Анголадағы БҰҰ бейбітшілік сақшыларының екінші миссиясы (1991–1995)

Кіріспе

Анголадағы БҰҰ-ның екінші бейбітшілік миссиясы (1991–1995)

Біріккен Ұлттар Ұйымының Анголадағы ІІ тексеру миссиясы (UNAVEM II), 1991 жылдың мамырында құрылып, 1995 жылдың ақпанына дейін жалғасты. Бұл Ангола азаматтық соғысы барысында Анголаға жіберілген төрт БҰҰ бейбітшілік миссиясының екіншісі болды – Африка тарихындағы ең ұзақ соғыс. Миссияның негізгі мақсаты 1990 жылғы көпжақты атысты тоқтатуды және одан кейінгі 1991 жылғы Бисесе келісімдерін қадағалау және сақтау болды. Бұл келісімдер азаматтық соғыстың екі қарсыласы – Анголаның халықтық бостандық қозғалысы (MPLA), Анголаның де-факто үкіметі, 1975 жылғы тәуелсіздіктен бері Луанда мен елдің көп бөлігін бақылап келген, және Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одақ (UNITA) қатысқан сайлау процесін алғаш рет енгізді. Миссияның бастапқы мандаты 1991 жылғы 30 мамырда қабылданған Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің 696 (1991) қарарымен бекітілді. Онда мынадай міндеттер белгіленген: Ангола тараптары келіскен атысты тоқтатуды бақылау шараларын және атысты тоқтату кезеңінде Ангола полициясын бақылауды тексеру. 1992 жылғы 24 наурызда қабылданған 747 (1992) қарары мандатты сайлауды бақылау міндеттерін қосу арқылы кеңейтті. Елде жаңадан келісілген сайлау кезінде миссиямен бірге 400 БҰҰ сайлау бақылаушысы орналастырылды, оларға «Анголадағы президенттік және заңнамалық сайлауды бақылау және тексеру» міндеті қосылды. 1993 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің бірқатар қарарларынан кейін мандат қайтадан өзгертілді, бұл Ангола үкіметі мен UNITA-ның екеуі де атысты тоқтатуға қатаң бағынуын қамтамасыз етуге бағытталды, содан кейін қақтығыстар қайта жаңғырды. Соңында, 1994 жылдың соңында, 952 (1994) және 966 (1994) Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларымен UNAVEM II 1994 жылғы 20 қарашадағы Лусака хаттамасын бақылау және тексеруді бастады. Лусака хаттамасынан кейін құрылған БҰҰ Ангола тексеру миссиясы III (UNAVEM III) жаңа миссияға жол ашу үшін дайындық жұмыстары басталды. Миссияға әскери бақылаушылар, азаматтық полиция, сайлау бақылаушылары, фельдшерлер, сондай-ақ жергілікті және халықаралық қызметкерлер кірді. Миссияға бес құрлықтың 25 елінен адамдар келді. Алдын ала дауыс беру кезінде 1100-ден астам адам, ал 1993 жылдың маусымынан кейін 200-ден кем адам жұмыс істеді. UNAVEM II-де 5 адам қаза тапты, оның 3-і әскери, 2-і азаматтық қызметкерлер.

The United Nations Angola Verification Mission II (UNAVEM II), established May 1991 and lasting until February 1995, was the second United Nations peacekeeping mission, of a total of four, deployed to Angola during the course of the Angolan Civil War, the longest war in modern African history. Specifically, the mission was established to oversee and maintain the multilateral ceasefire of 1990 and the subsequent Bicesse Accords in 1991, which instituted an electoral process for the first time including the two rival factions of the civil war, the People's Movement for the Liberation of Angola (MPLA), the de facto government of Angola, with control of Luanda and most of the country since independence in 1975, and the National Union for the Total Independence of Angola (UNITA). The mission's original mandate was established by United Nations Security Council Resolution 696 (1991), passed on May 30, 1991. The stated mandate was:
to verify the arrangements agreed by the Angolan parties for the monitoring of the ceasefire and for the monitoring of the Angolan police during the ceasefire period. The subsequent resolution Resolution 747 (1992), passed March 24, 1992 altered the mandate to include electoral monitoring duties. During the country's newly agreed upon election, 400 UN electoral observers were deployed, along with the rest of the mission, with the added mandate of "observation and verification of the presidential and legislative elections in Angola." After a series of Security Council resolutions in 1993, the mandate was again altered to encourage more stringent adherence to the ceasefire by both the government of Angola and UNITA, after a resumption of hostilities. Finally, in late 1994, with Security Council Resolutions 952 (1994) and 966 (1994), UNAVEM II began observation and verification of the Lusaka Protocol of November 20, 1994. Preparations were begun to make way for the new mission, United Nations Angola Verification Mission III (UNAVEM III), set up in the wake of the Lusaka Protocol. The mission consisted of military observers, civilian police, electoral observers, paramedics and both local and international staff. The personnel came from 25 countries in five continents. There was a maximum deployment of over 1100 during the early polling, as well as a minimum strength of under 200 after June 1993. UNAVEM II suffered a total of 5 fatalities, 3 military and 2 civilian.

Өмірбаян

1975 жылы Ангола Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай, үш тараптан құралған шалақ үкімет азаматтық соғысқа ұшырады. Куба әскерлерінің қолдауымен, сондай-ақ Кеңес Одағы мен басқа да коммунистік партиялардың көмегімен MLPA Луанда мен үкіметті тез арада бақылауға алды, ал Анголаның ұлттық азаттық фронтымен (FNLA) одақтас UNITA елдің ішкі аймақтарымен шектелді. Анголадағы БҰҰ-ның алғашқы бейбітшілік сақшы миссиясы – Біріккен Ұлттар Ұйымының Анголадағы I тексеру миссиясы (UNAVEM I) 1988 жылы Куба әскерлерінің келісілген шығуына бақылау жасады. Сол жылы Оңтүстік Африка әскерлері, UNITA-ны қолдаған күштері кері қайтарылды және 1990 жылға қарай соғысқан тараптар, оған қоса тағы он сегіз африкалық мемлекет атысты тоқтатуға келісті. 1991 жылдың ортасында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі UNAVEM II миссиясын UNAVEM I-ге алмастырып, жаңа атысты тоқтату келісімін қадағалауға рұқсат берді. 1991 жылғы Бисесе келісімдері Ангола үшін демократиялық сайлау жүйесін орнатып, оны UNAVEM II бақылауына тапсырды. 1992 жылы UNITA президенттікке үміткері Джонас Савимбитің наразылығынан соң қаруға шақырғаннан кейін, 1994 жылғы Лусака хаттамасына дейін қақтығыстар қайта жаңғырды.