Кіріспе

1799 жылы Египет және Сириядағы француз жорығы кезіндегі қоршау. Албан Баши Базуктары.
| жауынгер3 =
| басшы1 = Наполеон Бонапарт, Жан Батист Клебер
| басшы2 = Ахмед әл-Жазар, Абдалла Бәй
| басшы3 =
| күш1 = 10 000
| күш2 = 5 000, көбінесе албан әскерлері
| күш3 =
| қазалар1 = 50 қаза тапты, 200 жараланды
| қазалар2 = 2 000 қаза тапты, 2 100 тұтқын атылды.

Өмірбаян

Александрия мен Каирді басып алып, Каирдің аумақтарын жоғалтқан Наполеон Бонапарт, кемелері қиратылғанға қарамастан, Таяу Шығыстағы Осман территорияларына шабуылын жалғастырды. Ол бірнеше апта бұрын (17–20 ақпан), Эль-Ариштегі Осман бекінісін басып алғаннан кейін, Леванттағы бекінісін нығайтуға тырысты. Наурыздың басында оның әскері Яффаға (қазіргі Тель-Авив Яффа) жетті. Шабуыл сол күні кешке дейін кейінге қалдырылды. Француздар қаланың бекінісіндегі бір мұнараны қиратты, қорғаушылардың қарсылығына қарамастан, Яффа алынды. Француз елшілерінің өлтірілуі Наполеонды қала түскен кезде әскерлеріне екі күн мен екі түн бойы тонау, зорлау және қырғын жасауға рұқсат берді. Бонапарт өзі бұл көріністі "соғыстың ең қорқынышты қылығы, оны мен ешқашан осылай шағыстырып көрмедім" деп сипаттады. Ол Осман империясының губернаторы Абдалла бейді де аттырды. Қаланы басып алғаннан кейін, Бонапарт мыңдаған тұтқынға тап болды және олардың тағдырын шешуге тиіс болды. Тұтқындарды азықтандырудың ауыртпалығын көтергісі келмеген және босатылған жағдайда олар Осман әскеріне қайта қосылады деп қорқытқан Бонапарт, өгей ұлы Евгений де Богарне берген тұтқындарды жартас ету туралы уәдесін орындамайтын болды. Оның орнына, ол 20 османдық офицерден басқа барлығын өлім жазасына кесуге бұйрық берді; қалған тұтқындардың көпшілігі (бір деректер бойынша шамамен 2440, екінші деректер бойынша 4100), олардың басым бөлігі албандар, Яффаның оңтүстігіндегі теңіз жағалауына апарылып, штыкпен немесе оқпен өлтірілді. Бұл жұмыс үш күнге созылды. Бонапарттың Осман тұтқындарын аттыру туралы шешімінің моральдық және құқықтық негіздемесі күшті пікірталас тудырды. Оның офицерлерінің жазбалары мен естеліктеріндегі көзқарастары мәжбүрлі мақұлдаудан наразылыққа дейін ауысты. Сол кездегі соғыс құқығы бойынша ең беделді жазба – Эмер де Ваттельдің 1758 жылы жарық көрген «Халықтар заңы» трактаты болды. Онда Ваттель (1714–1767) жеңілген армияның сарбаздарын өлтіру немесе босату мәселесін қарастырып, былай деді: «Егер сізде тамақтандыруға немесе қауіпсіз күзетуге мүмкін емес, көптеген тұтқын болса, оларды өлтіруге құқығыңыз бар ма, әлде оларды қайта жіберуге тиіс пе, егер олар сізді қайтадан жеңіске жете ала ма?» Ваттель соғыс тұтқындарын шартты түрде босатып, туған елдеріне қайтару керек екенін айтты. Бонапарт осы тәсілді жақында қолданған еді. Эль-Ариште Осман әскеріне жеңіске жеткеннен кейін, ол шайқаста тұтқынға алынғандарды босатып, Дамаскіге қайтуға және Яффа мен Акрадағы пашаның әскеріне қосылмауға шарт қойды. Бірақ олардың уәделеріне қарамастан, тұтқындар пашаның армиясына қайта қосылды, бұл Яффада тұтқынға алынған көптеген тұтқындардың бұрынғы шайқаста кешірілгендердің арасында екенін француздықтардың мойындауынан дәлелденді. Бонапарттың жақтастары тұтқындарды аттыруды ақтау үшін, бұл оның әскерлерін үлкен қауіпке ұшыратуы мүмкін екенін айтады: Бонапарттың тұтқындарды соғыс аймағынан шығаруға жеткілікті әскері болмады, бұл қалғандардың қауіпсіздігіне қауіп төндіретін еді; француздықтардың оларды азықтандыруға жеткілікті тағамы болмады; аймақта оба эпидемиясы болды және әскерлер арасында таралып жатты, ал мыңдаған адамдардың қосылуы аурудың одан әрі таралу қаупін арттыратын еді. Бонапарттың соңғы мақсаты – жауға мейірімсіздік көрсету арқылы Ахмет әл-Жаззардың әскерлеріне үрей тудыру болды.

Салдары

Наполеон жүздеген жергілікті тұрғындарға қаладан кетуге рұқсат берді, олардың Жаффаның құлауы туралы жаңалықты тарату арқылы Эялет пен Сириядағы басқа қалалардың қорғаушыларын қорқытып, қарсыласуын тоқтатуға немесе қашуға мәжбүр етеді деп үміттенді. Бірақ нәтижесі ара-жіс болды. Француз әскерлері Акраға шабуыл жасағанда, бұл амал кері соқты, себебі Жаффадағы қырғын туралы хабар Акраның қорғаушыларын одан да атойлы күресуге жігерлендірді. Бірнеше айдан кейін Бонапарт Абукирге шабуыл жасағанда, француздың марқы суды көрсетпеуіне байланысты көптеген Осман әскерлері қашқандықтарын көрсетті. Ал француз штабындағы нашар санитарлық жағдайдан туған оба эпидемиясы жергілікті халықты да, француз армиясын да қырып салған болатын. Солтүстікте Османдықтардан жеңіліске ұшыраған Наполеон Палестинаны тастап кетті. Оның кеткенінен кейін, Османдықтармен одақтас және Уильям Сидни Смит басқаратын британдықтар Жаффаның бекінісін қайта жаңартты. 1800-1814 жылдары, тоғыз айлық жаңа қоршаудан кейін, Жаффа Наполеонның бұрынғы қарсыласы, Акраның губернаторы Ахмет әл-Джаззардың қолына қайтадан түсті.