Кіріспе
Тәртіктеп бақалардың түрлері Солтүстік өзен бақасы (Batagur baska) – Оңтүстік-Шығыс Азияға тән өзенді бақалардың бір түрі. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімінде өте қауіпті түр ретінде тіркелген және бұрынғы ареалының көп бөлігінде жойылған деп есептеледі. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, жабайы табиғаттағы популяциясы 100 жетілген жеке тұлғаға бағаланған. Оның қалқаны орташа дәрежеде төмендеген, жас жануарларда омыртқалық қырлылығы бар. Пластроны үлкен, жас балапандарда күшті бұрышты, ересектерде дөңгелек келген. Басы салыстырмалы түрде кішкентай, ұшы сүйірленіп, жоғары қарай бағытталған. Аяқтарында жолақты қабықшалар бар. Қалқанның үстіңгі беті мен жұмсақ тіндері көбінесе зәйтүн түсті, ал пластроны сарғыш. Басы мен мойны қоңыр, табандары қызыл түсті. Ұрғашылары көбею кезінде қара бас және мойын, қызыл немесе қызғылт сары арқасы және қызыл немесе қызғылт сары алдыңғы аяқтары болады. Осы кезеңде олардың көздің қарындары да өзгеріп, әйелдерде қоңыр, ал еркектерде сары-ақ түске айналады. Көбею маусымында ұрғашы бақалардың көздің қарындары қоңыр, ал еркек бақалардың көздің қарындары сарғыш ақ түске өзгереді.
The northern river terrapin (Batagur baska) is a species of riverine turtle native to Southeast Asia. It has been classified as Critically Endangered on the IUCN Red List and considered extinct in much of its former range; as of 2018, the population in the wild was estimated at 100 mature individuals. Its carapace is moderately depressed, with a vertebral keel in juveniles. The plastron is large, strongly angulate laterally in the young, convex in the adult. The head is rather small, with a pointed and upwards tending snout. The legs have band like scales. The upper surface of the carapace and the soft parts are generally olive brown, while the plastron is yellowish. Head and neck are brown with reddish bases. Males in breeding coloration have a black head and neck with a crimson or orange dorsal surface and red or orange forelegs. The colour of the pupils also changes during this period, to brown in females and yellow white in males. During the breeding season, the color of the pupils of a female brown whereas the pupils in the males become yellowish white.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қазіргі уақытта бұл түр Бангладеш пен Үндістанда (Сандербанда), Камбоджада, Мьянмада, Индонезияда және Малайзияда таралған. Сингапур, Таиланд және Вьетнамда жойылған. Бұл түр негізгі өмірін суда өткізеді, бірақ ұя салу үшін құрлыққа шығады, көбінесе эстуарийлердің, ірі өзендердің және мангр ормандарының тасқын су алабында кездеседі. Бұл түр тұщы сулы орталарды ұнатады және көбейтілу маусымында (желтоқсан – наурыз) тұзды өзен сағаларына немесе эстуарийлерге көшіп, жұмыртқаларын салғаннан кейін қайта оралады. Жекелеген түрлер 50-60 мильдей қашықтыққа, өздерінің шайқаған құмдық жағалауларына маусымдық көші-қон жасайды. Ұрғашылары әдетте 10-34 жұмыртқадан тұратын үш жұмыртқа салады.
Қорғау
IUCN бұл түрді, негізінен, тағамдық мақсатта пайдалану (жұмыртқа жинауды қоса) салдарынан, жоғары қауіпті деп санайды. Бұрын Үндістанның түкпір-түкпірінен Калькуттаның балық базарларына мол мөлшерде әкелінетін. Бенгалия индуистері арасында өзен террапинасы барлық тасбақалардың ең дәмдісі саналды. Ол әлі де Индонезиядан заңсыз экспортталып, Қытайда көптеп сатылуда. Мекелеу орындарының жоғалуы және ластану да түрге әсер етеді. Бангладештегі Бхавал ұлттық саябағында және Үндістанның Сундарбан тайғыр қорығындағы Саджахали жабайы табиғат қорығында Turtle Survival Alliance қолдауымен шайбақтарды өсіру және тұтқындықта көбейту жобасы іске қосылды.
Таксономия
Екі түршесі белгілі: B. b. baska (Gray, 1831) және B. b. ranongensis (Nutaphand, 1979).