Кіріспе

Синн Фэйн ("Біз өзіміз", көбінесе қате түрде "Біз өзіміз ғана" деп аударылады) – 1905 жылы Артур Гриффит құрған ирландтық саяси партияның атауы. Ол ирландтық ұлтшылдықтың түрлі ағымдарының, әсіресе ирландтық республикалық идеологияның негізгі орталығына айналды. 1916 жылғы Пасха көтерілісінен кейін партия қатары кеңейді, ал 1917 жылғы Ард Фейс құрылтайында қайта ұйымдастырылды. 1922 жылы Англо-ирланд келісіміне байланысты болған партияның екіге бөлінуі Ирландия азамат соғысына әкеп соқты және осыдан кейін Ирландия саясатына үстемдік еткен Фианна Фейл және Файн Гейл партиялары құрылды. 1970 жылдардың басындағы тұрақсыздық кезеңінде Синн Фэйн ұйымы тағы да екіге бөлінді, нәтижесінде бүгінгі Синн Фэйн партиясы құрылды, ол республикалық, солшыл ұлтшыл және діннен қол үзген партия болып табылады.

Алғашқы жылдар

Синн Фейнге әкелген идеяларды алғаш рет "Біріккен ирланд" газеті мен оның редакторы Артур Гриффит ұсынды. Гриффиттің 1900 жылы наурыз айында осы газетте жазған мақаласында сол кездегі әртүрлі ирланд ұлтшыл топтарды біріктіретін қауымдастық құруға шақырылды. Нәтижесінде 1900 жылдың соңында Cumann na nGaedheal құрылды. Гриффит алғаш рет 1902 жылы Cumann na nGaedheal конвенциясында Вестминстер парламентіне ирланд парламентінің мүшелерін дауыс беруден бас тарту туралы ұсынысын ұсынды. Екінші ұйым – Ұлттық кеңес 1903 жылы Мод Гонн және басқалар, соның ішінде Гриффит, король Эдуард VII Дублинге сапарымен байланысты құрылды. Оның мақсаты – Дублин корпорациясына патшаға сөйлеуден бас тартуға ықпал ету болды. Жолдау беру туралы ұсыныс тиісінше жеңіліске ұшырады, бірақ Ұлттық кеңес жергілікті кеңестердегі ұлттық өкілдікті арттыру мақсатында қысым тобы ретінде өмір сүруін жалғастырды. Сондай-ақ 1904 жылы Гриффиттің досы Мэри Эллен Батлер (Юнионист көшбасшысы Эдвард Карсонның туысы) әңгімелесу барысында оның идеялары "іс жүзінде Синн Фейн саясаты" екенін айтты және Гриффит бұл терминді құлшыныспен қабылдады. "Біздің өзіміз" немесе "біз өзіміз" деген мағына беретін Sinn Féin сөз тіркесі сепаратистік ойлаудың көрінісі ретінде 1880-жылдардан бері қолданылып келді және 1890-жылдары Гейл лигасының ұраны ретінде пайдаланылды. Ұлттық кеңестің 1905 жылғы 28 қарашадағы алғашқы жылдық конвенциясы екі нәрсеге ерекше назар аударды: көпшілік дауыспен (Гриффит келіспеген жағдайда) филиалдар ашу және ұлттық негізде ұйымдастыру туралы шешім; және Гриффиттің "венгр саясатын" ұсынуы, ол енді Синн Фейн саясаты деп аталды. Бұл кездесу әдетте Синн Фейн партиясының құрылған күні ретінде қабылданады. Осы арада Белфастта Бульмер Хобсон 1782 жылғы Дунганнон конвенциясының есімімен аталған үшінші ұйым – Дунганнон клубтарын құрды, ол да өзін "Синн Фейн қозғалысының" бөлігі деп санайды. 1907 жылы үш ұйымға бірігуге қысым жасалды, әсіресе АҚШ-тан, Джон Девой біріккен партияға ғана қаржы ұсынды. К.Д. Долан, Лейтрим-Нордтан Ирландия парламенті партиясының депутаты, өзінің орнынан кетіп, Синн Фейн платформасында оған қарсы шығуға ниетті екенін мәлімдегенде қысым күшейді. Келіссөздер тамыз айына дейін жалғасты, онда Ұлттық кеңестің жылдық конвенциясында Лига мен Ұлттық кеңес Гриффитке қолайлы шарттармен бірікті. 1908 жылы Солтүстік Лейтримде өткен сайлауда Синн Фейн 27% дауыс жинады. Содан кейін қолдау да, мүшелік те азайды. 1910 жылы Ард Фейс (партиялық конференция) -да қатысушылар аз болды, және атқарушы органда орын алуға дайын мүшелерді табу қиын болды. 1911 жылғы жергілікті сайлауда партияның туын көтеріп, кейбір жергілікті кеңесшілер сайланғанымен, 1915 жылы партия, Гриффиттің әріптестерінің бірі айтқандай, "қиын жағдайда" қалды және қаржылық жағынан өтемегендіктен, Дублиндегі Харкорт көшесіндегі штаб-пәтерінің жалдау ақысын төлей алмады.

Пасхалық көтерілістің салдары

Синн Фейн, британдық үкімет айыптағанына қарамастан, Пасхалық көтеріліске қатыспады. Көтерілістің басшылары, Синн Фейннің ұсынысынан гөрі, екі монархия аясындағы үкіметтен күштірек бөлінуді іздеді. Британдық сарапшылар конституциялық саясатпен келіспейтін кез келген топты «Синн Фейн» деп атады. 1917 жылдың қаңтарында, 1916 жылғы көтерілістің жетекшісі Джозеф Планкеттің өлім жазасына кесілген әкесі, граф Планкетт, Солтүстік Роскомонда тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түсті. Кампанияны Синн Фейн ұйымдастырушысы Майкл О’Фланеган басқарды, мақсаты соғыстан кейінгі бейбітшілік конференциясында Ирландияның тәуелсіздігін талап ету болды. 1917 жылдың 3 ақпанында қарлы ауа-райында дауыс беру өтті. Планкетт көп дауыспен орынды жеңіп алды және Вестминстерге бармайтынын жариялап, қатысушыларды таң қалдырды. 1917 жылдың сәуір айында Планкетт Дублиндегі Мансион-хауста конгресс шақырды, онда оның және Гриффиттің жақтастары келісімге келе алмады. О’Фланеган Гриффит пен Планкетт арасында келісімге қол жеткізіп, алдағы сайлауларды ұйымдастыру және Париж бейбітшілік конференциясына елші жіберу үшін Мансион-хаус комитеті деп аталатын топ құрылды. Планкетт Синн Фейн партиясына қосылды. Синн Фейн Оңтүстік Лонгфордтағы сайлауға қатысты, онда көтеріліске қатысқандығы үшін Льюс түрмесінде отырған Джо МакГиннес «Оны шығарып алу үшін оны сайлауға қойыңыз» деген ұранмен сайланды. 1917 жылдың жазында Ллойд Джордж Американы соғысқа тартуға тырысқан кезде, қоғамдық пікірді ескере отырып, көтерілістің тірі қалған мүшелерін түрмеден босатты. Эмон де Валера сайлау саясатына қатысуға деген тартыншақтығын жеңіп, 1917 жылдың 10 шілдесінде Шығыс Клэрде сайланды. Төртінші сайлауда У.Т. Косгрейв Килкенни қаласында жеңіске жетті. Мансиондық комитет 1917 жылдың қазан айында Ард Фейс ұйымдастырды, онда партия монархистік және республикалық қанаттары арасында бөлінуге жақын болды. Де Валера президент болып сайланды, Гриффит пен О’Фланеган вице-президенттер болды. Бұл партияның тәуелсіз Ирландияның конституциялық формасы туралы мәселеде мүмкіндіктерін ашық қалдырды, бірақ іс жүзінде республикалық сипатқа ие болды. Джон Редмонд басқарған Ирландия парламенттік партиясы (IPP) және кейін Джон Диллон 1918 жылдың басында үш сайлауда жеңіске жетті. Синн Фейн сәуір айында Тулламорда Патрик Маккартанның, ал маусым айында Шығыс Каванда Артур Гриффиттің жеңісімен жауап берді (сол кезде Фр. О’Фланеган «жасырылған сөйлеуі» үшін шіркеуден шеттетілді). Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж 1917 жылдың шілдесінде Ирландияның бүкіл Ирландияға өзін-өзі басқару құқығын беру туралы келісімге қол жеткізу үшін Ирландия конвенциясын шақырды, бірақ Синн Фейн конвенция Ирландияның толық тәуелсіздігін талқылауға мүмкіндік бермейтініне байланысты берілген бес орынды қабылдамады. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс көктемгі шабуылынан кейін, 1918 жылдың наурыз айында Ұлыбритания Ирландияға әскери міндеттілік енгізуге арыстанып, толыққанды дивизияларын толықтыруға тырысқанда, одан кейінгі әскери міндеттілік дағдарысы Синн Фейнге қолдауды күшейтті. Британдық үкімет жауап ретінде Синн Фейннің жетекші мүшелерін және ұйымға қатысы жоқ жүздеген адамдарды, неміс заговорына қатысқан деп айыптап, тұтқындады және интернатқа жатқызды.

1918 жылғы сайлаудағы жеңісі

Синн Фейн 1918 жылғы желтоқсан айындағы жалпы сайлауда Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігіндегі Ирландияның 105 орынның 73-ін жеңіп алды, олардың жиырма бесеуі талассыз болды. Ирландия парламенттік партиясы (ИПП) қырық жыл бойы Ирландиядағы ең ірі партия болғанымен, 1910 жылдан бері жалпы сайлауға қатыспады; Ирландияның көптеген аймақтарында оның ұйымы әлсіреп, сайлау күресіне қабілетсіз болды. Синн Фейннің айқын жаппай қолдауына байланысты көптеген орындар талассыз қалды, өйткені басқа партиялар Синн Фейннің жеңіске жетуіне көз жеткізгендіктен, қарсы тұрудың қажеті жоқ деп шешті. Сол кездегі құжаттар қарсыластарға қатысты қысым көрсетілгенін де көрсетеді. Пиарас Беаслай 1917 жылы Лонгфордта өткен қосымша сайлаудағы бір жағдайды жазды, онда Синн Фейн белсендісі сайлау комиссиясы төрағасының басына тапаншаны бағыштап, оны Синн Фейн үміткерін жеңіс деп жариялауға мәжбүр етті, тіпті ИПП үміткері көбірек дауыс алғанмен де. Синн Фейн үміткерлеріне күшті қарсыластар саналған адамдар кейбір Ольстер округтерінде және Манстерде сайлауға түсуден ескертілді. Корк округінде «All for Ireland» партиясының барлық депутаттары Синн Фейн үміткерлерінің пайдасына өз еркімен мандаттарынан бас тартты. Ольстерде одақтастар 23 орынды жеңіп алды, Синн Фейн 10 орынды, ал Ирландия парламенттік партиясы бес орынды (Синн Фейн қарсылық көрсетпеген жерлерде) жеңіп алды. Ирландияның отыз екі округінде жиырма төрт (24) округтен тек Синн Фейн үміткерлері сайланды. Ольстердің тоғыз округінде одақтастар төртінде көпшілік дауыс алды. Жиырма бес орын талассыз шешілгендіктен, партияның елдегі нақты қолдауының деңгейін анықтау қиын болды. Әртүрлі есептер бойынша қолдау 45%-дан 80%-ға дейін ауыспайды. Солтүстік Ирландия демографиялық институтының (ARK) сарапшылары бұл көрсеткішті 53% деп бағалайды. Тағы бір бағалау бойынша, Синн Фейн сайлаушылардың шамамен 65% қолдауын алды (одақтастар шамамен 20-25% құрады, ал қалған бөлігі басқа ұлтшылдар). Соғыс кезінде эмиграция қиын болды, нәтижесінде, қалыпты жағдайда Ирландияда болмайтын ондаған мың жас адам елде қалды. 1919 жылғы 21 қаңтарда Синн Фейннің жиырма жеті депутаты Дублиннің Мансион-хаусында жиналып, өздерін Ирландияның парламенті деп жариялады, бірінші Дэйл Эйренн. Олар Ирландия Республикасының атқарушы үкіметі ретінде Дэйл Эйренннің министрлігін сайлады, оның төрағасы Дэйл Эйренннің президенті болды. 1921 жылдың тамызынан бастап де Валера Ирландия Республикасының президенті атағын қолданды. 1920 жылғы қалалық кеңес сайлауында Синн Фейн Ирландиядағы он екі қалалық кеңестің он біреуін бақылауына алды. Белфаст пен Дерри ғана одақтастар мен ИПП бақылауында қалды. Сол жылы өткен жергілікті сайлауда Синн Фейн 33 округтік кеңестің 25-ін бақылауына алды (Типперриде екі округтік кеңес болғандықтан, барлығы 33 кеңес болды). Антрим, Даун, Лондондерри және Арма одақтастардың бақылауында болды, Ферманаг пен Тайрон – Ұлттық партияның, ал Галвей мен Уотерфордта ешбір партия көпшілік дауысқа ие болған жоқ.

Келісім және Азаматтық соғыс

1921 жылы желтоқсанда британдық үкімет пен республикалық үкімет өкілдері арасындағы ағыл-ирландиялық келісімшарт келіссөздері аяқталғаннан кейін және Dáil Éireann келісімшартты аз айырымымен мақұлдағаннан соң, Ирландия еркін мемлекеті деп аталатын мемлекет құрылды. Солтүстік Ирландия (1920 жылғы Британдық Ирландия үкіметі заңы бойынша құрылған алты округтен тұратын аймақ) келісімшартқа сәйкес қатысудан бас тартты. Бөлінудің себептері әртүрлі болды, бірақ бөлініс олардың бірі емес еді – IRA жаңа Солтүстік Ирландияда бөлінбеді, ал ондағы келісімшартты жақтаған және қарсы болған республикашылар жетекшілік және қару-жарақ үшін келісімшартты жақтаған Майкл Коллинске жүгінді. Бөліністің басты себебі әдетте Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясына адалдық серт беру мәселесі ретінде сипатталады, оны жаңа Dáil мүшелері беруге міндетті болды. 1922 жылғы маусымда Ирландия еркін мемлекеті болатын аймақта өткен сайлауда келісімшартты жақтаған Sinn Féin кандидаттары бірінші дауыстың 38%-ын және 58 орынды, ал келісімшартқа қарсы кандидаттар 21%-ын және 35 орынды иеленді. Сайлаудан кейін бірнеше күн өткен соң, келісімшартты жақтағандар мен қарсыластар арасында қысқа, бірақ қатал Азамат соғысы басталды. Де Валера және оның жақтастары Ұлттық армияға қарсы келісімшартқа қарсы IRA жағында болды. Келісімшартты жақтаған партиялар, оның ішінде Еңбекші партия және Шаруалар партиясы, Үшінші Dáil ретінде отырды. 1922 жылғы 6 желтоқсанда жаңа мемлекет құрылған кезде, келісімшартты жақтаған Sinn Féin депутаттары Ирландия еркін мемлекетінің Атқару кеңесін құрды. 1923 жылдың басында У.Т. Косгрейв басқаратын келісімшартты жақтаған Sinn Féin депутаттары жаңа партия құрды – Cumann na nGaedheal. Азамат соғысы 1923 жылғы мамыр айында аяқталды, осы кезде келісімшартқа қарсы IRA орнынан тұрып, қаруларын тастады. 1923 жылғы жалпы сайлауда Cumann na nGaedheal халықтың дауысының 41%-ын және 63 орынды жеңіп алды; келісімшартқа қарсы фракция (өздерін «Республикалық» деп таныстырып, де Валера басқаратын) дауыстың 29%-ын және 44 орынды иеленді, бірақ жаңа Dáil Éireann-ға қатысудан бас тарту саясатын ұстанды.

1923-1932 жылдары "Фианна Фейл" партиясы бөлінді

Тағы бір жарылыстың тұқымы, Емон де Валера басшы болған кезде, сайлаудан бас тартудың тиімді тактика емес деген сенімге келгенде себілді. 1926 жылдың наурыз айында партия Ард Фейсін өткізіп, де Валера сайланған мүшелерге даулы адалдық серті алынған жағдайда ғана Дайлде өз орындарын алуға рұқсат беруді ұсынды. Мэри Максуини мен Майкл О'Фланеган бұл ұсынысқа қарсы шыққан бас тартушылардың тобын басқарды. Конференция екі тараптың өкілдерінен құралған бірлескен комиссияға ынтымақтастық негізін әзірлеуді тапсырды. Сол күні «қатарымыздағы бөлініс – республикашылардың бөлінісі» деген мәлімдеме жарияланды. Келесі күні де Валераның ұсынысы 223 дауысқа қарсы 218 дауыспен тартысты жеңіліске ұшырады. Де Валера отставкаға келіп, «Фианна Фейл» атты жаңа партия құрды, оның платформасы – еркін мемлекеттің іштен республикалыққа айналуы болды. Ол Синн Фейннің көп бөлігін және Америкадан түскен Синн Фейннің қаржылық қолдауының көп бөлігін өзімен бірге алып кетті. Синн Фейннің қалдықтары тек 15 кандидатты тікелей ұсынды және 1927 жылдың маусым айындағы сайлауда тек алты орын жеңіп алды, бұл 1916 жылға дейін байқалмаған деңгейге төмендеді. 1927 жылдың тамызында Констанс Маркиевичтің қайтысынан кейін өткен қосымша сайлауда Синн Фейннің Катал О Мурчадасы дауыстардың бар болғаны 2,5% ын алды. Одан кейін вице-президент және де-факто көшбасшы Максуини партияның сол жылы тағы бір жалпы сайлауға қатысуға жеткілікті қаражаты жоқ екенін жариялап, «ешбір нағыз ирландиялық азамат басқа партиялардың біріне де дауыс бере алмайды» деді. Катал О Мурчада 1935 жылдан 1937 жылға дейін партияны басқарды. Маргарет Бакли 1937 жылдан 1950 жылға дейін президент болды. Партия төтенше жағдай кезінде интернация енгізілгеннен зардап шекті. 1940 жылдары Жоғарғы Сотқа тапсырылған қаражатқа қол жеткізуге жасалған әрекет 1948 жылғы «Синн Фейн қорлары ісіне» әкелді, осы істе партия жеңіліске ұшырады және судья партияның 1917 жылғы Синн Фейннің тікелей мұрагері емес екенін шешті.

1947-1962 жылдар, "Үш Мак" дәуірі, Синн Фейннің оңға қарай ауысуы және шекаралық науқан

1947 жылы ИРА Екінші дүниежүзілік соғыстан бері алғашқы әскери съезін өткізді. Басшылықта “үш Мак” деп аталатын үш тұлға басымдыққа ие болды: Тони Маган, Пэдди МакЛоган және Томас Ог МакКертен. “Үш Мак” ИРА-ны қайта құруға көмектесу үшін саяси ұйымның қажет екенін ескерді. ИРА мүшелеріне Sinn Féin-ге жаппай қосылуға бұйрық берілді, және ИРА-ның 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейінгі аз сандарына қарамастан, олар ұйымды толыққанды басып алуға сәттілік танытты. Бұл Sinn Féin-ді басып алу, Sinn Féin-нің нашар жағдайының арқасында мүмкін болды; партия Фианна Фейлдің бөлінуінен бергі ондаған жылдар ішінде өзінің бұрынғы беделін жоғалтқан еді. 1950 жылы Пэдди МакЛоган Sinn Féin президенті болып тағайындалды, ал ИРА мүшесі Томас О Дубхгайл вице-президент болып тағайындалды, бұл ИРА партия аппаратын толық бақылайтынын көрсетті. Партия, Папа Пий XI-нің Папалық энцикликаларынан шабыттанған корпоратистік әлеуметтік саясатты қолдауға кірісті, мақсаты католик мемлекетін құру болды, сондай-ақ парламенттік демократияға қарсы шығып, оны Португалияның Estado Novo үкіметіне ұқсас үкімет формасымен алмастыруды жақтады, бірақ фашизмді қабылдамады, себебі фашистік мемлекетті тым секулярлық және орталықтандырылған деп санады. 1956 жылдың 12 желтоқсанында басталған Шекаралық науқан кезінде қайта ұйымдастырудың нәтижесі көрінді. 1957 жылғы Ирландиядағы жалпы сайлауда Sinn Féin 19 үміткерді тікелей ұсынды, төрт орын жеңіп алды және дауыс берушілердің 6,5% -ын құрады. Тұтқындау режимін енгізу және әскери трибуналдардың құрылуы ИРА науқанына кедергі келтірді және ол 1962 жылы тоқтатылды. 1961 жылғы жалпы сайлауда партия ешқандай орын жеңіп алмады және оның дауыс жинауы 3,2% -ға дейін төмендеді.

1962-1968 жылдар, Мак-Джолла билікті қолға алып, солшыл саясатқа оралды

1962 жылы Томас МакДжолла президент болып сайланды. Оның президенттігі солшыл бағытқа қарай маңызды өзгерісті білдірді. Вулф Тоун каталогтары саясатты талқылауға ынталандыру мақсатымен құрылды. Бұл каталог көптеген солшыл ойшылдарды және Рой Джонстон сияқты Ирландия Коммунистік партиясымен байланысты адамдарды қамтыды. Оның талдауы бойынша, ирландтық бірліктің басты кедергісі – протестант және католик жұмысшы табының арасындағы үзіліс. Олар мұны капитализмнің «бөліп билеу» саясатына байланысты деп есептеді, ал бөлінген жұмысшы табы осы саясаттың мүддесіне қызмет етеді. Әскери әрекеттерге қарсы болды, себебі олар діни араздықты одан әрі күшейтеді деп саналды. Егер жұмысшы табы ортақ басшыларын құлату үшін сыныптық күресте біріксе, онда 32 округтік социалистік республиканың құрылуы сөзсіз болатынына сенді. Партия Дублин тұрғын үй мәселелері жөніндегі комитет, жерді жалға алушыларға қарсы наразылықтар мен кооперативтік қозғалысқа қатысты. Бір жағдайда, Пасха көтерілісінің қатысушысы Джо Кларк, (қазіргі Ирландия президенті) де Валераның сөзін Фианна Фейлдің нашар тұрғын үймен қамтамасыз етуіне қатысты сынмен тоқтатқандықтан, көтерілісті еске алу шарасынан қуылды. Солтүстікте «Республикалық клубтар» атауымен сайлауға түскен «Синн Фейн» Солтүстік Ирландияның Азаматтық құқықтар қауымдастығымен байланысқа түсті, бірақ кейбір юнионистердің сенімінше, оны бақылаған жоқ. Алайда, сайлаудан бас тарту да маңызды мәселе болып талқыланды. «Синн Фейн» 1950 жылдан бері кеңес деңгейінде орындар алып келсе де, партиядағы көптеген адамдар бұл саясаттан бас тартуға бейім болды, ал көптеген адамдар әлі де «бөліністік парламенттерде» орын алуға қарсы болды. Сеан Гарланд басқарған Гарланд комиссиясының есебі, бұл саясатты тоқтатуды жақтаған, сайлаудан бас тарту туралы пікірді зерттеу және талқылау жөніндегі комитетінің есебі жағдайға көмектеспеді. Көптеген адамдар ИРА рөлінің азаюына алаңдады. Бұл қадамға қарсылар Сеан Мак Стиофайн, Сеймус Твуми және Руари О Брейдайдың айналасында бірікті.

1969-1974, Қауіпсіздіктің басталуы және ресми/уақытша бөліну

1969-1970 жылдары республикалық қозғалыста параллель жарылыстар болды: бірі 1969 жылдың желтоқсанында ИРА-да, екіншісі 1970 жылдың қаңтарында Синн Фэйнде. ИРА-дағы жарылыстың ресми себебі «бөлінген парламенттер» болды, бірақ бұл бөлініс 1960 жылдар бойында саяси қатысудың пайдалылығы туралы талқылаулардың нәтижесі болды. Басшылықтың саяси стратегиясы капитализмге қарсы күресте протестант және католик жұмысшы табын біріктіруге бағытталды: олар сектанттық келесіктерді жұмысшы табын бөліп, үстемдік ету үшін тудырылған деп қарады. Бөлініс, ақыры, ИРА-ның рөлін азайту және Солтүстік Ирландиядағы ұлтшыл халықты күшті қақтығыстардың басында тиімді қорғауға қабілетсіздігінен туындады. Армия кеңесінің бір бөлігі таза саяси (марксистік) бағытқа бұрылып, қарулы күрестен бас тартуды қалады. Кейбір авторлар «ИРА» сөзінің солтүстіктегі қабырғаларға жазылып, «Мен қашып кеттім» деген сөзбен бірге қолданылып, ИРА-ны қаралау үшін пайдаланылғанын айтады. Әскери стратегияны қолдаушылар басшылықты желтоқсан айында Роскоммон округіндегі Бойл қаласындағы Ноквикар үйінде өткен Армия конвенциясын және ұлтшыл аймақтарды қорғау және дауыс беруден бас тарту саясатын өзгертуге жасалған әрекеттерді бұрмалауда айыптады. Дәстүрлі республикашылар мен бас тартуға қарсылар 1969 жылдың желтоқсанында «Уақытша» Армия кеңесін құрды. Шон Мак Стиофайн, Дайти О’Конайл, Шеймус Твуми және басқалар өздерін «Уақытша Армия кеңесі» деп жариялады. Республикалық қозғалыстағы бөлініс 1970 жылдың 10-11 қаңтарында Дублиндегі Баллсбридждегі Интерконтиненталь қонақүйінде өткен Синн Фэйннің Ард Фейс-те аяқталды, онда мүшелерге бас тарту саясатын тоқтату туралы ұсыныс ұсынылды. Партия конституциясын өзгерту үшін бас тарту саясатын тоқтату туралы шешім үштен екі көпшілік дауыспен қабылдалуы керек еді. Тағы да, заңбұзушылықтар туралы және Гулдингті қолдаушылардың өздеріне тиесілі емес дауыстар бергені туралы айыптаулар болды. Содан кейін басшылық Томас Мак Гиолла басқаратын (Гулдингті қолдайтын) ИРА Армия кеңесін қолдауға ұсыныс жасады. Бұл ұсынысқа қарапайым көпшілік дауыс жеткілікті еді. Басшылықтың бұл қадамын күтіп, олар 44 Парнелл алаңында зал жалдап, Синн Фэйннің «уақытша атқарушы органы» құрды. Уақытша атқарушы орган бас тартушылықты тоқтатуға, «социализмнің экстремалды түрлеріне» қарай бет бұруға, 1969 жылғы Солтүстік Ирландиядағы тәртіпсіздіктер кезінде Белфасттың ұлтшыл халқын қорғамауға және 1960 жылдары басшылықтың дәстүрлі республикашыларды қууына қарсы екенін мәлімдеді. Партияның басшы фракциясы көптеген жылдар бойы Sinn Féin (Gardiner Place) деп аталды – Синн Фэйн кеңсесі көп жылдар бойы осы жерде орналасқан, ал екінші фракция Sinn Féin (Kevin Street) деп аталды, қарсыластар кеңсесінің орналасқан жері. Голдингтің ИРА фракциясы да, Мак Стиофайннің тобы да өздерін ИРА деп атады. 1970 жылдың соңында баспасөз «Ресми ИРА» және «Тұрақты ИРА» терминдерін енгізді, Гулдингтің «Ресмилерін» Мак Стиофайннің «Уақытшаларынан» ажырату үшін. Қақтығыс күшейген кезде британ үкіметі саяси салдары бар бірқатар әскери шешімдер қабылдады. Фоллс-роудтағы коменданттық сағат Белфасттағы «Провостың» ықпалын күшейте түсті, 1971 жылдың тамызындағы интернирование және 1972 жылдың қаңтарындағы Дерридегі Қанды жексенбі осыған себеп болды. Бұл оқиғалардың нәтижесінде «Уақытшалар» қатарына көптеген адамдар келді, олардың әскери күші артып, «Ресмилерді» толығымен басып озды және жүздеген адамдарды О’Брейдидің Синн Фейіне әкелді. Адамдар «Провостар» деп аталған топқа қосыла бастады, ал өз билігін қайта орнатуға тырысқан Гулдинг фракциясы өзін «Ресми ИРА» және «Ресми Синн Фэйн» деп атауға кірісті, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Екі жыл ішінде «Уақытшалар» бақылауды қолға алды, ал «Ресмилер» Солтүстікте де, Оңтүстікте де «сенімсіз қалдық» деп есептелді және қазіргі қозғалыстың негізгі күші «фракция ретінде қарастырылды». 1970 жылдың қыркүйегінде ИРА Армия кеңесінің конвенциясында «уақытша» сөзі алынып тасталғанына және басым топқа айналғанына қарамастан, олар әлі де «жоғары лауазымдағы мүшелердің шағын наразылығына» ие болып, «Уақытшалар», «Провостар» немесе «Провилер» деп белгілі.

1975-1983 жылдар

Синн Фейнге 1975 жылы ИРА атысты тоқтату туралы жариялағанда қоғамда нақты беделділік пайда болды. Британдық билік органдарына болашақ қақтығыстар туралы хабарлау үшін «оқиға орталықтары» құрылды. Олардың құрамында бір жыл бұрын мемлекеттік хатшы Мерлин Рис заңдастырған Синн Фейн партиясы болды. Партия 1971 жылы Ард-Фейсте өзінің «Éire Nua» (Жаңа Ирландия) атты платформасын ұсынды. Брайан Финидің сөзімен айтқанда, «О Брадаи Синн Фейннің Ард-Фейс жиналыстарын республикалық саясатты жариялау үшін пайдаланды, ол, әсіресе, ИРА саясаты болды, яғни Ұлыбритания Солтүстіктен кетуі керек немесе «соғыс» жалғасады». Атысты тоқтату аяқталғаннан кейін тағы бір мәселе туындады – тұтқындардың саяси мәртебесі. Рис соңғы интернмендерді босатып, Диплок соттарын енгізді және 1976 жылдың 1 наурызынан кейін сотталған барлық тұтқындар үшін арнайы мәртебесін жойды. Бұл бірінші кезекте көрпе жабу арқылы наразылыққа, содан кейін «ластандыру арқылы наразылыққа» әкелді. Осы уақытта Джерри Адамс «Брауни» деген псевдониммен «Республикалық жаңалықтар» газетіне «Синн Фейн» партиясының саяси аренада белсендірек болуы және солшыл бағыттарды дамыту қажеттігі туралы мақалалар жазды. Келесі бірнеше жылда Адамс және оның жақтастары республикалық қозғалыс ішінде өз ықпалын кеңейтіп, О Брадаиды жайлап, «Синн Фейн» және ИРА екеуінің де билігі солтүстікке қарай жылжуының жалпы үрдісінің бір бөлігіне айналды. Әсіресе, О’Брадаидың 1975 жылғы ИРА атысты тоқтатуына қатысқандығы Ольстер республикашыларының көзінде оның беделін түсірді. Тұтқындардың наразылығы 1981 жылғы аштықпен аяқталды, оның кезінде Бобби Сэндс «Синн Фейн» партиясының үгіт-насихат машинасының көмегімен Ферманаг және Оңтүстік Тирон округінен Парламент депутаты болып сайланды. Оның аштықтан қайтыс болғаннан кейін, оның мандатын сайлау агенті Оуэн Каррон дауыс санының артуымен иеленді, ал ИРА-ның екі еріктісі Дэйл Эйренге сайланды. Бұл жетістіктер республикашыларды сайлауға қатысуға ынталандырды. Дэнни Моррисон 1981 жылғы Ард-Фейсте сөйлеген сөзінде: «Біз соғысты бюллетень арқылы жеңе аламыз деп кім шынымен сенеді? Бірақ, егер біз бір қолымызда бюллетень, екінші қолымызда «Армалайтпен» Ирландия билігін қолға алсақ, оған қарсы шығатындар бар ма?» деді. Осыдан «Армалайт және бюллетень» стратегиясының бастауы болды. 1982 жылы «Éire Nua» (федералды Біріккен Ирландияны құру мақсаты) жойылды, ал келесі жылы О Брадаи басшылық лауазымынан кетіп, оның орнына Адамс келді.

1983-1993 жылдар

Адамстың басшылығымен сайлау саясаты маңызды болып кетті. 1983 жылы Алекс Маски Белфаст қалалық кеңесіне сайланды, бұл органға отырған алғашқы Sinn Féin мүшесі болды. Синн Фейн сол жылы Вестминстер сайлауында 100 000-нан астам дауыс жинады, Адамс бұрын Социал-демократиялық және лейбористік партия (СДЛП) иеленген Батыс Белфаст орынды жеңіп алды. Партия Даилге қатысудан бас тарту саясатын қайта қарауға кірісті. 1983 жылы Ард Фейс конституциясына өзгерістер енгізілді, бұл Sinn Féin-ге алдағы Еуропалық сайлауда үміткер болуға мүмкіндік беру үшін, дауыс беруден бас тарту туралы талқылауға тыйым салуды алып тастады, дегенмен Адамс өзінің сөйлеген сөзінде "Біз дауыс беруден бас тартқан партиямыз. Менің мақсатым - осы жағдайды өзгертуді қолдау емес" деді. 1985 жылы Ард Фейс сессиясында Даилге кіруге рұқсат беру туралы ұсыныс қабылданды, бірақ басшылықтың белсенді қолдауысыз, ал Адамс сөйлемеді. Ұсыныс аз жерден сәтсіз аяқталды. Келесі жылдың қазан айында ИРА конвенциясы Sinn Féin Teachtaí Dála (TDs) сайланған орындықтарын алуды қолдағанын көрсетті. Осылайша, 1986 жылдың 1 қарашасында Ард Фейске дауыс беруден бас тарту туралы ұсыныс енгізілген кезде, 1970 жылы болғандай, ИРА-да бөліну болмайтыны анық болды. Бұл ұсыныс үштен екі көпшілікпен қабылданды. О Брэйдэй және тағы жиырмадай делегат шығып, Дублиндегі қонақ үйде жиналып, жаңа партияны құрды, Республикалық Синн Фэйн. Екінші Даилдің соңғы тірі қалған мүшесі Том Магуайр, оның қолдауы Уақытша ИРА-ның құрылуында маңызды болды, жаңа саясатты қабылдамады және республикалық Синн Фэйнді қолдады. Солтүстік Ирландияның бейбітшілік процесі 1986 жылы басталды, ол кезде Батыс Белфасттағы Клонард монастырының әкесі Алек Рид SDLP көшбасшысы Джон Хьюмға және Ирландияның оппозициялық көшбасшысы Чарльз Хоугиге хат жазып, Синн Фэйн мен солтүстік пен оңтүстіктегі басқа да ұлтшыл партиялар арасында тікелей келіссөздер бастауға тырысты. 1987 жылы Таоишик болғаннан кейін Хоги Фианна Фейлдің зерттеу бөлімінің басшысы Мартин Мансерг пен Синн Фейн өкілдері Адамс, Пэт Доэрти және Митчел Маклафлиннің бетпе-бет кездесуіне рұқсат берді. SDLP мен Sinn Féin арасындағы кездесулер 1988 жылдың қаңтарында басталды және жыл бойы жалғасты. Синн Фейн бүкіл Ирландияның өзін-өзі анықтауды жүзеге асыру мақсатында ирландтық ұлттық партиялардың одағын құруды мақсат етті, бірақ SDLP бұл тек IRA зорлық-зомбылығын тоқтату және британдықтардың дереу кетуін талап етуді тоқтату жағдайында ғана мүмкін екенін айтты. 1991 жылдың қарашасында Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Питер Брук SDLP, Ольстер Юнионисттік партиясы, Демократиялық Юнионисттік партия және Альянс партиясы қатысатын көппартиялық келіссөздерді жариялады. Синн Фейн бұл келіссөздерден шеттетілді, алайда Джон Хьюм мен Джерри Адамс арасындағы келіссөздер осы уақытта қайта басталды және 1993 жылдың сәуірінде "Хьюм Адамс" құжатына әкелді. Бұл - 1993 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания мен Ирландия үкіметтері арасында келісілген Даунинг-стрит декларациясының негізі болды.

1994 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1994 жылы ИРА атысты тоқтатуды жариялады, бұл Солтүстік Ирландия бейбіт процесі келіссөздеріне «Синн Фэйннің» қатысуына жол ашты, нәтижесінде Белфаст келісіміне қол жеткізілді және билікті бөлісу жүзеге асырылды. Келісімге сәйкес «Синн Фэйн» ұзақ жылдар бойы сақтап келген бірқатар ұстанымдарынан бас тартыды, мысалы, Стормонт үкіметінің тиімділігі және келісім принципі. «Синн Фэйн» партиясының көптеген мүшелері оның таңдалған бағытына келіспей, партиядан шығып, «диссидент республикашылар» деп белгілі болды. 2007 жылы партия Солтүстік Ирландия полиция қызметін қолдауға келіскеннен кейін тағы да көптеген адамдар партияны тастады. 2020 жылдың ақпан айында Солтүстік Ирландия жетекшілері PSNI-дің католиктерді полицияға қосылуға шақыратын акциясына қатысты, бұл жетекшілікке диссиденттерден қауіп тудырды. «Синн Фэйн» сайлаудағы сәттіліктерін арттырып, 2001 жылы Солтүстік Ирландиядағы ең ірі ұлтшыл партияға айналды және 2020 жылғы Ирландияның жалпы сайлауында ең көп дауыс жинады. 2022 жылы олар Солтүстік Ирландия Ассамблеясында ең көп дауыс пен ең көп мандатты алды, бұл ирланд ұлттық партиясының тарихындағы тұңғыш рет болды.

Қазіргі заманғы көздер

Аод де Блэкам, «Синн Фейн» нені қорғайды, Дублин, «Мелифонт» баспасы, 1921.