Кіріспе
Діни киім – діни орден мүшелері киетін ерекше киімдер жиынтығы. Діни киім ретінде танылатын қарапайым киімдерді діни усақтап тұрушылар мен шөлгеушілер де дәстүрлі түрде киген, бірақ олар белгілі бір үлгіге сәйкес келмейтін. Біркелкілік пен ерекшелік ордендер бойынша уақыт өте келе дамып, өзгеріп отыратын. Дін ережелерінде киімдерге қатысты терминдердің мағынасы ғасырлар бойы өзгерген. Сонымен қатар, жаңа қауымдастықтар мәдени аймақта маңызға ие болған сайын, жаңа да, ескі де қауымдастықтарды визуальды түрде ажырату қажеттілігі арта түсті. Осылайша, қазіргі заманғы діни киімдер тарихи формаларға негізделген, бірақ олардың кесуі, түсі, материалы, бөлшектері немесе қолданылуы міндетті түрде бірдей болмайды. Католик, лютеран және англикан шіркеулерінің христиандық монастырлық ордендерінде діни киім көбінесе туникадан, оған скапулар мен капошон жабылады, монахтар немесе францискан монахтары үшін капюшон, ал монахындар үшін жамылғы қарастырылады; апостолдық ордендерде бұл ерлер үшін ерекше сотука немесе әйелдер үшін ерекше діни киім мен жамылғы болуы мүмкін. Католик канондық құқығы мүшелерінің киімі оларды анықтамалы етуді талап етеді, осылайша адам Инабат кеңестерінің куәсі бола алады. Көптеген ордендерде постлантудың аяқталуы мен новициаттың басталуы рәсіммен белгіленеді, онда жаңа новицит новицит ретінде қабылданып, жоғарғы басшысы қауымның киімін кигізеді. Кейбір жағдайларда новициттің киімі әдеттегі киімнен сәл өзгеше болуы мүмкін: мысалы, жамылғы киетін әйелдер ордендерінде новициттер ақ жамылғы киеді, ал мойындаған мүшелер қара жамылғы киеді, немесе егер орден әдетте ақ киім киетін болса, новицит сұр жамылғы киеді. Кейбір францискандық ерлер қауымдастықтарында новициттер туникасының үстіне бір түрлі жеңіш киеді; Картуздық новициттер ақ киімдерінің үстіне қара плащ киеді.
A religious habit is a distinctive set of religious clothing worn by members of a religious order. Traditionally some plain garb recognizable as a religious habit has also been worn by those leading the religious eremitic and anchoritic life, although in their case without conformity to a particular uniform style. Uniformity and distinctiveness by order often evolved and changed over time. Interpretation of terms for clothes in religious rules could change over centuries. Furthermore, every time new communities gained importance in a cultural area the need for visual separation increased for new as well as old communities. Thus, modern habits are rooted in historic forms, but do not necessarily resemble them in cut, colour, material, detail or use. In Christian monastic orders of the Catholic, Lutheran and Anglican Churches, the habit often consists of a tunic covered by a scapular and cowl, with a hood for monks or friars and a veil for nuns; in apostolic orders it may be a distinctive form of cassock for men, or a distinctive habit and veil for women. Catholic Canon Law requires only that the garb of their members be in some way identifiable so that the person may serve as a witness of the Evangelical counsels. In many orders, the conclusion of postulancy and the beginning of the novitiate is marked by a ceremony, in which the new novice is accepted as a novice and then clothed in the community's habit by the superior. In some cases the novice's habit will be somewhat different from the customary habit: for instance, in certain orders of women that use the veil, it is common for novices to wear a white veil while professed members wear black, or if the order generally wears white, the novice wears a grey veil. Among some Franciscan communities of men, novices wear a sort of overshirt over their tunic; Carthusian novices wear a black cloak over their white habit.
Буддизм
Кашая (; Пали: kasāva; ), "чугу" (тибет) – буддалық монахтар мен қарындастардың қоңыр немесе сафран түсті бояумен боялған киімдері. Санскрит және пали тілдерінде бұл киімдер түсіне қарамастан, жалпы түрде "цивара" деп аталады.
Шығуы мен құрылысы
Буддистік кашая Гаутама Будданың ізбасарлары үшін киім жиынтығы ретінде Үндістанда пайда болған делінеді. Оның ерекше бір түрі Азиядағы күріш далаларын еске түсіретін өрнекке ие. Алғашқы кашаялар қолданыстан шыққан матадан тігілген. Олар бір-біріне тігіліп, үш тікбұрышты матадан тұратын жиынтыққа айналдырылып, содан кейін денеге белгілі бір тәртіппен оралады. Осы үш матаның негізгілері – антарваса, уттарасанга және самғати. Олардың бірігуі "үштік киім" немесе трицивараны құрайды. Трицивара Тхеравада Винаясында (Вин 1:94 289) толық сипатталған.
Уттарсанга
Жоғары денені жабатын халат. Ол ішкі киімнің үстіне немесе антарвасаның үстіне киіледі. Будда бейнелерінде uttarāsaṅga көбінесе ең сыртқы киім ретінде көрсетілмейді, себебі ол көбінесе сыртқы халат, яғни саṃghāti-мен жабылады.
Самғати
Самғати – түрлі жағдайларда киілетін сыртқы киім. Ол үстіңгі шапанның (уттарасанга) және ішкі киімнің (антарваса) үстінен жабылады. Будда бейнелерінде самғати көбінесе ең жақсы көрінетін киім болып табылады, ал ішкі киім немесе уттарасанга төменгі жағынан көрініп тұрады. Оның пішіні гректердің гиматийіне ұқсас, ал пішіні мен жиырылулары Гандхараның грек-буддалық өнерінде грек стилінде бейнеленген.
Монахтар
Католик шіркеуіндегі монахтар туника, белбеу, капюшонды шапалақ киеді, ал Сағаттар Литургиясы үшін жасыл монахтар мантия, ал толық құқықты монахтар капот киеді.
Қалыпты канондар
Әртүрлі дәстүрлер мен тегі бар болғандықтан, Канондық Регулярлардың барлығына ортақ бір киім жоқ. Тарихи тұрғыдан алғанда, олардың әдеттегі киімі – ақ фасциясы бар ақ киім болған, бірақ уақыт өте келе кейбір қауымдар қара фасциясы бар қара киім киюге көшкен. Барлық канондарға ортақ киімнің жалғыз белгісі – зығырдан жасалған рошет, ол канондық мәртебені көрсетеді. Нидерландыда кейбіреулер какулла (мата немесе қой терісінен жасалған кішкентай, асимметриялық қара жамылғы) киетін. Австрия мен Швейцариядағы кейбір канондық қауымдар саротиум киеді, ол латын тіліндегі sacrum rochettum, яғни «қасиетті рошет» деген сөзден шыққан. Бұл киім хорға бармағанда киілетін жіңішке зығыр жолақ. Кейбір канондық қауымдар хор киімі ретінде рошеттің үстінен қара немесе күлгін түсті моцетта киеді. Сыртта канондар қара плащ пен капюшон киеді, бірақ кейбір қауымдарда оған өзгерістер енгізілген. Канондар дәстүрлі түрде биретта да киеді.
Дін қызметкерлері
Көбінесе, әлемдік дін қызметкерлері қара сото киеді немесе қара немесе басқа да қоңыр түсті ерлер киімін, ақ діни жағамен бірге киеді. Ыстық аймақтарда ақ сото немесе киім киюге рұқсат етіледі. Сонымен қатар, сотомен бірге феррайоло (көзқапшаның бір түрі) киюге болады. Дің қызметкерлері дәстүрлі түрде сотомен бірге биретта тақиды. Діни институттарға жататын диакондар, дің қызметкерлері және епископтар өз институттарының киімін киеді.
Абат немесе кардинал
Латын шіркеуінің епископтардан басқа дін қызметкерлері, атап айтқанда, абаттар, апостолдық префекттер немесе жеке ординариаттың басшылары, папалық атрибуттарды киюге құқылы. Митра, таяқша және сақина абатқа бата беру кезінде табыс етіледі, ал кеуделік крест – абат киімінің қалыпты бөлігі болып табылады.
Лютерандық
Лютерандық дінде әртүрлі діни ордендер әртүрлі түсті киім кию дәстүрі бар. Мәриямның қыздары көк түсті киім киеді.
Индуизм
Индуизмде діни киім адам өмірінің маңызды бөлігі болып табылады. Көптеген индуистер күнделікті өмірде Құдайға деген сенімін көрсету үшін діни белгі тағады. Индуист әйелдері дінге және күйеулеріне деген құрметтің белгісі ретінде басын орамалмен жабады. Үндістанда, көптеген берілген индуистер діни құлшынысты көрсететін тилак пен сары түсті киім кигенін көруге болады. Үндістанда индуист пандитінің көпшілігі ақ немесе сары (кесари) түсті діни киімде болады. Брахмандар барлық индуистердің арасында дінге ең адалдары ретінде танымал. Олар өмірінің маңызды сәттерінде діни киім киеді. Жалпы алғанда, діни киім индуистер арасында кең таралған, ол дінді біріктіріп, олардың күшін сақтайды.
Ислам діні
Ислам дінінде діни ғұрыптар мен шеттеушілік тәртіптер жоқ. Мұсылман тақуаларының ерекше киімдері болмайды, олар өз заманы мен аймағына лайықты қарапайым киім киеді.
Джайнизм
Әйелдер мен Светамбара монахтары тігілмеген немесе аздап тігілген ақ киім киеді. Дигамбара джайнистік монахтары киім кимейді. Тізеге дейін жететін белдемше киімге Чолапаттак деп аталады. Дененің жоғарғы бөлігін жабатын мата Пангарани (Уттария Вастра) деп аталады. Сол иықтан өтіп, біраз аяқ үстінен жабатын киім Кімли деп аталады. Кімли – жүн шал. Олар сонымен қатар жүн төсек жамылғысы мен отыруға арналған жүн кілемше алып жүреді. Киім киетіндерде мухапати болады, ол белгілі бір өлшемдегі, төртбұрыш немесе тіктөртбұрыш пішіндес матадан жасалған, қолда ұстайды немесе аузын жабатын бетке байлайды. Светамбара аскеттерінің Оғхо немесе Ражохаран (жүн жіптерден жасалған сыпырғыш) бар, ол отырған жерлеріндегі немесе жүріп бара жатқандағы жәндіктерді тазартады. Дигамбара аскеттері Морпичхи мен Камандалды қолында ұстайды. Бұл практика джайнизмнің әртүрлі секталарында өзгеше болуы мүмкін, бірақ қажеттіліктерді шектеудің негізгі принципі бірдей болып қалады.
Синтоизм
Жапонияда синтоист діни қызметкерлері әртүрлі, өте дәстүрлі киімдер киеді, көбінесе Нара немесе Хэйан дәуірінде ақсүйектер киетін стильдерге ұқсайды. Хакама (袴) – дәстүрлі жапон киімінің бір түрі, бастапқыда тек ер адамдар киетін, бірақ бүгінде оны екі жынысты адамдар да киеді. Оның екі түрі бар: бөлінген (馬乗り) және бөлінбеген (行灯袴). Уманори түрінің аяқтары шалбар сияқты екіге бөлінген, бірақ екі түрі де сырттан ұқсас көрінеді. Хакама беліне байланады және шамамен тобыққа дейін түседі, оны кимононың (хакамашита) үстінен киеді, сонда кимоно көйлектей көрінеді. Жоэ (浄衣) – Жапонияда діни рәсімдер мен шараларға қатысатын адамдар киетін киім, оның ішінде буддалық және синтоисттік іс-шаралар да бар. Жоэні тек синто және будда діни қызметкерлері ғана емес, сонымен қатар қарапайым адамдар да киеді, мысалы, Шикоку қажылығы сияқты қажылық сапарларға қатысқанда. Киім әдетте ақ немесе сары түсті болады және оның түрі мен мақсатына қарай зығырдан немесе жібектен жасалады. Жоэ киетін синтоист діни қызметкері тате эбоши деп аталатын сәукеле, жоэ деп аталатын сыртқы көйлек, жоэ но содекури но о деп аталатын сыртқы халат, хитое деп аталатын ішкі киім, сасинуки немесе нубакама деп аталатын кең шалбар және жоэ но ате оби деп аталатын белбеу киеді.