Кіріспе

Түрік композиторы

Хажи Ариф Бей (1831–1885) – Стамбул қаласынан шыққан черкес түрік композиторы, түрік классикалық музыкасындағы ең көп таралған ән түріндегі шығармаларымен танымал. Ол өте шығармашыл композитор болды, кейбір күндері алты-жеті әннен астам жазған. Үшінші әйелі Нигарник Ханымнан төрт ұрпағы бар: түрік дипломаты Реха Айтаман, Шира Арыкоғлы, Окшан Айтаман және Мурат Айтаман.

Өмірбаян

Ол Стамбулдың Эйюп ауданында дүниеге келді. Оны әйгілі Деде Эфенди оқытты. Сұлтан Әбділмежит I оның әдемі дауысын естігеннен кейін, оны Осман империясындағы Императорлық әскери музыка мектебі – Музика-йи Хумаюнға қабылдады. Сұлтанға жақындығының арқасында ол харемдегі әйелдерге музыка сабақтарын берді. Ол черкес кыз Чешм-и Дилберге ғашық болды және одан екі баласы болды. Ол одан айырылып, саудагерге кеткеннен кейін бірнеше ән шығарды. Оның харемнен кейінгі әйелі де туберкулезден қайтыс болды, бұл да Ариф Бейдің бірнеше әніне себеп болды. Ол сарайда бас әнші болып сайланды және үшінші рет черкес Нигарник Ханымға үйленді, өмірінің соңына дейін онымен бірге болды. Өмірінің соңында Хажы Ариф Бей сол кездегі император Абдул Хамид II-мен келіспеушілікке ұшырап, шамамен 50 күнге түрмеге қамалды. Түрмеде ол бірнеше ән жазды, оларды кейіннен Абдул Хамид II бағалап, оны кешірді. Ол өмірінің соңына дейін Императорлық музыка мектебінде оқытумен айналысты.