Кіріспе
Кирибатидің саяси жүйесі парламенттік өкілді демократиялық республика негізінде құрылған, онда Кирибати президенті – Бертитенти мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады, сондай-ақ көп партиялық жүйе бар. Атқару билігі үкімет, Бертитенти және оның кабинеті, барлық депутаттар арқылы жүзеге асырылады. Заң шығару билігі Парламент палатасына жүктелген. Кирибатидің сот жүйесі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. 1979 жылдың 12 шілдесінде тәуелсіздік алған кезде қабылданған Кирибати Конституциясы Кирибати Республикасын егеменді демократиялық республика ретінде орнатып, оның азаматтары мен тұрғындарының негізгі құқықтарын кепілдік береді.
Politics of Kiribati takes place in a framework of a parliamentary representative democratic republic, whereby the Beretitenti, President of Kiribati, is both the head of state and head of government, and of a multi party system. Executive power is exercised by the government, Beretitenti, and his cabinet, all MPs. Legislative power is exercised by the House of Assembly. The Judiciary of Kiribati is independent of the executive and the legislature. The Constitution of Kiribati, promulgated at independence on 12 July 1979, establishes the Republic of Kiribati as a sovereign democratic republic and guarantees the fundamental rights of its citizens and residents.
Заң шығарушы билік
Вестминстер жүйесінде бірпалаталы Ассамблея (Maneaba ni Maungatabu) 45 мүшеден тұрады: 44-і бір және көпмандатты округтерде сайланады; ал біреуі – Фиджидегі Раби аралындағы Банабан қауымдастығынан тағайындалады. Бас прокурор енді экс-официо мүше емес. Манеаба ни Маунтабуға сайланған мүшелердің өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды. Манеаба спикерін Манеаба мүшелері өз құрамына кірмейтін адамдардың арасынан сайлайды. Заң шығарушылардың жалпы саны – Кирибати аралынан қырық төрт және Фиджидегі Раби аралындағы халықты ұсынылатын Раби кеңесінен тағайындалған бір өкіл. Кирибатидің барлық азаматтары 18 жасқа толған кезде дауыс беруге құқылы.
Сот жүйесі
1979 жылғы Конституцияның VI тарауы Кирибатидің сот жүйесін сипаттайды. Сот жүйесіне әділеттердің соттары, Жоғарғы сот және Кирибати апелляциялық соты кіреді. Бертитенти (Президент) Мемлекеттік қызмет комиссиясының кеңесіне сәйкес әрекет ете отырып, барлық сот тағайындауларын жасайды, оның ішінде Бас судья, Жоғарғы соттың бас судьясы. Жоғарғы сот Бетиода орналасқан. Сэр Джон Мурия 2021 жылдың тамызында Билл Хейстингс оны алмастырғанға дейін, 8 айлық үзілістен кейін Кирибатидің Бас судьясы болды. 2022 жылдың 30 маусымында Хейстингс 2022 жылғы Кирибати конституциялық дағдарысы кезінде кенеттен қызметтен шеттетілді. Англияның Лондон қаласындағы Ұлыбританияның жеке кеңесінің сот комитеті тек конституциялық құқықтарға қатысты істерде ғана құзыретті. Апелляциялық шағымдар тікелей Ұлыбританияның жеке кеңесінің сот комитетіне беріледі. Кирибати апелляциялық соты, басқа жағдайларда, Кирибатидегі жоғарғы сот болып табылады.
Саяси жағдайлар
Саяси партиялар 1965 жылдан бері бар, бірақ олардың мінез-құлқы бейресми коалицияларға көбірек ұқсас. Оларда ресми платформалар немесе партиялық құрылымдар жоқ. Көптеген үміткерлер өздерін ресми түрде тәуелсіз деп таныстырады, содан кейін Палатаның алғашқы отырысында бір партияға қосылады. Ассамблея Палатасының сайтыда былай түсіндіріледі: "Кирибатиде төрт саяси партия болды: Бутокаан Те Коауа (БТК), Маурин Кирибати партиясы (МКП), Манеабан Те Маури партиясы (ММП) және Кирибати Табомоа партиясы. Партиялар, тәртіпті емес, құрылымы аз немесе жоқ топтасулар болып табылады. Мүшелер өкілеттік мерзімі ішінде бірнеше рет адалуы мүмкін. Сондай-ақ, мүшелердің кейбір мәселелер бойынша сайлау округінің ерекше мүдделеріне сәйкес дауыс беруі де кең таралған. Кирибати Табомоа партиясы ("Ұлттық прогрессивті партия") және Христиан-демократиялық партия 2003 жылы Манеабан Те Мауриге (ММП, "Манеабаны қорғау") бірікті, ал кейіннен 2010 жылы Кирибати тәуелсіз партиясымен бірігіп, Карикиракеан Те И Кирибатиге ("Біріккен коалиция партиясы") айналды, ол Маурин Кирибати партиясымен (МКП) бірігіп, Тобуан Кирибати партиясын (ТКП) құрды, ол Ботукаан Те Коауаға (БТК, "Ақиқат тіректері") қарсы тұратын жалғыз партия. Конфликттің басты себебі – Банаба аралының тұрғындарының аралдан бөлініп, Фиджидің қорғауына өтуді ұзаққа созылған тырысы. Үкімет Банаба тұрғындарын қанағаттандыру үшін конституцияда бірнеше арнайы ережелерді енгізді, мысалы, заң шығарушы органда Банабадан орын белгілеу және үкімет бұрын фосфат өндіру үшін сатып алған жерді қайтару.
"There [were] four political parties in Kiribati, Boutokaan Te Koaua (BTK), Maurin Kiribati Party (MKP), Maneaban Te Mauri Party (MMP) and Kiribati Tabomoa Party. The parties are loose groupings rather than disciplined blocks, with little or no structure. Members may change allegiance on a number of occasions during their tenure. It is also common for members to vote according to the special interests of their electorate on certain issues." Kiribati Tabomoa Party ("National Progressive Party") and Christian Democratic Party merged into Maneaban Te Mauri (MMP, "Protect the Maneaba") in 2003, which later merged with Kiribati Independent Party into Karikirakean Te I Kiribati (KTK, "United Coalition Party") in 2010, which later merged with Maurin Kiribati Party (MKP) to form Tobwaan Kiribati Party (TKP), the only one facing Boutokaan Te Koaua (BTK, "Pillars of Truth"). A major source of conflict has been the protracted bid by the residents of Banaba Island to secede and have their island placed under the protection of Fiji. The government's attempts to placate the Banabans include several special provisions in the constitution, such as the designation of a Banaban seat in the legislature and the return of land previously acquired by the government for phosphate mining.
2016 жылғы президенттік сайлау
Талапкер Партия Дауыстар% Танети Мааму Тобуаан Кирибати партиясы19,83359.96 Римета БениаминаАқиқат тіректері12,76438.59 Тианети ИоанАқиқат тіректері4821.46 Жарамсыз/бос дауыстар168Барлығы 33,247100 Тіркелген сайлаушылар/қатысу көрсеткіші Көзді көздер: Pina