Кіріспе

Рим-католик шіркеуіндегі бұрынғы лауазымдар. Палатин (көпше түрі: Палатини), латын тілінде "сарайлық" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау Католик шіркеуіндегі түрлі діни қызметтерге, әсіресе Папаның сарайындағы жоғары лауазымды шенеуніктерге берілген.

Ортағасырлық Палатин судьялары

Орта ғасырларда judices palatini (папалық сарайдың судьялары) папаның үйіндегі жоғары әкімшілік лауазымдарды атқарды; папалардың уақытша билігінің артуымен олардың маңызы зор болды. Осы judices palatini-дің бастылары primicerius notariorum және secundarius notariorum, папалық нотариустардың (notarii) екі басқарушысы болды, олар ресми құжаттарды дайындауды бақылап, сот тергеулерін жүргізіп, мүдделі тараптар папалық сотқа ерікті түрде ұсынған заңдық мәселелер бойынша сот билігін жүзеге асырды; олар папалық канцелярияның және Латеран сарайының архивтерінің жоғары лауазымды қызметкерлері еді. Номенкулятор немесе админикулятор (алғашқыда, мүмкін, екі бөлек лауазым болған), папаға келіп түскен өтініштерді қабылдап, олар бойынша шешім қабылдады. (Тоғызыншы ғасырдың барысында номенкуляторды римдік жазушылар мектебінің басқарушысы немесе протоскриниарий алмастырды.) Аркарий және сакелларий – папаның Латеран сарайындағы қазынаның сақтаушылары, ақша түсімі мен төлеміне жауапты жоғары қаржылық лауазымдар еді. Вестарий үшінші қаржылық лауазымды атқарды. Primicerius defensorum және secundicerius defensorum, дефенсорлардың басқарушылары ретінде, жесірлерге, жетімдерге, тұтқындарға және басқа да мұқтаж адамдарға көмектесіп, оларды қорғады, сондай-ақ қайырымдылық мекемелеріне бақылау жасады. Бұл лауазымдардың барлығы IV ғасырдың соңында, папалық үйдің құрылуымен қатар пайда болды. Олардың функциялары Римде де, Рим шіркеуінің алыс жерлердегі иеліктеріндегі (патримония) папалықтың орталық басқаруының барлық саласын қамтыды. Judices palatini сонымен қатар папаның елшілері ретінде де жұмыс істеді; олар папаның жеке қатысуымен өткен салтанатты шерулерде және басқа да маңызды шіркеу рәсімдерінде де белгілі бір міндеттерді атқарды. Олардың билігі он бірінші ғасырдың ортасына дейін сақталды, онда он бірінші ғасырдың басындағы қиындықтардан кейін басталған папалық басқару реформалары кардиналдарды Рим куриясында бұрын judices palatini атқарған лауазымға орналастырды, ал соңғылары біртіндеп жойылып кетті.

Жаңадан пайда болған

Француз патшалары мен неміс императорлары тұсында comites palatini, граф-палатиндер болды, олар бастапқыда патшалықтың өкілдері ретінде палатаның Жоғары Соттарында төрағалық етті. Германияда Отон I (931–73) тұсында граф-палатиндерге императорлық жерлер мен кірістерді қадағалау міндеті жүктелді, сондай-ақ олар императорлық судьялар да болды. Император Карл IV (1346–78) енгізген осы атақты алған сот қызметкерлерінің түрлі өкілеттіктері болды, олардың бір бөлігі соттық, бір бөлігі әкімшілік болып бөлінді. Ортағасырлық Польшада Палатин (Palatinus) бастапқыда патша сарайындағы ең жоғары лауазым болды. Кейіннен әр жергілікті князьдың өз Палатині болды, көбінесе герцогтіктің нақты билеушісі. Патшалықтың ішінара қайта бірігуімен герцогтік Палатиндер өз орнында қалды және Король бағынышты княздықтарды (кейіннен Палатинаттар, Palatinatus деп аталды) басқарды. Бұл лауазым Воевода (Dux Exercituum, Herzog) лауазымымен біріктірілді. Палатиннің ұлы Воеводжиц (Palatinida) атағын алып, әкесінің қайтысымен Палатин болып тағайындалған, бірақ бұл лауазымдар ешқашан ресми түрде мұрагерлік болып саналмады және патшаның өмір бойына берген құқығы ретінде сақталды. ХХ ғасырдың басында палатиналдық отбасылар (rodziny wojewodzińskie, Палатиндердің ұрпақтары) Польша аристократиясының ең жоғары тобы болып қала берді.