Кіріспе

Табиғи түрде кездесетін мұқтап пішінделген нысандар
Пука қабықшалары – Гавайидің кейбір жағалауларында немесе басқа жерлерде кездесетін, бірақ барлығы теңіз жануарларының артқы бөлігінен пайда болатын, мұқтап пішінделген нысандар. Әрқайсысы – жағажайда тозған конус қабығының ұшы. "Пука" – гавай тілінде "тесік" деген мағынаны білдіреді және бұл дөңгелек, тозған қабық сынықтарының ортасындағы табиғи тесікке сілтеме жасайды. Осы табиғи мұқтардан әшекей алқалар жасалады. Қазір көптеген арзан имитациялар пука қабықшасы сияқты алқалар ретінде кеңінен сатылуда. Қазіргі кездегі "пука қабықшалы алқалардың" көп бөлігі конус қабықтарынан емес, басқа қабықтардан немесе тіпті пластиктен жасалған. Сонымен қатар, қазір конус қабықтарынан жасалған, бірақ бұл алқалардағы мұқтарлар табиғи процестермен қалыптасқан жоқ. Олар керісінше, қабықты қажетті бөлікке дейін бөлшектеу үшін қымқырышпен қолмен өңделген, ал содан кейін әр мұқтардың жиектерін ұзақ уақыт бойы толқындармен тозған қабықтың тозуына ұқсату үшін кесек күйінде жылтыратуға ұшыратылған. Алғашқы табиғи пука қабықтарын алқа, білезік және тобуыққа оңай айналдыруға болады, себебі олар табиғи түрде тесілген, бұл оларды мұқтар сияқты тізуге мүмкіндік берді. Пука қабықшасынан жасалған әшекейлер 1960 жылдары Гавайиде жағажайда жасалып сатылатын тартымды және арзан лей ретінде танымал болды. 1970 жылдары осы типтегі қабықтан жасалған әшекейлерге сұраныс артып, бағалары көтерілді. Осымен қатар, қолөнер шеберлігі де жетілдірілді және пупу пука лейі, пука қабықшаларынан жасалған лейлер бастапқыда кездейсоқ үлгілерден гөрі бітірілген немесе үйлесімді стильдерде тігілді. Осы кезеңде пука қабығы туралы көптеген "әңгімелер" пайда болды, бұл әңгімелер сатуға да көмектесті.

Табиғи пука қабығының түзілуі

Конуслы шаянның қабығының соңғы спиральі конус тәрізді және ұшында жабық. Бос қабықты толқындар ұзақ уақыт бойы толқындар мен коралл сынықтарымен домалатып, тоздырғанда, қабықтың соңғы спиральі үзіліп немесе біртіндеп ұсақталып, қабықтың берік жоғарғы бөлігін сақтап қалады. Уақыт өте келе, қабырғаның ұшы да тозығып, бір жағынан екінші жағына дейін табиғи тесік пайда болады. Бұл қабық сынығын бір түрі табиғи моншақ деп қарастыруға болады, ал Гавайиде оны "пука" деп атайды. Шын пука қабықтары жалпақ болмайды: моншақтың бір жағы сәл дөңгелек, ал екіншісі ойыс. Ойыс жағында конус қабығының шпилінің ішкі спиральді пішіні анық көрінеді.

Қазіргі заманғы орнына

Табиғи түрде қалыптасқан дөңгелек пішіндес қабықша сынықтарын, әшекей бұйымдары ретінде пайдалануға жарамдыларын, көп мөлшерде табу қиын болғандықтан, толыққанды табиғи пука әшекейлері қазір сирек кездеседі. Табиғи пука қабықшаларынан жасалған әшекейлер де, оларды іздеу және қолмен таңдау үшін жұмсалатын еңбек пен уақыттың көптігіне байланысты қымбатқа түседі. Қазіргі заманда, басқа түрдегі қабықшалардан кесілген немесе тіпті пластиктен жасалған әшекейлер пука әшекейлерін жасау үшін қолданылады. Кейде шоқшалы шаян қабықшаларын жинап, оларды шабып, ұнтақтап, түпнұсқасына ұқсас пука әшекейлерін жасауға болады, бірақ бұл әлі де нағыз пука емес. Әшекейдегі қабықшалардың өте жылтыр жабыны, олардың жылтыратылғанын көрсетеді. Егер қабықша әшекейлерінің жиектері сынық болса, қабықшалар жиналып, қолмен пішінделген. Егер "пука" немесе орталық тесігі толық дөңгелек және қабырғалары параллель болса, онда тесік адамдар бұрғылаған.