Кіріспе

1950 жылғы Малайя төтенше жағдайы кезіндегі британдықтардың мәжбүрлеп қоныстандыру жоспары

Бриггс жоспары – британдық генерал сэр Гарольд Бриггс 1950 жылы Малайя төтенше жағдайы (1948–1960 жылдар) кезінде Операциялар директоры болып тағайындалғаннан кейін жасаған әскери жоспар. Бұл жоспар Малайя Ұлттық азаттық армиясын ауылдық халық арасындағы қолдау көздерінен айырып, жеңуді мақсат еткен. Осы мақсатқа жету үшін малай шаруаларын мәжбүрлеп қоныстандырудың ірі бағдарламасы іске асырылды, оның аясында шамамен 500 000 адам (Малайя халқының шамамен 10%) өз жерлерінен күштеп көшіріліп, эвфемизммен «жаңа ауылдар» деп аталатын концлагерлерге орналастырылды. Төтенше жағдай кезінде мұндай елді мекендердің саны 400-ден асты. Бұдан бөлек, 1949 жылы 10 000 малайзиялық қытай, коммунистік көзқарастас деп күдіктелгендер, Қытай Халық Республикасына депортацияланды. Бриггс жоспары британдықтардың оларды коммунистерді қолдайды деген сеніміне байланысты оранг-аслилерді де мәжбүрлеп көшіруді көздеген. Бриггс жоспарына қажетті көптеген амалдар қазір Женева конвенцияларының қосымша хаттамасының II-сінің 17-бабымен тыйым салынған, ол халықаралық емес қақтығыстарда азаматтық қауіпсіздік пен әскери қажеттіліктен тыс азаматтық тұрғындарды депортациялауға және интернациялауға тыйым салады.

Тарих

Ұлыбританияның Малайзияның ауылдық аймақтарындағы билігі Екінші дүниежүзілік соғыс соңында Жапон империясының капитуляциясынан кейін тек шартты түрде ғана қайта орнатылды. Британдықтар шағын ауыл шаруашылығымен айналысатын, көбінесе жерлеріне заңды құқығы жоқ және отарлық әкімшіліктің қол жеткімеуіне түсетін, көбінесе қытай текті шамамен 500 000 "қоныс аударғандар" тобын ерекше мәселелі деп санады. Көптеген қытай халқы жапондық оккупанттардан құтылу үшін оқшауланған қауымдастықтарда тұруға мәжбүр болды. Малайзияның бірнеше қауымдастықтары Малайзия Коммунистік партиясының (МКП) тірегі болды; оның қарулы күші – Малайзия Ұлттық Азаттық Армиясы (MNLA); және азаматтық жабдықтау және барлау желісі – Мин Юэн. Көптеген ауылдық жұмысшылар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапонға қарсы қарсылық қозғалысын жетекшілік еткен МКП рөлі үшін коммунизмге көңіл білдірді. Коммунистерді қолдауға себеп болған басқа факторлар: Малайзияның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алу ниеті, Қытайдағы коммунистердің жеңісі, Малайзияның кәсіби одақ қозғалысын басқарудағы коммунистердің рөлі және соғыстан кейінгі экономикалық теңсіздік пен кедейлік. Британдықтар халықты "жаңа ауылдарға" оқшаулап, шаруалардан партизандарға азық-түлік, ақпарат және жауынгерлердің маңызды ағынын тоқтатты. Жаңа елді мекендер тәулік бойы полициямен күзетіліп, көбісі тікенді сыммен және күзет мұнараларымен нығайтылды. Бұл партизандарға ерікті түрде көмектесуге ниеттенгендердің шығуына және партизандардың көндіру немесе қорқыту арқылы көмек алуына кедері келтірді. Бұл процесте 450 жаңа елді мекен құрылды, және бағдарламаға шамамен 470 509 адам, олардың 400 000-ы этникалық қытайлар қатысты. Сол кезде Малайзиялық Қытай қауымдастығы деп аталған Малайзия Қытай қауымдастығы бағдарламаны іске асыруда маңызды рөл атқарды. Британдықтар сондай-ақ қоныстанған азаматтардың қолдауын білім беру және денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну арқылы жеңіп алуға тырысты. Кейбір жаңа ауылдар электр қуаты және су құбыры сияқты ыңғайлы жағдайлармен жабдықталған, периметрі қоршаумен қоршалған және азаматтардың қашуын болдырмау үшін қарулы күзетшілермен күзетілген, олардың көпшілігі МКП-да болған немесе көмек көрсетуге мәжбүр болған. Осындай жағдайлар жасалса, негізінен этникалық қытайлар тұратын қауымдастықтар "наразылық пен ашудың ошағынан адал Малайзия азаматтарының бекінісіне" айналады деп үміттенілді. Алайда, сыншылар жаңа ауылдардың біртекті табиғаты, аздаған көпұлтаралық ауылдардың сәтсіздікке ұшырауы немесе геттоларға айналуы осы мақсатқа қарсы жұмыс істеді, бірақ қауымдық құлшынысты күшейтіп, этникалық поляризацияны тудырды, әсіресе саясатта, өйткені сайлау округтері енді нәсілдік принциптер бойынша бөлінетін болды. Бұрын қытайлық ауылдық жұмысшылар мен шаруалар географиялық тұрғыдан шашыраңқы орналасқан еді, бірақ Бриггс жоспары енді елдің барлық аймандарынан қытайлық ауылдарды біріктіріп, жаңа ауылдарда шоғырландыратын болды. Бағдарламаға қытайлар мен малайлар тарапынан айқын наразылық болды. Малайзиялық қытайлар кейде коммунистік қолдаушыларды анықтау мақсатымен ұжымдық жазалауға, алдын ала ұстауға және депортацияға түсті, ал малайлар жаңа ауылдарға арналған инфрақұрылымға ашуланды, өйткені олардың өз елді мекендері дамымаған күйде қалды. Мысал ретінде, британдықтар коммунистік партизандарды қолдамауы үшін азаматтарды күрішпен қамтамасыз еткен Танжунг Малимдегі жағдайды келтіруге болады. Бұл шара нәтиже бермеген соң, Джеральд Темплер аймақтағы азаматтарға арналған күріш рационын екі есеге қысқартып, 22 сағаттық коменданттық сағат енгізді.

Ұқсас мысалдар

Осыған ұқсас "Төрт кесу" стратегиясы Пегу жотасындағы ауылдарға және Бирма коммунистік партиясының көтерілісшілеріне қарсы қолданылды.