Кіріспе
"Джек салған үй" – ағылшын халық әні және жинақтама ертегі. Оның Roud халық әндері тізіліміндегі нөмірі 20854. Бұл Aarne–Thompson–Uther тізілімінде 2035 түріне жатады.
"This Is the House That Jack Built" is a popular English nursery rhyme and cumulative tale. It has a Roud Folk Song Index number of 20854. It is Aarne–Thompson–Uther Index type 2035.
Вариациялар
Кейбір аудармаларда "мал" орнына "сыр", "қасиетті адам" орнына "судья", "аталық тауық" орнына "қосқары", "шығарды" орнына "экипаж" (архаикалық өткен шақ түрі), "сілкіп жіберді" орнына "лақты", немесе "өлтірді" орнына "қуып жетеді" қолданылады. Сонымен қатар, кейбір нұсқаларда жылқы, итті және мүйізді жіберіп, өлең шаруамен аяқталады.
Аудармалар
Бұл өлеңді голланд тілінде Энни М. Г. Шмидт "Het huis dat Japie heeft gebouwd" (сөзбе-сөз: "Жапи салған үй") деп аударған. Испан тілінде де аудармасы бар. Сондай-ақ, Самуил Маршак орыс тіліне "Дом, который построил Джек" деп аударған. Бұл нұсқа мүлдем басқаша, және Джек салған үйді көрсетеді, онда қараңғы шкаф бар, ішінде астық жатыр, оны тіл сырға жататын құс ұрлайды, ал оны мысық қуалайды. Құйрығы жоқ ит келіп, мысықты мойнынан тіктүрсе, мүйізсіз сиыр итті тепкілейді, ал оны сұр шашты қарт әйел сауады, ол еңгезекті және ұйықтайтын қойшымен дауласады. Сосын екі әтеш келіп, қойшыны оятады. Бразилиялық португал тіліне аудармасы: https://www.amazon.com/gp/product/B0C1W21HQ3.
Аңыз айту техникасы
Бұл жинақталған әңгіме Джектің үйінің, тіпті үй салған Джектің өзінің тарихын емес, үйдің басқа нәрселер мен адамдармен қалай байланысты екенін көрсетеді. Осы тәсіл арқылы "жапырылып, жыртылған адам" мен "қайғыға толы қыз" туралы айтылады, сондай-ақ олардың өзара байланысын көрсететін басқа да шағын оқиғалар баяндалады.
Шығу тегі
Бұл өлеңнің 1590 жылы басылған Сефер Хагдадағы арамей (иудей) әнұраны Чад Гадьядан (сөзбен айтқанда, "Бір жас ешкі") шыққандығы айтылады; бірақ бұл ертедегі жинақталған әңгіме пішінге ықпал еткен болуы мүмкін, алайда өлең сөздерінің оған ұқсастығы шамалы. Джеймс Орчард Холливеллдің пікірінше, "сақал-шашы қырқылып, түгелдей алынған дін қызметкеріне" жасалған сілтеме, ағылшын нұсқасының өте ерте кезде пайда болғанын көрсетеді, шамамен он алтыншы ғасырдың ортасына дейін сонатын болса керек. 1739 жылғы 12 сәуірдегі "Бостондық жаңа хаттарда" осы әнге сілтеме бар: "Бұл – мүлдем жалғыз қалған адам, және т.б.". Дегенмен, ол 1755 жылы Лондонда басылған "Мейірбике Трулавтың жаңа жылдық сыйы", немесе "Балаларға арналған кітаптар кітабына" енгізілгенге дейін жарияланбаған. Ол XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында көптеген жинақтарда жарық көрді.
Синтаксистік құрылым
Әңгімедегі әрбір сөйлем – салыстырмалы сөйлемдердің күрделене түсуінің мысалы. Егер бұрынғылары болмаса, "Бұл ат" деген соңғы нұсқаны түсіну өте қиын болар еді. Осы тәрізді атау сөз тіркесінің кейіннен толықтырылуы туралы толық ақпаратты "Noun Phrase" бөлімінен қараңыз.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
Рифма балалардың суреттелген кітаптары үшін танымал таңдау болып қала береді, Симмс Тэбак пен Квентин Блейктің соңғы жұмыстары суретшілердің таныс ертегіге жаңа көзқарас пен юмор қалай қоса алатынын көрсетеді. COVID-19 пандемиясына жауап ретінде Калифорния штатындағы үйде оқшаулау кезеңінде Фримен Нг «The House We Sheltered In» атты сурет кітабын жасады, оны үй принтерлерінде тегін жүктеуге және басып шығаруға болады. Рифманың танымалдылығын оның түрлі мәдени контексттерде қолданылуынан көруге болады, мысалы:
Әдебиет пен журналистикада
Сэмюэл Тейлор Колридж оны 1797 жылы Нехемия Хиггинботам деген атпен жарық көрген өзін-өзі пародизациялаудың негізі ретінде пайдаланды. Бұл үш сонеттің бірі еді, ал қалған екеуі Чарльз Лэмб пен Чарльз Ллойдты пародизациялайды. "Және бұл қираған үй – оның салған үйі / Қайғылы Джек! Және осы жерде ол арпасын үйіп қойған / Сақтықта бекер!" деген жолмен басталатын бұл өлең, Колридждің маңызды туындыларынан алынған сөз тіркестерін күлкілі мақсатта жинақтады. Ирландиялық ақын Луи МакНейстің "Жарлы перча" жинағындағы "Шато Джексон" поэмасы да осы жинақтау процесіне негізделген қайта қарастыру болып табылады. Ол "Үй салған Джек қайда?" деген сөздермен басталады. 2006 жылы лоббист Джек Абрамоффтың күмәнді істері туралы жаңалықтар "Джек салған үй" туралы редакциялық мақалаларға әкелді.