-кітап, 21-тараудағы толық баяндамасында Акакий туралы ежелгі заманнан белгілі барлық мәліметтер тіркелген. Амида епископы Акакийдің сол кезде жасаған құрметті ісі оның барлық адам арасындағы беделін арттырды. Рим әскерлері тұтқындаған жеті мыңға жуық тұтқындарды Парсы патшасына қайтарудан бас тартқандықтан, олар Азазенде аштықтан қырылуға айналды, бұл Парсы патшасын қатты мазалады. Сонда Акакий мұндай мәселені жеңілдеп қарауға болмайды деп ойлады. Осылайша ол дін қызметкерлерін жинап, оларға былай деді: «Бауырларым, біздің Құдайымыз табақтар мен кеселерге мұқтаж емес, себебі Ол жемейді де, ішпейді де, ештеңеге де мұқтаж емес. Шіркеудің адал мүшелерінің жомарттығы арқасында алтын мен күмістен жасалған көптеген ыдыстар бар. Сондықтан біз оларды сатуға тиіспіз, сонда түскен ақшаға тұтқындарды құтқарып, оларға тамақ беруге мүмкіндік аламыз». Осы сөздерінен кейін және осыған ұқсас көптеген сөздер айтқаннан соң, ол ыдыстарды балқытуға бұйрық берді, ал түскен қаржыға әскерге тұтқындар үшін құны төлеп, оларды біраз уақыт бойы күтіп-баптады. Содан кейін оларға сапарға қажетті нәрселерді беріп, өз патшаларына қайтарды. Акакийдің жасаған игілігі Парсы патшасын таң қалдырды, өйткені римдіктер жауларын соғыстағы күшімен де, бейбіт уақыттағы игілігімен де жеңе білгендей көрінді. Сондай-ақ, Парсы патшасы Акакийдің өзіне келуін тіледі, осылайша осындай адамды көруге мүмкіндік алады деп айтылады. Бұл тілегі император Феодосийдің бұйрығымен көп ұзамай орындалды. Римдіктердің Құдайдың кеңшілігі арқасында осы үлкен жеңіске қол жеткізгеніне көптеген шешендер мақтау өлеңдер жазып, оларды көпшілік алдында оқыды. Императрица да батырлық өлеңмен өлең жазды, өйткені ол әдеби талғамға ие болды. Афиналық софист Леонтийдің қызы болғандықтан, ол барлық білімді әкесінен алды. Епископ Аттик оны императормен үйленуге дейін шайылдырып, оған Athenaïs есімі орнына христиандық Eudokia есімін берді. Көптеген адамдар, мен айтқандай, осы оқиғаға байланысты мақтау сөздер айтты. Бірі императордың назарына ілігуді қаласа, енді бірі көпшілік алдында өздерінің қабілеттерін көрсетуге құштар болды, өйткені көп еңбекпен қол жеткізген жетістіктерін жасырғысы келмеді.

The following is the full account in Socrates Scholastic, Church History, Book 7, Chapter 21, which records everything known from antiquity about Acacius. A noble action of Acacius bishop of Amida, at that time greatly enhanced his reputation among all men. As the Roman soldiery would on no consideration restore to the Persian king the captives whom they had taken, these captives, about seven thousand in number, were being destroyed by famine in devastating Azazene, and this greatly distressed the king of the Persians. Then Acacius thought such a matter was by no means to be trifled with; having therefore assembled his clergy, he thus addressed them: 'Our God, my brethren, needs neither dishes nor cups; for he neither eats nor drinks, nor is in want of anything. Since then, by the liberality of its faithful members the church possesses many vessels both of gold and silver, it behooves us to sell them, that by the money thus raised we may be able to redeem the prisoners and also supply them with food.' Having said these things and many others similar to these, he ordered the vessels to be melted down, and from the proceeds paid the soldiers a ransom for their captives, whom he supported for some time; and then furnishing them with what was needful for their journey, sent them back to their sovereign. This benevolence on the part of the excellent Acacius, astonished the king of the Persians, as if the Romans were accustomed to conquer their enemies as well by their beneficence in peace as their prowess in war. They say also that the Persian king wished that Acacius should come into his presence, that he might have the pleasure of beholding such a man; a wish which by the emperor Theodosius' order was soon gratified. So signal a victory having through Divine favor been achieved by the Romans, many who were illustrious for their eloquence, wrote panegyrics in honor of the emperor, and recited them in public. The empress herself also composed a poem in heroic verse: for she had excellent literary taste; being the daughter of Leontius the Athenian sophist, she had been instructed in every kind of learning by her father; Atticus the bishop had baptized her a little while previous to her marriage with the emperor, and had then given her the Christian name of Eudocia, instead of her pagan one of Athenaïs. Many, as I have said, produced eulogiums on this occasion. Some, indeed, were stimulated by the desire of being noticed by the emperor; while others were anxious to display their talents to the masses, being unwilling that the attainments they had made by dint of great exertion should lie buried in obscurity.

Өмір

Сол кезде римдіктер жеті мың парсы тұтқынды тұтқынға алып, Амида қаласына қамап қойды. Ақакий осы адамдардың аштық пен қайырсыздықтан қиналып, өліп жатқанын көріп, оларға деген ыстық сезімінен көмектесуге бел буды. Ол дін қызметкерлерін жинап алып, оларға былай деді: «Бауырларым, Құдайымызға ыдыс-аяқ немесе тостаған қажет емес, Өйткені Ол жемейді, ішпейді және ештеңеге мұқтаж емес. Егер шіркеудің адал жамағаттарының жомарттығы арқасында көптеген алтын мен күміс ыдыстар жиналған болса, онда оларды сату керек. Осылайша жиналған ақшамен тұтқындарды босатып, оларды тамақпен қамтамасыз ете аламыз». Ақакий шіркеуіндегі барлық қымбат алтын мен күміс заттарды сатып, жеті мың тұтқынды босатып, киім-кешекпен және тамақпен қамтамасыз етті. Ол оларды біраз уақыт бойы күтіп, Персияға қайту үшін қажеттінің бәрін берді. Босатылған тұтқындар өз елдеріне, Парсыға қайтып келген соң, олардың билеушісіне Ақакий жасаған ұлы істерді айтты. Оның іс-әрекеті Сасанид әмірі Бахрам V-ке үлкен әсер еткендіктен, ол христиандарды қуғыннан тоқтатуға бұйрық берді. Парсы әмірі Бахрам V Ақакийді жеке көруге ниеттенді. Император Феодосий II Ақакийге осы мүмкіндікті берді. Ақакийдің мейірімділігі мен қайырымдылығы Шығыс Рим империясы мен Сасанид империясы арасындағы жағдайдың шиеленісін аяқтады, соның арқасында христиан діні Сасанид парсылары бақылаған аймақтарда біраз уақыт бойы гүлденді. Әйгілі Ақакийдің мерекесі 9 сәуірде (Римдік мартирологиясы) тойланады.