Кіріспе

Ғасан Канафанидің 1962 жылғы романы "Күндегі ерлер" (رجال في الشمس) – палестиналық жазушы және саяси белсенді Ғасан Канафанидің (1936–72) 1962 жылы жарық көрген романы. "Күндегі ерлер" романында жұмыс таба алмай, Ирактағы босқын лагерінен Кувейтке мұнай өндірісінде жұмыс іздеу ниетімен үш палестиналық босқынның жолы суреттеледі.

Қорытынды

Жұмыс іздеп жүрген, әртүрлі буынға жататын үш палестиналық ер адам Басрадағы кеңсе қызметкерімен сөйлесіп, Кувейтке жеткізу үшін жүргізушімен келіседі. Олар осы процесте қатыгездікке ұшырап, қорланады. Соңында олар 1948 жылғы соғыста хирургиялық түрде кемсіткен палестиналық жүк көлігі жүргізушісімен саяхаттауға келіседі. Ер адамдар Кувейтке қарай шөлді жолмен жүк көлігінің астында, ыстыққа шыдап сапар шегеді. Бірнеше тексеру бекетінде олар үлкен, бос су резервуарына жасырынып, ал жүргізуші қағаздарын реттеумен айналысады. Саяхатшылардың Кувейтке жетуі оңай болатын соңғы тексеру бекетінде жүргізуші бюрократтармен ұсталды, олар оның жеке өмірі туралы қауесеттермен мазақтайды. Жүргізуші бекеттен өткен соң, резервуарды ашып, ер адамдарды босатады, бірақ олардың қайтыс болғанын көреді.

Кейіпкерлер

Әбу Қаис: Кувейтке көшіп барған үш палестиналықтың алғашқысы. Әбу Қаис – 1948 жылғы Нәкбаны есте сақтайтын ең үлкен кейіпкер, ол Палестинадағы он зәйтүн ағашын жиі еске алады. Ол білімсіз, оңай ашуланатын және көмекке мұқтаж адам ретінде сипатталады. Әбу Қаис жас досы Саад пен оның әйелі Умм Қаис балаларына жақсы өмір беру үшін оны ұялтатындықтан Кувейтте жұмыс іздеуге мәжбүр болады. Асад: Роман барысында Кувейтке контрабандалық жолмен өткізілу бағасы үшін меншік иесімен келісімге келеді. Бұрын ол H4 маңында тасталып қалған контрабандисттің алдауына ұшыраған. Оның інісі оған саяхатқа ақша берген, содан кейін ол інісінің қызы Надаға үйленеді, бірақ Асад оған үйленгісі келмейді. Ол саяси қызметі үшін билік өкілдерімен қарым-қатынаста болған. Марван: Жасы он алты ғана болған ең жас кейіпкер. Ол білімін жалғастырып, дәрігер болғысы келеді, бірақ әкесі жаңа әйеліне кетіп қалғандықтан және ағасы үйленгеннен кейін көмектеспегендіктен отбасын асырау үшін Кувейтте жұмыс табуға мәжбүр. Әбул Хайзуран: Үш ер адамды контрабандалық жолмен өткізуге келіскен жүк көлігінің жүргізушісі. Ол өте шебер жүргізуші екенін және жақсы беделге ие екенін айтады, бірақ он жыл бұрын азаттық күрескері ретінде жасалған хирургиялық кастрациясы туралы естелік оны мазалап, ешкімге айтпайды. Ол ұлттық идеядан көңілі толып, "тек ақшаны қалайды". Соңғы тарауда бюрократтар оны тоқтатады, оны және бір әйел туралы қауесеттерге байланысты мазақтайды, нәтижесінде үш ер адам осы ненің салдарынан танк ішінде қаза табады.

Тақырыптар

Ең маңызды тақырыптар – әлсіздік, еркектік, шеттетілу және жоғалту. Үш ер адамның әрқайсысы билік динамикасын өзгеше жолмен шешеді, бұл олардың контрабанда шеберімен сөйлесулері мен талаптарында көрінеді. Әбу Қайс бағаға келісе алмағанда, «ылғалды жерге құлайды», Ассад Кувейтке келгеннен кейін ғана контрабандистерге төлейтінін мәлімдейді, ал Марван бағаны төмендетпесе, полицияға шебердің контрабанда бизнесі туралы айтумен қорқытады. Әбу Хайзуран босының беделі мен жүк көлігіне қол жеткізуінің арқасында салыстырмалы түрде билікке ие болып, еркін қозғалуға мүмкіндік алады, бірақ он жыл бұрын жасалған хирургиялық кастрация салдарынан әлсіз. Кувейт шекарасын кезіп өту кезінде үш ер адам төзімсіз танкке жасырынуға мәжбүр болады, ал Әбу Хайзуран қағаздарын ресімдейді, бірақ бюрократтар оны жезөкшемен қызмет көргені үшін мазалайды. Фадл Нақиб бұл сюжетті, «жүк көлік жүргізушісі сексуалдық әлсіздігіне қарамастан, сексуалдық ойын-құмарлыққа қатысқан деген күдік тудырады, бұл араб армияларының Израильді жаулап алуға деген құштарлығын, бірақ әскери жағынан әлсіздігін көрсетеді» деп түсіндіреді. Үш ер адамның ешқайсысы Әбуль Хайзуранның жарақатын білмеуі палестиналықтардың тиімсіз басшылығымен алдануын көрсетеді. «Күндегі ерлерде» еркектік көрсетуі оқиғаның орталық бөлігін құрайды. Ескірген ер адамдар, әсіресе, осы көрсетуді көрсетеді, себебі олар «Палестинаны жоғалтқан» буынға жатады. Әбу Қайс жерін жоғалтудан және босқындар лагерінде отбасысымен бастан өткерген кедейліктен қанағаттанбайды. Оның отбасын асырауға қабілетсіздігі «үйдің» басшысы ретіндегі беделін төмендетіп, тәуекелге қарамастан Кувейтте жұмыс іздеуге итермелейді. Бұл ұят шеттетілуде гендерлік құрылымның бұзылуын көрсетеді. Әбул Хайзуран да гендерлік рөлді ойнайды, себебі ол жыныстық қатынас туралы қауесеттерді жоққа шығара алмайды және әлсіздігін жасыра алмайды. Әбу Бакирдің жезөкшемен кездескен оқиғасын айтуды талабына жауап ретінде ол «егер Хадж сізге бұрыннан айтса, неге менің оны қайтадан айтуымды қалайсыз?» деп бұрып, осы әңгімені ымыраға келтіреді. Осылайша Әбуль Хайзуран еркектік ойынына тартылады, ал оның таңкідегі үш серігі тұншығып қалады. «Күндегі ерлердің» оқиғасының орны да маңызды. Ерлердің Басрадан Кувейтке дейінгі саяхаты палестиналықтардың мұнай өрбу кезіндегі көші-қонының тарихи шындығын көрсетеді және көші-қонның осалдығын бейнелейді. Ерлер шөлді кезіп, кейде су таңкісінде жүреді, бағытын өзгерте алмай, әлсіз жүргізушінің ырымына қалдырылады. «Олар енді өз орталарының, жеке басының немесе тағдырының "иелері" емес, өздерін Палестинаның өзін еске түсіретін "ешкімнің жерінде" асылып тұрғанын сезінеді». Кувейтке жасырын түрде әкелінген үш ер адам енді өз денелері мен тағдырларына жауапты емес. Олардың танктың қабырғасын соғуға тырыспауы осы күшсіздікті көрсетеді, ерлер ашылып қалудан қорқады және тұншығып жатқан танктан қашуға тырысады, бірақ ешқандай әрекетке бара алмайды. Романның соңғы сөздері: «Неге танктың қабырғасын соқпадың? Неге танктың қабырғасын соқтың? Неге? Неге? Неге?» 1948 жылғы Накбадан кейін палестиналықтардың бейқұлықтарына деген наразылықты көрсетеді. Осылайша «Күндегі ерлерді» нұсқаулық әңгіме ретінде қарастыруға болады.

Суреттер

"Күндегі ерлер" көп тілге аударылған. Онда палестиналық босқындардың өміріндегі ауырлықтар мен осалдық туралы суреттеме, сондай-ақ саяси және психологиялық мән-жайлар (араб және палестиналық қоғамдағы жемқорлықты, саяси бейтараптық пен жеңіліс сезімін сыни тұрғыдан бағалау) сол кездегі араб мәдени және саяси талқылауларға әсер еткен. Бұл туынды модернистік повестьтік құрылымдар мен әңгімелеу тәсілдерін де пайдаланады. "Күндегі ерлер" египеттік режиссер Тауфик Салехтің "Әл Махду'ун" ("Алданғандар" немесе "Алаяқтар") фильміне түсірілген. 1972 жылғы фильмнің соңы өзгертіліп, үш палестиналықтың тығылған жерлерінің қабырғаларын соғып, таңсыққа түскен күйін көрсеткен. Бұл соңғы өзгеріс 1967 жылғы соғыстан кейін қарсылық қозғалыстарының пайда болуымен байланысты саяси жағдайды бейнелеу мақсатында жасалған. "Күндегі ерлер" алғаш рет 1962 жылы жарияланған. Повесте палестиналықтар үнсіз өледі. Радио әртісі Джо Франк өзінің "Басқа бір ел, 1-бөлім" бағдарламасында "Күндегі ерлер" туралы айтады, олардың үнсіз өлетін нұсқасы туралы.