Азиядағы ең алғашқы монеталар – әлемдегі ең көне ақша. Монеталар түрлі аймақтарда тәуелсіз түрде пайда болған. Қытай мен Үндістандағы монеталар тарихы күрделі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азияның ең алғашқы монеталары әлемдегі ең көне монеталар болып табылады. Монеталар бір-бірінен тәуелсіз бірнеше рет ойлап табылды. Жерорта теңізі аймағындағы ең алғашқы монеталар Лидия патшалығынан шыққан, олардың жасалған мерзімі шамамен б.з.б. 600 жылға дейін соққан. Қытай мен Үндістанның ең алғашқы монеталарының қашан пайда болғанын анықтау қиын, бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр. Дегенмен, Қытайдың алғашқы монеталары Лидияның ең алғашқы монеталарымен бірдей ескілікте, тіпті одан да ертерек болуы мүмкін, ал Үндістанның ең алғашқы монеталары кейінірек пайда болған секілді. Қазіргі заманға дейінгі қытай монеталары әрқашан қола немесе мыстан құйылған. Бұл идея кейіннен Жапония, Корея және Анам (Вьетнам) елдері тарапынан қабылданып, Оңтүстік-Шығыс Азия аймақтарына да әсер етті. Лидия монеталары электрумдан (табиғи алтын-күміс қорытпасы) жасалған дискілер немесе кесектерден тұратын, екі жағына да мөрмен басылған. Бұл идея көрші грек қала-мемлекеттеріне Кіші Азияда және Эгей теңізі арқылы, содан кейін бүкіл Жерорта теңізіне жылдам тарады. Лидияны Ахеменид Персиясы басып алғаннан кейін, лидия монеталары күміс сиглостар және алтын дариктар түрінде соғыла беруге жалғасты. Персияның басқа аймақтары тек Александр Ұлының жаулап алу кезінде монета соғуды бастады. Үндістанда монета айналымы б.з.б. 7 ғасырда, Махаджанападалар деп аталатын шағын жергілікті мемлекеттер күміс монеталарды соға бастаған кезде басталды. Монета жасау идеясы және көптеген дизайн элементтері ғасырлар бойы Үндістан субконтинентіне тарады. Үндістан кейіннен грек, рим, араб және парсы сияқты көптеген әсерлерді сіңіріп, өзгертті.
The earliest coinage of Asia is also the oldest coinage of the world. Coins were invented several times independently of each other. The earliest coins from the Mediterranean region are from the kingdom of Lydia, and are now dated ca. 600 BCE. The dating of the earliest coins of China and India is difficult and the subject of debate. Nevertheless, the first coins of China are at least as old as the earliest Lydian coins and possibly older, while the earliest coins of India seems to have appeared at a later stage. Pre modern Chinese coins were always cast bronze or brass issues. This concept was later adopted by Japan, Korea and Annam (Vietnam), and also influenced regions in South East Asia. The Lydian coins consisted of discs or lumps of electrum (a natural gold/silver alloy), and were stamped on two sides with dies. This concept spread rapidly to neighbouring Greek city states in Asia Minor and across the Aegean Sea, and eventually throughout the Mediterranean. When Lydia was conquered by Achaemenid Persia, the production of Lydian coins continued in the guise of silver Siglos and gold Darics. Other parts of Persia only began to mint coins at the time of Alexander the Great's conquest. Coinage of India began in the 7th century BCE, as small native states known as the Mahajanapadas began to mint coins of silver. The concept of coinage, and many design elements, spread across the Indian subcontinent within centuries. India subsequently absorbed and modified numerous influences, including Greek, Roman, Arabic and Persian.
Қытай
Біздің заманымыздан бұрын 7 ғасырдың ортасында Қытайда құрал-жабдық пішінді монеталар пайда болды. Көптеген аймақтарда қазық пішінді монеталар, ал солтүстік-шығыста пышақ пішінді монеталар шығарылды. Чу мемлекетінде (Оңтүстік Қытайда) кішкентай сопақ қола бұйымдар шығарылды. Нумизматтар мен археологтар монеталардың қадалуын орталық билік, яғни Чжоу патша сарайы ұйымдастырмағанын айтады. Қазық және пышақ монеталарының мөлшері, пішіні және жазулары бірнеше рет өзгерді. Шан дәуірінен (біздің заманымыздан бұрын 2 мыңжылдық) бастап археологиялық қазбаларда каури қабықтары табылды. Олар валюта ретінде қолданылған болуы мүмкін, бірақ олардың валюталық мақсатқа қызмет еткені туралы бір пікірге келмейді. Басқа да түрлі қола артефакттар ақша ретінде сипатталған (мысалы, «көпір ақшасы»), бірақ қазір олар ақшамен байланысты емес, әртүрлі әшекейлер деп саналады. Біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда Батыс Цинь мемлекетіне «бан лиан» типіндегі жаңа монеталар енгізілді. Бань лиан монеталары дөңгелек, құйылған қола монеталар болып, ортасында тесігі бар еді және оларға «бань лиан» немесе жарты лиан (салмақ бірлігі) жазылған. Соңында Цинь Қытайдың басқа мемлекеттерін жаулап алып, 221 жылы Чжоу әулетін Цинь әулетімен алмастырды. Қытайдың ақша жүйесі енді Цинь үлгісіне негізделген стандартталды, ал пышақ пен қазық монеталары бан лиан монеталарымен ауыстырылды. Алыс Шығыстағы дөңгелек, құйылған қарапайым металл монеталар «ақша монеталары» деп аталды. Ақша монеталары әдетте еңбектік жіптермен байланысып, белгілі бір құнды білдіретін стандартты өлшемдегі шоғырларға біріктірілді. 118 жылы бан лиан монеталары «у жу» немесе бес жу (басқа салмақ бірлігі) жазылған «у жу» типіндегі монеталармен ауыстырылды. Бұл монеталар 621 жылға дейін, Тан әулеті құрылғаннан кейін көп ұзамай соғылды. Бань Лянь және Ву Жу монеталары шамамен мың жыл бойы соғылып келді. Осы түрлердің тарихын зерттеу әлі де жалғасуда. Тан әулеті кезінде шығарылған монеталар сол кезде ерекше болды, себебі олардың бет жағында екі емес, төрт таңбадан тұратын жазу болды. «Кай Юань тун бао» монеталары Тан дәуірі бойына соғылды, ал кейінгі қытай монеталары (1900 жылға дейін) осы үлгіге негізделді. Сун, Мин және Цин әулеттері кезінде беткі жазудың алғашқы екі (төрт таңбаның ішінде) таңбасы қазіргі патшалық дәуірдің атын білдіріп, сол монетаның қай императордың кезінде соғылғанын көрсетті. Кез келген монетаны соққан монетахананы анықтауға көмектесетін дискретті каллиграфиялық өзгерістер жүйесі қолданылды. Сун және Мин әулеттері кезінде монетаның артқы жағы көбінесе бос болды, бірақ кейбіреулерінде императордың билік ету мерзімі немесе басқа жазулар болды. Цин әулеті кезінде монетаның артқы жағы монетахананы нақты көрсетті, бастапқыда қытай тілінде, бірақ кейін маньчжу тілінде. Сун және Мин әулеттерінен айырмашылығы, Цин әулеті монеталары 19 ғасырдың ортасына дейін бір номиналда болды. Тайпин көтерілісі кезінде үлкен монеталар (мысалы, 50 немесе 100 ақша/бірлік көлеміндегі монеталар) соғылды. Колониялық дәуірде Қытайға шетелдік күміс монеталар келді. Дәстүрлі түрде Қытайда күміс монеталар болмаған, бірақ күміс күміс тақталар (сиси) түрінде сақталған. Қытай порттары колониялық державалар тарапынан сыртқы саудаға күштеп ашылған кезде, шетелдік күміс монеталар Қытайға ағылып кіріп, ақша жүйесі мен экономикалық мәмілелерді терең өзгертті. Дәстүрлі ақша монеталарын шығару тоқтатылды, ал әртүрлі провинциялар 1880 жылдары сыртқы сауда арқылы енгізілген монеталарға ұқсас, заманауи батыс стиліндегі монеталарды шығаратын заманауи жабдықтарды сатып ала бастады. Бұл дәстүрлі ақша монеталарын тоқтатты, ал Қытайдың қазіргі заманғы ақшасы басталды.
Some time around the 7th century BCE, coins shaped like utensils emerged in China. In most regions, spade shaped coins were issued, while knife shaped coins were issued in the North East. In the state of Chu (in Southern China), small oval bronze pieces were issued. Numismatists and archaeologists believe that the minting of coins was not organized by the central authority, i. e. the royal court of Zhou. The spade and knife coins underwent a number of changes in size, shape and inscriptions. Cowrie shells are found in archaeological excavations that date back to the Shang era (2nd millennium BCE). These might have been used as currency, but there is not agreement as to whether they did serve a currency purpose or not. Various other bronze artifacts have been described as money (e. g. "bridge money"); these are now believed to be various types of ornaments, not related to currency. During the 4th century BCE, a new type of coins, the "ban liang" type, was introduced in the Western state of Qin. The ban liang coins were round, cast bronze coins with a hole in the center, inscribed "ban liang", or half liang (a weight unit). Qin eventually conquered the other states of China and replaced the defunct Zhou dynasty with the Qin dynasty in 221 BCE. The monetary systems of China were now standardized, based on the Qin model, and knife and spade coins were replaced with ban liang coins. The round, cast base metal coins of the Far East are known as cash coins. The cash coins were customarily strung together with hempen threads into standard size strings of cash, representing a fixed value. In 118 BCE, the ban liang coins were replaced by another type, the "wu zhu" type, that was inscribed "wu zhu", or five zhu (another weight unit). These were minted until 621 CE, shortly after the establishment of the Tang dynasty. Being minted for almost a thousand years combined, the ban liang and wu zhu coins come in a great number of varieties. The uncovering of the history of these varieties is an ongoing process. The coins issued during the Tang dynasty were unusual in their day, in the sense that the obverse inscription consisted of four characters instead of two. The "Kai Yuan tong bao" coins were minted throughout the Tang era, and subsequent Chinese coin issues (up to around 1900) were based on this precedent. During the Song, Ming and Qing dynasties, the first two (out of four) characters of the obverse inscription represented the name of the current regnal era, thereby indicating the emperor under which the individual coin was minted. A system of discrete calligraphical variation was employed, thereby facilitating identification of the mint that was responsible for minting any given coin. During the Song and Ming dynasties, the reverse was often blank, although some carry the regnal year of the emperor or some other inscription. During the Qing dynasty, the reverse explicitly indicated the mint, initially in Chinese, but later in Manchu. Unlike the Song and Ming dynasties, Qing dynasty coins come in one denomination only until the mid 19th century. During the Taiping Rebellion, inflated large size coins (e. g. coins representing 50 or 100 cash/units) were minted. During the colonial era, foreign silver coins entered China 1. Traditionally, China did not have a silver coinage, although silver was stored in the shape of silver bars (so called sycees). As the Chinese harbours were forcibly opened for foreign trade by the colonial powers, foreign silver coins poured into China, and profoundly altered the monetary system and modes of economic transaction. The production of traditional cash coins ceased, and various provinces began, during the 1880s, to acquire modern equipment, capable of minting modern Western style coinage, akin to the coinage that was being introduced through foreign trade. This put the traditional cash coinage to rest, while the modern coinage of China began.
Жапония
Жапонияда бастапқыда сауда арқылы Жапонияға келген қытай монеталары қолданылды. Қытай монеталарының қашан ағыны басталганы белгісіз. Біздің заманымыздың 7-ші ғасырының соңында жергілікті монеталар соғыла бастады. Мұндай отандық монеталар 958 жылға дейін шығарыла берді. Бұл монеталар салыстырмалы түрде аз мөлшерде соғылды және импортталған монеталарға балама емес, толықтыру болды. Келесі ғасырларда, бұрынғы ақша түрлерінің уақытша қайта өндірілген үлгілерін қоспағанда, жапондық монеталар болған жоқ. Ақша монеталары жапон тілінде "мон" деп аталды. Тек Ода Нобунага, Тойотоми Хидэёси және Токугава Иэясу (16-шы ғасырдың соңы, 17-шы ғасырдың басы) Жапонияны біріктіргеннен кейін ғана мақтанышпен отандық монеталар қайта жаңғырды. Қара металл монеталары қытай монеталарының үлгісімен жасалды, ал түрлі стандартталған күміс және алтын таяқшалар құнды металл валютасы ретінде қолданылды. Мұндай монеталар 1860 жылдарға дейін соғылды, содан кейін шогунат жойылды және жапон валютасын жаңғыртуды қоса алғанда, жаңғырту реформалары басталды.
Coinage in Japan initially consisted of Chinese coins that arrived in Japan through trade. It is not clear when the influx of Chinese coins began. In the late 7th century CE, domestically minted coins commenced. Such domestically minted coins, modelled on the Tang dynasty precedent, continued to be emitted until 958. These coins were minted in comparatively small numbers and amounted only to a supplement, not an alternative, to the imported coins. For centuries to come, there was no domestic Japanese coinage, except some interimistically manufactured reproductions of pre existing coin types. Cash coins were known as "mon" in Japanese. Only with the unification of Japan achieved by Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi and Tokugawa Ieyasu (late 16th, early 17th centuries), a proud domestic coinage was revived. Base metal coins were modelled on the Chinese cash type, while various types of standardized silver and gold bars served as precious metal currency. Such coins continued to be minted until the 1860s, when the Shogunate was abolished and a series of modernizing reforms began, including modernization of Japanese currency.
Корея
Қытай ақшасы негізінде 1888 жылдан 1892 жылға дейін 1 хуан = 1000 мун немесе ақша бірлігімен шығарылған ақшалар болды. 1892 жылы 1 хван = 5 янға алмастырылды.
Issues based on the Chinese cash were issued from 1888 to 1892 of 1 hwan = 1000 mun or cash. Replaced in 1892 with 1 hwan = 5 yang.
Тибет
Тибет монеталары 1763 және 1954 жылдар аралығында Лхаса қаласында және Конгпо провинциясында құйылған. 1959 жылдан бері Қытай валютасы Тибет валютасының орнын басты.
Tibetan coins were struck in Lhasa and in the Kong po province between 1763 and 1954. Since 1959 Chinese currency replaces that of Tibet.
Үндістан
Алғашқы үнді монеталары б.з.д. 600 жылдан бастап әртүрлі мемлекеттерде шығарылған, беттеріне соғылған белгілері бар дөңгелек, шаршы немесе ұзын күміс таяқшалар түрінде болды. Оларды шығарғандардың арасында Каши, Косала, Магадха империясы, Куру, Панчала, Таксила, Гандара, Камбоджа, Нарбада аңғарындағы Аванти, Саураштра түбегі және Шығыс Декан мемлекеттері болды. Біріккен Үндістан империясынан шыққан алғашқы монеталар Маурья империясынан бастау алды, бірақ олар бұрынғы монеталарға ұқсас болды. Б.з.д. 4 ғасырда Ұлы Александрдың Инд және Пенджаб аймақтарын басып алғаннан кейін грек валютасы – драхма енгізілді, оны Бактрия, Индо-Скифтер және Кушандар қолданды. Бұлардың барлығы Атика салмақ стандартына сәйкес келді.
The first Indian coins were either round, square or long sticks of silver with punch marks issued under various kingdoms starting from around 600 BCE onwards. Issuers included Kashi, Kosala, the Magadha Empire, Kuru, Panchala, Taxila, Gandhara, Kamboja, Avanti in the Narbada Valley, Saurashtra Peninsula, and the Eastern Deccan. The first coins issued by a unified Indian empire was from the Maurya Empire, though they were similar to the older issues. During the 4th century BC, after Alexander the Great's conquest of the Indus Valley and Punjab region, the Greek currency Drachma was introduced and was carried on by Bactria, Indo Scythians and Kushans. All these were of the Attica weight standard.
Фунан, Дварават және Кхмер империясы
100-1370 жылдар аралығында Камбоджадағы Фунан, Дваравати, Ченла немесе Камбуджа мемлекеттерінің және Кхмер империясының валютасы туралы көп мәлімет жоқ. Монеталардың шығу тегі ежелгі үнді ақшаларына негізделген, олар мыңжылдықтар бойына стильденіп өзгерген. Фунан және Дваравати монеталары күміс пен қоладан немесе мыстан құйылған. Кхмер монеталары қорғасыннан жасалған және 3 салмақта келген: 1 бірлік, 3 бірлік және 6 бірлік. 10 бірлік монета болған болуы мүмкін, бірақ бұл әлі даулы. Бұл монеталар үнді, римдік немесе грек монеталарымен салыстырғанда көп айырмашылыққа ие емес.
Not much is known of the currency of the Funan, Dvaravati, Chenla or Kambuja in Cambodia and the Khmer Empire from 100 to 1370 CE. The origin of the coins were based on ancient Indian coinage that has been more stylised over the millennia. Funan and Dvaravat coins were silver and bronze or brass. Khmer coins were made of lead and came in 3 weights, 1unit, 3unit and 6unit, a 10unit coin may exist but is debatable. There is not much variation to these coins when compared to Indian coinage, Roman coinage or Greek coins.
Анам
Папа монеталары қытай ақшасының үлгісімен жасалған, бастапқыда көбінесе оның тікелей көшірмелері болған, кейін қытай мінелерімен, бірақ вьетнам тілінде басылған.
pope coins were based on the Chinese cash coinage, mostly imitations at first then issued with Chinese characters but in Vietnamese.
Индонезия/Малайзия аймағы
Бұл монеталар негізінен Индонезия архипелагындағы қытай диаспорасы мен ислам сұлтанаттары тарапынан шығарылды, олар негізінен қытай ақша монеталары үлгісінде монеталар соқты.
These coins were mainly issued by the Chinese diaspora and Islamic sultanates all over the Indonesian archipelago who minted coins based mainly on the Chinese cash coinage.