Кіріспе

Ральф Воган Уильямстың төрт бөлімді симфониясы. Ральф Воган Уильямстың D минорындағы 8-ші симфониясы 1953 және 1955 жылдар аралығында жазылған. Оған арналған Сэр Джон Барбиролли 1956 жылдың 2 мамырында Манчестердегі Корольдер залында Hallé оркестрінің тұңғыш орындалуын жүргізді. Бұл композитордың тоғыз симфониясының ең қысқасы, және көбінесе көтеріңкі және оптимистік көңіл-күймен ерекшеленеді.

Бастапқы және алғашқы орындалу

1950 жылдардың ортасында Воган Уильямс, сексен жасында, ағылшын музыкасының Ұлы есімі ретінде танылды, бірақ ол бұл атауды ұнатпады. 1903 жылдан 1952 жылға дейін ол жеті симфония жазды, ал 1953 жылы тағы бір симфонияның эскизін жасауға кірісті. 1954 жылдың екінші жартысында АҚШ-та дәріс оқып, дирижерлік еткенімен, 1955 жылдың қаңтарына қарай симфонияның жұмысы көбінесе аяқталды. Композицияның соңғы кезеңінде композитор әйелімен бірге Ковент-Гарденде «Туранот» операсын тамашалады, онда Воган Уильямс Пуччинидің партитурасында кеңінен қолданылған реттелген гонгтарға қызығып, оларды симфонияға қажетті үлкен соққылы аспаптар тобына қосты. Бұл шығармаға тапсырыс берілмегенімен, Hallé оркестрінің бас дирижері сэр Джон Барбиролли Воган Уильямстан жаңа шығарма сұрады, ал композитор оған симфониясын ұсынды. Премьера мамыр айында Манчестерде өтуі жоспарланған. Композитор қолжазбаға: «Даңқты Джонға, Ральфтен махаббат пен құрметпен», – деп жазды, ал жарияланған нота партитурасы «Сэр Джон Барбироллиге арналған» деп аталады. Алғашқы орындалуы 1956 жылдың 2 мамырында Манчестердегі Кингс-холлда Барбиролли дирижерлігімен Hallé оркестрі тарапынан жүзеге асырылды. Ол BBC арнасымен жазылып, кейіннен диск ретінде шығарылды. Сол оркестр мен дирижер 14 мамырда Лондонның Корольдік фестиваль залында премьераны өткізді. Келесі жылы, 30 маусымда Леопольд Стоковский Лондон симфониялық оркестрін Фестиваль залында дирижерлік етті. Чарльз Мунк 1957 жылдың 31 қазанынан бастап Бостон симфониялық оркестрімен шығарманың бірнеше орындалуын жүргізді.

Музыка

Воган Уильямстың ертедегі симфонияларының атаулары болған (Теңіз симфониясы, Лондон симфониясы, Пасторальдық симфония, Антарктикалық симфония) немесе Ф минорында, Ре мажорда және Ми минорындағы симфония ретінде жарияланған. Екінші топқа жататындары кеңінен 4, 5 және 6-шы симфониялар деп аталды, бірақ Воган Уильямс оған қарсы болды: «Мен ешқашан симфонияларыма нөмір берген емеспін және қазір бастағым жоқ». Соңында жаңа туынды Оксфорд университетінің баспасынан «Ре минорындағы 8-ші симфония» деп жарияланды. Сегізінші симфония – Воган Уильямстың тоғыз симфониясының ең қысқасы, оны орындауға әдетте жарты сағаттан аспайтын уақыт кетеді.

1. Фантазия

Бастауыш бөлім ре минорындағы «Variazioni senza tema» – тақырыпсыз вариациялар деген субтитрге ие. Музыка сыншысы және музыкатанушы Майкл Кеннеди бұл бөлімді «Вауган Уильямстың жазған туындыларының арасында ең жоғары деңгейде және шебер ұйымдастырылған» деп сипаттайды, «бай және алуан түрлі тақырыптық материалмен». Бұл бөлімде үш негізгі мотив бар, олардың барлығы өте тығыз байланысты: екі жоғарылап кететін кварта – трубаға арналған, вибрафонмен жауап беріледі; флейтаға арналған жиг ритміндегі фраза; және скрипкалар тобына арналған төмендейтін фигура. Кеннеди вариациялар композитор стилінің әртүрлі жақтарын көрсетеді дейді: «Екінші, престо, үш мотивпен ойнайды; үшіншісі – А минорындағы скрипкалар мен арфаға арналған хорал сияқты мелодия, оған қоса гобой мен виолончельге арналған қосымша тақырып бар». Екі вариацияның да, төртіншісінің де (обоэ мен кларнетке арналған аллегретто) тақырыптары бастапқы труба мотивінен алынған. Бесінші вариацияда труба фигурасы виолончельдер мен арфа үшін кеңейтіледі; алтыншысы жылдамырақ және фаготтар, виолончельдер мен контрабастар үшін флейта мотивін дамытады. Жетінші вариацияда үшінші мелодияның үні баяу темпте орындалады. Бұл бөлім, Кеннедидің сөзімен айтқанда, «вибрафон мен скрипкалардың соңғы жылтырауымен» аяқталады, трубада бастапқы мотив қайта орындалады. Ол баяу бөлімнің 111 тақтысына қарағанда 181 тақтан тұрады, бірақ оның жоғары қарқыны симфонияның орындалуындағы ең қысқа бөлімге айналдырады, әдетте төрт минуттан кем уақыт ойнайды. Бірінші бөлімдегідей, оның да үш негізгі тақырыбы бар: бірі фаготтарға, бірі трубаларға, бірі флейталар мен басқа да жоғары регистрлі аспаптарға арналған. Фугато бөлімінен кейін пасторальдық сипаттағы трио орындалады, ал скерцоның қысқа қайта оралуы бөлімді аяқтайды.

3. Каватина

Үшінші бөлім – ми минорындағы каватина тек ішекті аспаптарға арналған. Бұл бөлім бес бөлімді рондо формасында, терең ойға дамытушы сипатқа ие; Кеннеди оны «Таллис пен аспанға көтеріліп бара жатқан қарлығаштарға деген қоштасудың әдемі қарттық ойлары» деп атайды. Бұл мелодия Бахтың «Матайдың құмарлығы» шығармасында қолданылған, Вон Уильямсқа өте жақын туынды, және ол симфонияда оның пайда болуын «менің ойымдағы шатасу» деп түсіндірген.

4. Соңғы

D мажор / D минор финалы виртуоздық және қуатты мінезін көрсету үшін "Токката" деп аталады. Гонг пен қоңыраудың күркіреген соққысынан кейін, оркестрдің толық құрамы бірінші тақырыпты орындайды, осы тақырып резонаторлық соққы аспаптарымен бірге дыбысталады. Содан кейін лирикалық тақырып скрипкалармен орындалады, оның фонында қайталамалы үскірік аспаптарының үні естіледі. Музыкалық шығарманың кульминациялық бөлігіне жеткенде, үлкен соққы аспаптары толық үстемдік табады – композитор бұл туындыда "композиторға мәлім барлық дыбыстар мен эффектілерді" қолданғанын айтқан. Сегізінші симфония – Вон Уильямстың төртіншісінен басқа, қатты нотамен аяқталатын жалғыз шығармасы. Ал қалғандары тыныш аяқталады, кейбіреулері Вон Уильямстың өте жақсы көретін "niente" – "ешнәрсе" деген белгісімен бітеді.