Кіріспе
1947–1956 жылдардағы Оңтүстік Азиядағы монархия. Пакистан Доминионы, ресми түрде Пакистан, 1947 жылдың 14 тамызы мен 1956 жылдың 23 наурызы аралығында Британ Ұлттар Достастығына кіретін тәуелсіз федералды доминион болды. Бұл, Британ Парламентінің 1947 жылғы Үндістанның тәуелсіздігі туралы заңын қабылдауымен құрылды, сонымен қатар тәуелсіз Үндістан Доминионы да құрылды. Тәуелсіздік алғанға дейін Пакистан, Үндістанның бөлінісінде оған бекітілген Британдық Үндістанның президенттіктері мен провинцияларынан тұрды. 1947 жылға дейін олар Ұлыбританияның билігі астында, Британ империясының бір бөлігі ретінде басқарылды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жыл ішінде, жаңа елге бұрын британдықтармен одақ құрған ханзадалар басқарған Пакистанның хандық мемлекеттері қосылды. Олардың билеушілері қосылу туралы құжаттарға қол қойып, бірінен соң бірі Пакистанға қосылды. Көп жылдар бойы бұл мемлекеттер доминион, кейіннен республика ішінде ерекше мәртебеге ие болды, бірақ олар біртіндеп провинциялар құрамына енгізілді. Олардың ішкі басқарудың соңғы қалдықтары 1974 жылға дейін жойылды. Бастапқыда Пакистан Доминионының екі қанаты болды: Шығыс қанаты (қазіргі Бангладеш) және Батыс қанаты (қазіргі Пакистан). 1956 жылғы Пакистан Конституциясы күшіне енгеннен кейін Пакистан монархиясы жойылып, Пакистан Ислам Республикасы жарияланды. Пакистан Конституциясының қабылдануымен 1956 жылы Британ империясы құрамындағы федералды доминион мәртебесі аяқталды, ел республика ретінде бекітілді. Конституция сонымен қатар елді Батыс Пакистан және Шығыс Пакистанға әкімшілік бөліп, олар бұрын жеке географиялық аймақтар болғанына қарамастан, біртұтас құрылым ретінде басқарылды. 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысынан кейін 1971 жылы Шығыс Пакистан Бангладеш ретінде бөлініп шықты, ал Батыс Пакистан Пакистан болып қалды.
The Dominion of Pakistan, officially Pakistan, was an independent federal dominion in the British Commonwealth of Nations, existing between 14 August 1947 and 23 March 1956, created by the passing of the Indian Independence Act 1947 by the British parliament, which also created an independent Dominion of India. Before its independence, Pakistan consisted of those Presidencies and provinces of British India which were allocated to it in the Partition of India. Until 1947, they had been ruled by the United Kingdom as a part of the British Empire. During the year that followed its independence, the new country was joined by the Princely states of Pakistan ruled by princes who had previously been in subsidiary alliances with the British, which acceded to Pakistan, one by one, with their rulers signing Instruments of Accession. For many years, these states enjoyed a special status within the dominion and later the republic, but they were slowly incorporated into the provinces. The last remnants of their internal self government had been lost by 1974. Initially, the Dominion of Pakistan had two wings, one in the East, which is now Bangladesh, and another in the West, which is now Pakistan. After the Constitution of Pakistan of 1956 came into effect, the Pakistani monarchy was abolished, when the Islamic Republic of Pakistan was proclaimed. The status as a federal dominion within the British Empire ended in 1956 with the completion of the Constitution of Pakistan, which established the country as a republic. The constitution also administratively split the nation into West Pakistan and East Pakistan, which were until then governed as a singular entity, despite being separate geographic exclaves. In 1971 following the Indo Pakistani War of 1971, East Pakistan seceded as the new nation of Bangladesh, whereas West Pakistan became Pakistan.
Бөлу және тәуелсіздік
1947 жылғы Үндістанның тәуелсіздік туралы заңының 1-тарауы «1947 жылдың тамызының он бесінші күнінен бастап Үндістанда екі тәуелсіз доминион құрылады, олар тиісінше Үндістан және Пәкістан деп аталады» деп белгіледі. Мұсылмандар 1940 жылдан бері өз мемлекетін құруға ұмтылып келді (Лахор қаулысын қараңыз), әйтпесе Үндістанда индустар басымдығында екінші дәрежелі азаматтар болады деп санады. Британ монархы екі жаңа доминионның мемлекет басшысы болды, Пәкістан Ұлыбританиямен және Британ Одағының басқа доминиондарымен бір патшаны бөлісті, ал монархтың Пәкістандағы конституциялық өкілдіктері Пәкістанның генерал-губернаторына жүктелді. 1947 жылдың тамызына дейін қазіргі Пәкістан аумағының шамамен жартысы Британдық Үндістанның құрамында болды, оны британдықтар тікелей басқарды, ал қалған бөлігі британдықтармен одақтас княздықтар болып, жартылай дербес өзін-өзі басқару құқығына ие болды. 1947 жылдың тамызында британдықтар осы одақтарды тоқтатып, княздықтарды толығымен тәуелсіз қалдырды. 1947-1948 жылдары княздықтардың барлығы Пәкістанға қосылды, бірақ бірнеше жыл бойы ішкі басқару құқығын сақтап қалды. Он миллионнан астам адам жаңа шекара арқылы көшіп өтті, ал Пәнджабтағы діни қақтығыстардың салдарынан 200 000 мен 2 000 000 аралығында адам қаза тапты, кейбір ғалымдар оны «қарсы геноцид» деп сипаттайды. Пәкістан үкіметі индустар мен сикхтер 50 000 мұсылман әйелін зорлап алып кеткенін алға тартты, ал Үндістан үкіметі мұсылмандар 33 000 индус және сикх әйелін зорлап алып кеткенін мәлімдеді. Екі үкімет те зорлық-зомбылықпен алынып кеткен әйелдерді елдеріне қайтаруға келісті, және 1950 жылдары мыңдаған индус, сикх және мұсылман әйелдері отбасыларына қайтарылды. Кашмир дауы мәселесі Үндістан мен Пәкістан арасындағы бірінші соғысқа ұласты. Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) көмегімен соғыс тоқтатылды, бірақ Кашмир дауы мәселесі осы күнге дейін шешілмей келеді. 1947 жылы Пәкістанның негізін қалаушылары Лиакат Али Ханды елдің бірінші премьер-министрі етіп тағайындауға келісті, ал Мұхаммед Али Джинна бірінші генерал-губернатор және Мемлекеттік парламенттің спикері болды. Маунтбеттен Үндістан мен Пәкістанның екеуінің де генерал-губернаторы болуды ұсынды, бірақ Джинна бұл ұсыныстан бас тартты. Пәкістанды идеологиялық ислам мемлекетіне айналдыруға жасалған алғашқы ресми қадам 1949 жылдың наурыз айында Лиакат Али Хан Конституциялық Ассамблеяға «Мақсаттар қаулысын» енгізген кезде жасалды. Бұл қаулыда бүкіл ғаламның егемендігі Аллаға тиесілі екені жарияланды. «Мақсаттар қаулысын» және Пәкістанды ислам мемлекетіне айналдыруды қолдауға Маулана Шабыр Ахмад Усмани, 1949 жылы Пәкістанда Шейх әл-Ислам лауазымын атқарған құрметті Деобанди ғалымы, және Джамаат-и Исламидің Маулана Мавдуди бастаушылық етті. 1950-1960 жылдары Үндістанның Біріккен провинциялары, Бомбей провинциясы, Орталық провинциялары және Үндістанның басқа аймақтарынан мұсылмандар Пәкістанға көшіп келіп, негізінен Синд қалаларына, әсіресе жаңа елдің алғашқы астанасы Карачиге қоныстанды. Премьер-министр Әли Хан күшті үкімет құрды және билікке келгеннен кейін көп ұзамай қиындықтарға тап болды. Сондай-ақ, Үндістан 1948 жылдың 1 сәуірінде Пәнджабтың үндістандық жағындағы екі каналдың бастауларын Пәкістанға су жеткізуді тоқтатқандықтан және Біріккен Үндістанның активтері мен қаражатының Пәкістанға тиесілі үлесін бермегендіктен де мәселелер туды, бұл активтер мен қаражатты Үндістан үкіметі Гандидің ықпалымен босатты.
Саяси тәртіпсіздіктер
1948 жылы Джинна "Пакстан мемлекетінің мемлекеттік тілі және лингва франкасы тек урду тілі болады" деп жариялады, бірақ сонымен бірге бенгал тілін Бенгал провинциясының ресми тілі деп атауды ұсынды. Дегенмен, Шығыс Бенгалияда шиеленіс күшейе бастады. 1951 жылы өткен үлкен саяси митингте премьер-министр Әли Хан қаза тапты, ал Назимуддин екінші премьер-министр болды. 1954 жылы болған тәртіпсіздіктерді екі мүшеден тұратын тергеу комиссиясы зерттеді, оны тәртіпсіздіктерді ұйымдастыруда айыпталған партиялардың бірі – Жамаат-э-Ислами сынға алды. Бұл оқиға елде әскери үкімшілік режимін алғаш рет енгізуге және елдің саясаты мен азаматтық істеріне әскери араласу тарихының бастауы болды. 1954 жылы соңғы ПМЛ премьер-министрі Әли Богра Пәкістанды неміс геосаяси моделі бойынша бөліп, даулы "Бірлік бағдарламасын" жүзеге асырды. Сол жылы Пакистанда алғашқы заң шығару сайлаулары өтті, нәтижесінде коммунистер Шығыс Пакистанды бақылауына алды. 1954 жылғы сайлау қорытындылары Батыс және Шығыс Пәкістан арасындағы идеологиялық айырмашылықтарды нақтылады, Шығыс Пәкістан Коммунистік партияның ықпалымен Шрамик Кришак Самаджбади Дал (Жұмысшылар партиясы) және Авами Лигасымен бірікті.
Радклиф желісі және аумағы
Доминион бес провинцияның федерациясы ретінде құрылды: Шығыс Бенгал (кейін Бангладеш болып өзгерді), Батыс Пәнджаб, Белуджистан, Синд және Солтүстік-Батыс Шекаралық провинция (NWFP). Әр провинцияның Пакистанның Бас губернаторы тағайындаған өз губернаторы болды. Сонымен қатар, келесі жыл ішінде Батыс Пакистанның үлкен бөлігін қамтыған Пакистан князьдіктері Пакистанға қосылды. Олардың ішінде Бахавалпур, Хайрпур, Сват, Дир, Читрал және Калат хандығы бар. 1947 жылдың 17 тамызына дейін жарияланбаған даулы Радклиф шешімі Британдық Үндістанның екі жаңа тәуелсіз доминион – Үндістан мен Пакистанға бөлінген бөліктері арасындағы шекараны белгілеген Радклиф сызығын анықтады. Радклиф шекаралық комиссиясы мұсылман көпшілігі бар шығыс және солтүстік-батыс аймақтарды индустар көпшілігі бар аймақтардан бөліп шығаруға тырысты. Бұл біркелкі көпшілігі болмаған екі британдық провинцияның – Бенгал мен Пәнджабтың бөлінуіне әкеп соқты. Пәнджабтың батыс бөлігі Пакистанның Пәнджаб провинциясы, ал шығыс бөлігі Үндістанның Пәнджаб штаты болды. Бенгал да Шығыс Бенгалға (Пакистанда) және Батыс Бенгалға (Үндістанда) бөлінді.
Монархия мен одақтастық
1947 жылғы Үндістан тәуелсіздік заңына сәйкес, Британдық Үндістан тәуелсіз және егеменді Үндістан мен Пәкістан мемлекеттеріне бөлінуге тиіс болды. 1947 жылдан 1952 жылға дейін Джордж VI Пәкістанның басшысы болды, ол Ұлыбританиямен және Британ Достастығындағы басқа да доминиондармен бірдей тұлға ретінде ортақ басшылықты бөлісті. Жаңа патшайым өз таққа отыру анттарында "Пәкістан халқына олардың тиісті заңдары мен әдет-ғұрыптарына сәйкес үкім етуге" уәде берді. Таққа отыру рәсімінде Пәкістанның туын Мирза Абол Хасан Испахани алып жүрді. Пәкістан 1956 жылдың 23 наурызында республикалық конституцияны қабылдағаннан кейін монархияны жойды. Алайда, Пәкістан Достастық мемлекеттерінің құрамында республика болып қалды. Королева Президент Мирзаға жолдаған хатында: "Мен сіздің еліңіздің құрылғаннан бергі дамуын жақын қызығушылықпен қадағалап келемін. Сіздің еліңіздің Достастық құрамында қалу ниетін білгенім маған зор қуаныш сыйлады. Пакистан және Достастықтың басқа да елдері өзара байланыстарынан пайда көріп, гүлдене беретініне мен сенімдімін".
Сыртқы қатынастар
1949 жылы Ауғанстанмен Пәкістан-Ауғанстан шекарасы бойынша, ал Кашмирдегі Бақылау сызығында Үндістанмен аумақтық мәселелер туындады. 1948 жылы Израильдің Бен-Гурион дипломатиялық қарым-қатынас орнату үшін Джиннаға құпия елші жіберді, бірақ Джинна Бен-Гурионға жауап бермеді. Тәуелсіздік алғаннан кейін Пәкістан басқа мұсылман елдерімен екіжақты қарым-қатынастарды белсенді түрде дамытты және мұсылман әлемінің көшбасшылығына, немесе кемінде оның бірігуіне қол жеткізуге талпынды. Әли ағайындары Пәкістанды Ислам әлемінің табиғи көшбасшысы ретінде көрсетуге тырысты, бұл негізінен оның көп халқы мен әскери күшіне байланысты болды. Мұсылман лигасының жетекші тұлғасы Халикуззаман Пәкістанның барлық мұсылман елдерін «Исламстан» – жалпы ислами бірлестігіне біріктіретінін мәлімдеді. Пәкістанның құрылуын мақұлдамаған АҚШ бұл идеяға қарсы болды, ал Ұлыбритания премьер-министрі Клемент Атли сол кездегі халықаралық пікірді білдіріп, Үндістан мен Пәкістанның қайта бірігуін қалағанын айтты, бұл мұсылман әлемінің бірігуіне деген үміттермен салыстырғанда. Араб әлемінің көп бөлігі сол кезде ұлттық ояну кезеңін басынан өткеріп жатқандықтан, Пәкістанның жалпы ислами ұмтылыстарына қызығушылық аз болды. Араб елдерінің кейбіреулері «Исламстан» жобасын Пәкістанның басқа мұсылман мемлекеттеріне үстемдік ету әрекеті ретінде қарастырды. Пәкістан әлемдегі мұсылмандардың өзін-өзі анықтау құқығын қызу қолдады. Индонезия, Алжир, Тунис, Марокко және Эритреяның тәуелсіздік күресіне Пәкістанның қосқан үлесі зор болды және бастапқыда бұл елдер мен Пәкістан арасындағы жақын байланыстарға әкелді.